КОМАНДАЛЫҚ ЖҰМЫС МӘДЕНИЕТІ ЖӘНЕ МОТИВАЦИЯНЫ АРТТЫРУ СТРАТЕГИЯЛАРЫ

Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті – еліміздің жоғары білім беру кеңістігінде өзіндік орны бар, талай білікті мамандарды дайындаған бірегей оқу орны. 90 жылдық тарихында университет уақыт талабына сай білім мен ғылымды қатар дамытып, жас мамандардың кәсіби қалыптасуына жағдай жасап келеді. Магистранттардың тұлғалық және кәсіби құзыреттерін арттыруға бағытталған пәндердің бірі – «Басқару психологиясы». Бұл пәнді жалпы және қолданбалы психология ғылымдарының кандидаты, профессор Жубаназарова Назираш Сүлейменқызы жүргізеді. Аталған пән кез келген мамандық иесіне де, кез келген кәсіпке де пайдасын тигізері сөзсіз. Өйткені әр маман белгілі бір қоғамдық ортада, үлкен ұжымда қызмет атқаратыны белгілі, ал жұмыс барысында және команданы басқару кезінде дәл осы пәннен алған білім көмекке келері анық. Аталмыш пән аясында біз ұйымдық мәдениетті қалыптастыру қағидаттарын, көшбасшылық феноменін, тұлғааралық қарым-қатынас психологиясын және қызметкерлер мотивациясын арттыру механизмдерін жан-жақты меңгеріп жатырмыз. Л. Столяренко, Т. Кабаченко, Л. Вайнштейн сияқты шетелдік ғалымдардың еңбектерімен қатар Н. Ахтаева, А. Әбдіғапбарова, З. Бекбаева сынды қазақстандық зерттеуші-ғалымдардың да еңбектеріне сүйене отырып, заманауи менеджменттің психологиялық негіздерін талдаймыз.

Қазіргі еңбек нарығында бәсекеге қабілетті ұйым құрудың маңызды тетігі – командалық жұмыс мәдениеті. Команда – тек адамдар тобы емес, ол ортақ мақсатқа біріккен, бір-бірінің күш-жігерін толықтыратын тұлғалар бірлестігі. Ұжым ішінде өзара құрмет, ашық коммуникация, сенім және жауапкершілік қалыптасқанда ғана ұйым тұрақты нәтижеге қол жеткізеді. Командалық рухтың жоғары болуы қызметкерлердің жұмысқа деген қатынасын, ынтасын және өнімділігін арттырады. Осы тұста мотивацияны тиімді басқару ерекше рөл атқарады. Қызметкерлердің мотивтері әртүрлі: біреу кәсіби өсуге ұмтылса, енді бірі қолайлы орта мен құрметті бағалайды. «Басқару психологиясы» курсында біз мотивацияның ішкі және сыртқы факторларын ажыратуды, оларды басқару әдістерін қолдануды үйрендік. Командалық жұмыс мәдениетін қалыптастыруда мотивацияны тиімді басқару ерекше маңызға ие. Қызметкерлердің ынтасын арттыру, ең алдымен, әділ және уақытылы кері байланыс беруден басталады. Біріншіден, басшы әр қызметкердің жетістігін дер кезінде бағалап, конструктивті пікір білдіре алуы тиіс, өйткені әділ бағаланған еңбек адамның өзін маңызды сезінуіне, демек, ішкі құлшынысының артуына ықпал етеді. Екіншіден, кәсіби даму мен үздіксіз оқуға мүмкіндік жасау мотивацияны күшейтеді. Тренингтер мен семинарлар, жаңа міндеттер беру арқылы қызметкердің қабілетін ашу оның кәсіби өсуіне жағдай туғызады, ал бұл ұзақ мерзімді мотивацияның негізгі көзі болып саналады. Үшіншіден, ұжым мүшелеріне сенім артып, жауапкершілік жүктеу олардың еңбекке деген жауапкершілігін арттырады. Басшы қызметкерлерге белгілі бір деңгейде дербестік берсе, олар өз шешімдеріне жауапкершілікпен қарап, нәтижеге мүдделі болады. Төртіншіден, ашық коммуникация мәдениетін дамыту да маңызды. Ұжым ішінде еркін пікір білдіру, идеялармен бөлісу, мәселелерді ортақ талқылау психологиялық қауіпсіздікті қамтамасыз етеді және бірлескен шешім қабылдауға негіз болады. Бесіншіден, ортақ құндылықтар мен командалық мақсаттарды айқындау бірлікті күшейтіп, қызметкерлерді ұйым миссиясына жауапкершілікпен қарауға жетелейді. Бір мақсатқа жұмылған ұжымның дамуы тұрақты әрі жүйелі болады. Алтыншыдан, эмоциялық қолдау көрсету – мотивацияның маңызды элементі. Басшының эмпатия танытуы, қиын жағдайда қолдау көрсетуі және адами қарым-қатынас сақтауы қызметкерлердің ұйымға деген адалдығын арттырады. Осы аталған қағидаттарды жүйелі қолдану команда ішінде сенім мен ынтымақтастық атмосферасын қалыптастырып, жұмыс тиімділігін айтарлықтай арттырады.

Қорытындылай келе, «Басқару психологиясы» пәні бізге тек теориялық білім емес, шынайы жұмыс үдерісінде аса қажет практикалық дағдыларды меңгеруге мүмкіндік берді. Команданы ынталандыру, эмоциялық ахуалды бақылау, конструктивті коммуникация жүргізу – болашақ маман ретінде бізге қажетті құзыреттер. Командалық жұмыс мәдениеті мен мотивацияны басқару – тиімді ұйым құрудың негізгі элементтері. Осы құндылықтарды игеру арқылы біз кәсіби ортада нәтижелі еңбек етіп, ұжымдық табысқа үлес қосатын әмбебап маман бола аламыз.

Жубаназарова Н. С.,

әл-Фараби атындағы ҚазҰУ,

Жалпы және қолданбалы психология ғылымдарының кандидаты, профессор,

Есекеш А. Т.,

әл-Фараби атындағы ҚазҰУ,

филология факультетінің 1-курс магистранты