Колледждегі ішкі сапаны қамтамасыз ету жүйесі: мониторинг және талдау тетіктері

Колледждегі ішкі сапаны қамтамасыз ету жүйесі: мониторинг және талдау тетіктері

Аңдатпа: Мақалада техникалық және кәсіптік білім беру (ТжКБ) ұйымдарындағы білім беру сапасын арттырудың басты құралы – ішкі сапаны қамтамасыз ету жүйесі қарастырылған. Колледж деңгейіндегі оқу үдерісін, оқытушылардың кәсіби құзыреттілігін және студенттердің үлгерімін бақылаудағы мониторинг пен талдаудың тиімді тетіктері сипатталған. Практикалық мысалдар мен басқарушылық тәжірибеге негізделген ұсыныстар берілген.

Түйін сөздер: ТжКБ, ішкі сапаны қамтамасыз ету, мониторинг, басқарушылық талдау, білім сапасы, завуч, құзыреттілік.

Кіріспе

Заманауи кезеңде техникалық және кәсіптік білім беру жүйесінің алдында еңбек нарығының құбылмалы талаптарына жауап бере алатын, бәсекеге қабілетті және құзыретті мамандар даярлау міндеті тұр. Білім беру қызметтерінің сапасын арттыру – кез келген колледждің стратегиялық мақсаты. Қазақстан Республикасының «Білім туралы» Заңы мен ТжКБ мемлекеттік жалпыға міндетті білім беру стандарттарында (МЖББС) білім беру ұйымдарының өз бетінше ішкі сапаны қамтамасыз ету жүйесін құруы мен оны дамытуы айрықша атап көрсетілген.

Бұл үдерісте оқу ісі жөніндегі орынбасардың (завучтың) атқаратын рөлі орасан зор. Себебі, сапаны сырттай бақылаудан (аккредиттеу, мемлекеттік бақылау) бұрын, колледж ішіндегі тұрақты бақылау мен өзін-өзі бағалау тетіктерін жолға қою маңызды. Осы орайда, мониторинг пен талдау — ішкі сапаны қамтамасыз етудің ең тиімді қос қанаты болып табылады.

Ішкі сапаны қамтамасыз ету жүйесінің құрылымы

Колледждегі ішкі сапаны қамтамасыз ету жүйесі (ІСҚЖ) — бұл білім беру бағдарламаларының, оқыту үдерісінің, материалдық-техникалық базаның және кадрлық әлеуеттің сапасын жүйелі түрде жақсартуға бағытталған басқарушылық цикл. Біздің тәжірибемізде бұл жүйе әйгілі Деминг циклі (PDCA: Plan-Do-Check-Act / Жоспарла-Орында-Тексер-Түзет) қағидаты бойынша жұмыс істейді:

1. Жоспарлау (Plan): Оқу жылының басында МЖББС пен еңбек нарығының (кәсіптік стандарттардың) талаптарына сай нақты индикаторларды белгілеу.

2. Орындау (Do): Оқу үдерісін заманауи педагогикалық технологияларды (интерактивті әдістер, кейс-стади, жасанды интеллект құралдары) қолдана отырып ұйымдастыру.

3. Тексеру (Check): Ішкі бақылау, аралық және қорытынды аттестациялау арқылы нәтижелерді мониторингілеу.

4. Реттеу/Түзету (Act): Анықталған олқылықтарды жою, білім беру бағдарламаларына өзгерістер енгізу.

Мониторинг және талдау тетіктері

Колледжде білім сапасын бақылау тек құрғақ статистика жинаумен шектелмеуі тиіс. Ол терең басқарушылық талдауға ұласуы қажет. Біз өз іс-тәжірибемізде мониторингті үш негізгі бағыт бойынша жүзеге асырамыз:

1. Оқытушылар құрамының кәсіби құзыреттілігін мониторингілеу

Мұғалім сапалы болмай, білім сапалы болмайды. Оқу ісі жөніндегі орынбасар ретінде оқытушылардың сабақ беру деңгейін, олардың өзара тәжірибе алмасуын (Lesson Study, Action Research) және цифрлық сауаттылығын бақылаудамыз.

• Тетігі: Сабақтарға қатысу карталары, оқытушылардың портфолиосын электронды бағалау, студенттер арасында «Оқытушы студенттер көзімен» атты анонимді сауалнамалар жүргізу.

2. Студенттердің білім сапасы мен үлгерімінің динамикасы

Колледждегі мамандықтардың (соның ішінде құқықтық, гуманитарлық немесе техникалық бағыттардың) ерекшелігіне қарай білім сапасының мониторингі ай сайын және семестр бойынша жүргізіледі.

• Тетігі: Кредиттік-модульдік жүйе аясындағы аралық бақылау нәтижелерін талдау, БЖБ және ТЖБ (немесе емтихан билеттері) сапасына сараптама жасау. Алынған мәліметтер жай ғана пайызбен көрсетілмей, әр топтың (мысалы, 1-курс шикізаты мен жоғары курс арасындағы) өсу немесе төмендеу динамикасы диаграмма түрінде талданады.

3. Түлектердің бәсекеге қабілеттілігі мен жұмыс берушілердің қанағаттану деңгейі

Колледж сапасының ең басты көрсеткіші — оның түлегінің нарықта сұранысқа ие болуы.

• Тетігі: Дуалды оқыту жүйесімен қамтылған студенттердің өндірістік тәжірибедегі күнделіктерін талдау, WorldSkills стандарттарына сәйкес демонстрациялық емтихандардың нәтижесін саралау, жұмыс берушілермен кері байланыс орнату.

Тәжірибелік нәтижелер және тиімділік

Ішкі сапаны қамтамасыз ету жүйесін цифрлық платформалармен (мысалы, электронды журналдар, Ustaz платформасы немесе ішкі Google Forms мониторинг жүйелері) ұштастыру завучтың жұмысын айтарлықтай жеңілдетеді.

Бұл жүйені жүйелі енгізудің нәтижесінде:

• Оқушылардың білім сапасының тұрақты динамикасы байқалады (орташа есеппен білім сапасы 3-5%-ға артты);

• Оқытушылардың сабақ жоспарлаудағы және бағалаудағы қателіктері алдын ала анықталып, әдістемелік көмек дер кезінде көрсетіледі;

• Колледждің сыртқы аккредиттеуден және мемлекеттік аттестациядан еш қиындықсыз, жоғары көрсеткішпен өтуіне берік негіз қаланады.

Қорытынды

Колледждегі ішкі сапаны қамтамасыз ету жүйесі — бұл науқандық жұмыс емес, бұл күнделікті, үздіксіз атқарылатын үдеріс. Оқу ісі жөніндегі орынбасардың басты міндеті — тек бақылаушы болу емес, мониторинг пен талдау құралдары арқылы педагогикалық ұжымды сапалы нәтижеге бағыттайтын көшбасшы (менеджер) болу. Тек жүйелі басқару мен нақты талдау тетіктері ғана колледждің білім беру кеңістігіндегі рейтингі мен беделін арттыруға мүмкіндік береді.

Әдебиеттер тізімі:

1. Қазақстан Республикасының «Білім туралы» Заңы.

2. Техникалық және кәсіптік білім берудің мемлекеттік жалпыға міндетті білім беру стандарты.

3. Кальней В. А., Шишов С. Е. Мониторинг качества образования в школе. – М., 2019.