жүктеу мүмкіндігіне ие боласыз
Бұл материал сайт қолданушысы жариялаған. Материалдың ішінде жазылған барлық ақпаратқа жауапкершілікті жариялаған қолданушы жауап береді. Ұстаз тілегі тек ақпаратты таратуға қолдау көрсетеді. Егер материал сіздің авторлық құқығыңызды бұзған болса немесе басқа да себептермен сайттан өшіру керек деп ойласаңыз осында жазыңыз
1 жыл бойы шексіз жүктеңіз
Көкөністер классификациясы. Тамыржемістілер мен түйнекжемістілерді өңдеу.
Сабақ жоспары №18
Оқытушы: Оразалина Балнұр Мұратқызы
Пән: Тағам дайындау технологиясы.
Мамандық, топ: 0508000-«Тамақтандыруды ұйымдастыру». 1 ОПп-619.
Тақырыбы: Көкөністер классификациясы. Тамыржемістілер мен түйнекжемістілерді өңдеу.
Күні: 07.02.2020 ж.
Сабақ типі: Теориялық.
Сабақтың мақсаты: Білімалушылардың қызығушылығын арттыра отырып, көкөністер классификациясы, тамыржемістілер мен түйнекжемістілердің өңдеу шарттарымен таныстыру. Білім сапасын көтеру мақсатында, білімалушылардың өзіндік жұмыс жасауына жағдай туғызу.
Білімділік: Білімалушыларға көкөністер классификациясы, тамыржемістілер мен түйнекжемістілердің өңдеу шарттарымен таныстыру.
Дамытушылық: Білімалушыларға көкөністер классификациясы, тамыржемістілер мен түйнекжемістілердің өңдеу кезіндегі формаларын түсіндіру. Кәсіптік икемдерін, талаптарын жеткізу, білім қажеттіліктері мен іскерліктерін дамыту.
Тәрбиелілік: Білімалушыларды сабаққа ынталандыру, көңіл аударту, шешім қабылдату, талап қоя білдірту.
Әдісі: Сұрақ-жауап, баяндау, ізденіс-зерттеу түрінде.
Сабақ көрнекілігі: Қосымша деректер, оқулық, слайдтар, интерактивті тақта
Пәнаралық байланыс: Тамақтандыру кәсіпорындарында өндірісті ұйымдастыру Тамақтандыру кәсіпорны экономикасы. Азық-түлік тауарларын тану
Негізгі әдебиет:
Г.Бесімбаева, Е.Бесімбаев «Аспаздық» - Астана: Фолиант, 2015 ж.
А.Т. Васюкова учебное пособие, 2016 ж.
Ковалев Н.И. Технология приготовления пищи. Росмтов-на-Дону, Феникс, 2011 г
Комарова Т.А. Казахская кухня. Алматы, 2001г
Харченко Н.Э. Сборник рецептур блюд и кулинарных изделий. Москва, «Академия», 2011 г
Справочник технолога общественного питания. Москва, 2000 г.
Қосымша:
Сопина Л.Н. Пособие для повара. Москва, 2006 г.
Шатун Л.Г. Повар. Москва, 1999 г.
|
Сабақтың барысы және уақытының өлшемі
|
|
1. |
Ұйымдастыру кезеңі |
3 мин |
2. |
Білімдерін тексеру |
10 мин |
3. |
Жаңа тақырыпты жеткізу кезеңі |
15 мин |
4. |
Тақырыпты бекіту |
10 мин |
5. |
Сабақ қорытындысы |
3 мин |
6 |
Рефлексия |
2 мин |
7. |
Үй тапсырмасы |
2 мин |
Көкөністер классификациясы. Тамыржемістілер мен
түйнекжемістілерді өңдеу.
Адам қорегінде көкөністердің атқаратын рөлі зор. Олар ағзадағы асқорту процесін жақсартады, дәрумендер көзі болумен қатар, минералдарға, хош иісті және тәтті заттарға бай.
Тамақтану кәсіпорындарында көкөністер салқын тағамдар, сорпалар, тұздықтар, көкөніс тағамдарын, гарнирлер дайындау үшін қолданылады.
Көкөністер: Өсімдіктің қай бөлігі тамаққа қолданылуына байланысты көкөністер екі топқа бөлінеді: вегетативті және генеративті.
Вегетативті көкөністердің жапырақтары, тамырлары, сабақтары, түйнектері тамаққа қолданылады. Бұл топқа:
түйнекжемістілер (картоп, топинамбур, батат);
тамыржемістер (қызылша, сәбіз, тұрып, шалғам, шалқан, тарна, ботташық, балдыркөк, ақжелкен);
орамжапырақ көкөністері (ақ қауданды, қызыл қауданды, савой, брюссель, кольраби, гүлді);
пияз көкөністері (басты пияз, порей пиязы, шалот пиязы, батун пиязы, сарымсақ);
салат- шпинатты көкөністер (салат, шпинат, қымыздық және т.б.);
татымды көкөністер (аскөк, балдыркөк, ақжелкен, чабер, эстрагон, түбіртамыр, базилик, т.б.)
десертті көкөністер (спаржа, рауғаш, артишок т.б.) жатады.
Генеративті көкөністерде тамаққа тұқымдары, жемістері, гүлдері қолданылады. Оларға:
асқабақты (қияр, кәді, асқабақ, патиссондар, қарбыз, қауын);
томатты (қызанақ, баклажан, бұрыш);
бұршақты (асбұршақ, үрмебұршақ, атбас бұршақ);
астық көкөністері (жүгері) жатады.
Жетілу мерзіміне байланысты көкөністер ерте, орташа, кеш пісетін болып бөлінеді. Қолданылуына қарай көкөністер асханалық (тамаққа қолдану үшін), техникалық (крахмал, қант және басқа өнімдерді алу үшін) және әмбебап болып бөлінеді.
Көкөністерді механикалық және аспаздық өңдеу кезектесіп келетін: сұрыптау (іріктеу), жуу, тазалау, турау технологиялық әрекеттерден тұрады.
Сұрыптау- мөлшеріне қарай іріктеу, механикалық өңдеу кезінде керексіз шығынды азайтады, белгілі бір тағамды дайындауда көкөністі тиімді пайдалануға мүмкіндік береді. Сапасы мен мөлшеріне қарай бөлу жұмыстары жүргізіледі.
Жуу – көкөністерді жуу машиналарымен немесе қолмен топырақ, құм қалдықтарынан тазарту әрекеті.
Тазарту – көкөністердің қабығынан қолмен немесе көкөніс тазалағыш машиналардың көмегімен тазарту.
Турау – тағам дайындау технологиясына қарай көкөністерді біркелкі турау, кесу.
Көкөністерді механикалық және аспаздық өңдеуден өткізу көкөніс цехында іске асырылады.
Көкөністерді механикалық және аспаздық өңдеуден өткеннен кейін дайындалу тағамына байланысты турайды. Тураудың екі түрі бар жай және күрделі.
Түйнекжемістілерді турау түрлері: Жай түрі: сабанша, томарша, текшеше, бөлікше, тілімше, дөңгелекше.Күрделі түрі: бөшкеше (кеспектеп), сарымсақша, шар пішінді, жаңғақша, ширатпа.
Тамыржемістілерді турау түрлері: Сәбіз – жай түрі: сабанша, томарша, текшеше, бөлікше, дөңгелекше; күрделі түрі: жұлдызша, айдарша, шар пішінді және жаңғақша. Қызылша - жай түрі: сабанша, текшешелер (орташа, ұсақ), тілімше; күрделі түрі: шар пішінді, жұлдызша, айдарша.
Орамжапырақ тұқымдастарды турау түрлері: сабанша, шаршы, бөлікше, шабым.
Пияз тұқымдастарды турау түрлері: Басты пияз - сақина, жартылай сақина, бөліктеп, өте ұсақ текшеше (окрошка); Көк пиязды – сақинашалар, ірі шпалкілер.
Жемісті көкөністерді турау түрлері: Асқабақ – текшеше, тілімше, (сирек) бөлікше; Кәді – дөңгелекше, тілімше, текшеше; Қияр – дөңгелекше, тілімше, ұсақ текшеше, сабанша; Қызанақ – дөңгелекше, бөлікше, текшеше; Баклажан – дөңгелекше, тілімше, текшеше; Қынапты бұрыш (перец стручковый) – сабанша, текшеше.
Көкөністер мен саңырауқұлақтарды механикалық және аспаздық өңдеу және турау жұмыстары арнайы жабдықталған көкөніс цехтарында өткізіледі. Көкөніс цехының ұйымдастырылуы көкөніс қоймасының жанына орналастырылуы қажет, өйткені қажет көкөністерді тез әрі ыңғайлы керегіне қарай жарату үшін. Көкөніс цехтарында жабдықтар көкөністерді өңдеу операцияларын орындауға ыңғайлы орналастырылады. Тамақтандыру орындарында көкөністерді турау түрлерінің жай түрлерін, ал банкеттік немесе тапсырыс бойынша дайындалған тағамдар дайындауда немесе тағамды безендіруде күрделі турау түрлерін қолданады. Турау түрлерінің жай түрлерін қолмен немесе турау машиналарымен турайды, күрделі турау түрлерін арнайы құралдармен және пышақтын түрлерімен турайды. Көкөністерді топтастырылуына байланысты турау өлшемдері де әр түрлі болады.
Қосымша
Көкөністерді топтастырылуына байланысты турау түрлерінің өлшемдері схема түрінде берілді.
Түйнекжемістілерді турау түрлері, өлшемдері мен аспаздық қолданылулары (Картоп)
№ |
Турау түрлері |
Өлшемдері (см) |
Қолданылуы |
1. |
Сабанша - |
|
|
2. |
Томарша - |
|
|
3. |
Текшеше: ірі -
орташа -
ұсақ - |
|
Жарма қосылған көжеге, сібірлік, флоттық борщтарға, бұқтыру үшін.
|
4. |
Бөлікше - |
|
|
5. |
Тілімше - |
|
|
6. |
Дөңгелекше : шикі –
пісірілген - |
|
|
7. |
Бөшкеше -(кеспекше) |
|
|
8. |
Сарымсақша - |
|
|
9. |
Шар пішінді: ірі –
орташа –
ұсақ - |
|
|
10. |
Жаңғақша - |
|
|
Тамыржемістілерді турау түрлері, өлшемдері мен аспаздық қолданылулары (Сәбіз)
№ |
Турау түрлері |
Өлшемдері (см) |
Қолданылуы |
1. |
Сабанша - |
|
|
2. |
Томарша - |
|
|
3. |
Текшеше: орташа –
ұсақ: шикілей піскен шабынды |
|
|
4. |
Бөлікше - |
|
|
5. |
Тілімше: шикі –
пісірілген - |
|
|
6. |
Дөңгелекше –
шикі – пісірілген - |
|
|
7. |
Жұлдызша –
Айдарша - |
|
|
8. |
Шар пішінді - |
|
|
9. |
Жаңғақша - |
|
|
Тамыржемістілерді турау түрлері, өлшемдері мен аспаздық қолданылулары (Қызылша)
№ |
Турау түрлері |
Өлшемдері (см) |
Қолданылуы |
1. |
Сабанша - |
|
|
2. |
Текшеше: орташа – ұсақ - |
|
|
3. |
Тілімше - |
|
|
4. |
Шар пішінді - |
|
|
5. |
Жұлдызша – |
|
|
6. |
Айдарша - |
|
|
Орамжапырақ тұқымдастарды турау түрлері, өлшемдері мен аспаздық қолданылулары (савойлық, ақ және қызыл басқауданды орамжапырақтар).
№ |
Турау түрлері |
Өлшемдері (см) |
Қолданылуы |
1. |
Сабанша - |
|
|
2. |
Шаршы - |
|
|
3. |
Бөлікше - |
тарды радиусы бойынша 4бөлікке бөледі. |
|
4. |
Шабынды - |
|
|
Пияз тұқымдастарды турау түрлері, өлшемдері мен аспаздық қолданылулары (басты пияз).
№ |
Турау түрлері |
Өлшемдері (см) |
Қолданылуы |
1. |
Сақина - |
|
|
2. |
Жартылай сақина (сабанша) |
|
|
3. |
Бөлікше - |
|
|
4. |
Ұсақ текшеше (шабынды) |
|
|
Пияз тұқымдастарды турау түрлері, өлшемдері мен аспаздық қолданылулары (көк пияз).
№ |
Турау түрлері |
Өлшемдері (см) |
Қолданылуы |
1. |
Сақинашалар |
|
|
2. |
Ұсақ таяқша |
|
|
3. |
Ірі таяқша |
|
|
Жемісті көкөністерді турау түрлері мен аспаздық қолданылулары.
№ |
Жеміс |
Турау түрлері |
Қолданылуы |
1. |
Асқабақ - |
|
|
2. |
Патиссон және кәді - |
|
|
3. |
Қияр - |
|
|
4. |
Қызанақ - |
|
|
5. |
Баклажан - |
|
|
6. |
Қынапты бұрыш (тәтті және ащы) |
|
|

Бұл курс Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрлігімен келісілген