Конденсатор және электрсыйымдылық 10-сынып ҚМЖ

Сабақтың тақырыбы:

Электрсыйымдылық. Конденсатордың құрылысы және түрлері.

Мұғалімнің аты-жөні:Әбілқасымова Нұрдана

Күні:

СЫНЫП: 10

Қатысқаноқушылар саны:

Қатыспағаноқушылар саны: 0

Сабақ негізделген оқу мақсаттары

Бағалау критерийі

Жеке, жұптық, топтық тапсырмаларды орындай алады. Сабақ барысында тыңдаушының назарын өзіне аудара алады.

Тілдік құзіреттілік

Электрсыйымдылық, конденсатор.

Ресурстар

Стикерлер, слайд.

Әдіс-тәсілдер

Сұрақ-жауап, әңгімелеу, түсіндіру, ойын, көрнекілік. Рефлексия.

Сабақтың жоспары

Жоспарланғануақыт

Сабақ барысы :

Бағалау түрлері

Басталуы

5 минут

Сәлемдесу.

Тақтаға ілінген стикерлер арқылы суретті құрастыру және шыққан нәтиженің жаңа тақырыппен байланыстылығы.

«Қайыққа кім мінеді, кім суға батады?» әдісімен 2 топқа бөлу. Топқа бірігіп болған соң жаңа тақырып түсірдіріледі

Жаңа білім

10 минут

Білу және түсіну

Өткізгіш зарядының оның потенциалына қатынасымен өлшенетін шаманы оқшауланған өткізгіштің сыйымдылығы деп атайды:

Электрсыйымдылықтың шамасы өткізгіштің пішініне, өлшеміне және олардың арасын бөліп тұрған диэлектриктің қасиетіне байланысты

• Өткізгіштің электрсыйымдылығы оған екінші зарядталмаған өткізгішті жақындатқанда артады;

• Екінші өткізгішті жерге жалғау бірінші өткізгіштің электрсыйымдылығын арттырады;

• Қатты диэлектриктің болуы жүйенің электрсыйымдылығын арттырады;

• Диэлектриктің қалыңдығын азайтса, өткізгіштер жүйесінің сыйымдылығы артады;

• Диэлектриктің диэлектрик өтімділігі артқанда, жүйенің электрсыйымдылығы артады;

• Өткізгіштердің бір-бірімен айқасу ауданын арттырғанда жүйенің электрсыйымдылығы артады;

• Конденсаторларды сыртқы механикалық әсерлерден қорғау үшін оларды арнайы корпустармен қаптайды.

• SI  жүйесінде   электрсыйымдылығының   бірлігі

   1   Фарад

• 1Фарад—1Кл заряд бергенде, потенциалдар айырымы 1 В-қа өзгеретін өткізгіштің электрсыйымдылыгы.

• Бұл бірлік өте үлкен: мысалы, Жер сияқты аса үлкен өткізгіштің сыйымдылығы не бары 7·10^-4Ф

Сондықтан тәжірибелік мақсатта үлестік бірліктер қолданылады:

• 1 мкФ = 10^-6 Ф;   1 нФ = 10^-9 Ф;    1 пФ = 10^-12 Ф.

Оқулық,

мәтіндер.

Ортасы

10 минут

• Бенджамин Франклин (1706–1790) Американдық ғалым, философ, масон және саяси қайраткер. Ол көптеген зияткерлік меншік иесі, солардың бірі жайтартқыш, тербелмелі-кресло және бифокальды линзалар. Ол Гольфстримді ашып сипаттаған ғалым. Жазғы уақытты қолдану қажеттігі идеясын ұсынған алғашқы адам. Тәуелсіздік декларациясы мен АҚШ Конституциясын құрған авторлардың бірі. 1776 жылы ол Францияға саяхатқа барып америкалық төңкеріске (Қате - жаңартуларға) қаржылай қолдау сұрады. Ол құлдықты жоюға тырысты. Оның құрметіне Кулонмен қатар Франклин электр зарядының өлшемі пайдаланылады.

1745 жылы Лейден қаласында неміс

физигі Эвальд Юрген фон Клейст және

голланд физигі Питер ван Мушенбрук

тарихта ең алғашқы конденсатор –

«лейден банкасын» жасады. Сынап

шыны ыдысқа салынған шегенің үлкен

электр зарядын жинақтай алатыны байқалған.

Мұндай конденсаторда сынап бір жапсардың

ролін, ал ыдысты ұстап тұрған

экспериментатордың алақаны екінші

жапсардың ролін атқарған екен.

Кейінірек астарлардың жапсарлардың

екеуін де жұқа жезден немесе

қорғасын қағаздан жасайтын болады.

• Конденсатор деп жұқа диэлектрик қабатымен бөлінген екі өткізгіштен тұратын жүйені айтамыз. Ол латынның “condenso”- қоюлату, жинақтау деген сөзінен шыққан. Конденсатор электр энергиясын және электр зарядтарын жинақтау үшін қолданылады.

• Конденсатордың екі

өткізгішін оның

жапсарлары деп атайды.

Ол жапсарларды шамасы

жағынан тең, таңбалары

жағынан қарама –қарсы

зарядтпен зарядтайды.

• Сипаттық тағайындалуына қарай конденсаторларды шартты түрде жалпы және арнайы қолданыстағы конденсаторлар деп бөлуге болады Жалпы қолданыстағы конденсаторларға кең тараған төмен вольтты конденсаторлар жатады және олар құралдар мен аппараттардың көптеген түрлерінде қолданылады Ал қалған конденсаторлардың барлығы арнайы қолданыстағы конденсаторлар деп аталады. Оларға жоғарғы вольтты, импульстік, бөгетті жойғыш, дозиметриялық және т.б конденсаторлар жатады.

• Сонымен қатар конденсаторларды жапсарларының пішініне қарай жазық, цилиндр тәріздес, шар тәріздес және т.б деп бөледі.

• Егер өткізгіштер жазық болса және параллель орналасса, онда конденсатор жазық деп аталады.

• 

Оқулық,қабырғаға ілінген ватмандар, түрлі-түсті маркерлер

Топтық жұмысқа арналған ресурстар

Аяқталуы

Сабақты бекіту

10 минут

Ой қорытыу

Тест.

Тақырып бойынша түйген білімдерін жазады.

Бағалау

5 минут

Рефлексия

Сабақ / оқу

мақсаттары

шынайы ма?

Бүгін оқушылар

не білді?

Сыныптағы ахуал

қандай болды?

Мен жоспарлаған

саралау шаралары

тиімді болды ма?

Мен берілген

уақыт ішінде

үлгердім бе? Мен

өз жоспарыма

қандай түзетулер

енгіздім жəне

неліктен?

Төмендегі бос ұяшыққа сабақ туралы өз пікіріңізді жазыңыз.

Сол ұяшықтағы Сіздің сабағыңыздың тақырыбына сəйкес

келетін сұрақтарға жауап беріңіз.