ӘОЖ 378.147.88

Байтханова Жанбота Искаковна,
ағылшын тілі пәнінің мұғалімі
КММ " №171 жалпы орта мектебі",
Алматы қаласы, Қазақстан
E-mail: baitkhanova@gmail.com

КӨПМӘДЕНИЕТТІ КЕҢІСТІКТЕ ТИІМДІ ҚАРЫМ-ҚАТЫНАСҚА ҮЙРЕТУ: ЖАҢА БУЫНҒА АРНАЛҒАН АҒЫЛШЫН ТІЛІ КУРСЫ

Түйін. Бұл мақала 8-сынып оқушыларына арналған авторлық факультатив курсы – «Көпмәдениетті кеңістікте тиімді қарым-қатынасқа үйрету» тақырыбын арқау етеді. Бағдарлама ағылшын тілін жай тілдік пән ретінде емес, оқушының тұлғалық, мәдени және әлеуметтік дағдыларын дамытудың қуатты құралы ретінде ұсынады. Курс мазмұны тілдік әрекеттерді (айтылым, тыңдалым, жазылым, оқылым) өмірлік жағдаяттармен ұштастырып, оқушылардың коммуникациялық еркіндігін қалыптастыруға бағытталған.

Бағдарламада рөлдік ойындар, пікірталас, презентация жасау, әлеуметтік желілерде этикетті сақтау, мәдениетаралық диалог және жобалық оқыту секілді әдістер қолданылады. Курс барысында оқушылар тек тілдік кедергіні жеңіп қана қоймай, өз ойын сенімді жеткізуге, өзгелерді тыңдауға, командамен жұмыс істеуге және әртүрлі мәдени орталарда үйлесімді әрекет етуге машықтанады. Мақалада курстың құрылымы, әдістемелік негіздері, оқушылар дағдыларының даму динамикасы кесте мен график арқылы сипатталып, soft skills дағдыларымен байланысы нақты көрсетіледі.

Тірек сөздер: «коммуникативтік құзыреттілік», «мәдениетаралық қатынас», «soft skills», «жобалық оқыту», «тұлғалық даму», «цифрлық коммуникация».

Қазіргі заман – тек технологиялар мен цифрлық жүйелер дәуірі ғана емес, сонымен қатар тұлғалар арасындағы тиімді қарым-қатынас, мәдениетаралық өзара түсіністік пен тіл арқылы әлеммен байланыс орнату кезеңі. Осы үдерісте ағылшын тілі әмбебап құралға айналып отыр. Ол – халықаралық келіссөздер тілі, ғылым мен білім тілі, цифрлық кеңістіктегі ортақ платформа. Бірақ тіл үйрену – тек сөз жаттау немесе грамматиканы білу емес. Бұл – өз ойыңды еркін жеткізу, тыңдай білу, жекелей қатынас орнату, өзге мәдениеттерді құрметтеу және ең бастысы — сөйлесуге сенімді болу өнері.

Мектеп жасындағы оқушылар үшін тіл үйрену процесі көбінесе жаттанды үлгіде өтеді. Сөздік жаттау, жаттығу орындау, тақырып айту — бұл бәрімізге таныс дәстүрлі тәсілдер. Алайда, осындай тәсілмен білім алған оқушының өмірде ағылшын тілінде шынайы қарым-қатынасқа түсуге келгенде қиналатыны жасырын емес. Себебі тілді меңгеру мен оны қолдану — екі түрлі қабілет.

Осыдан келіп, мынадай сұрақ туады: Оқушыны тек “дұрыс” сөйлеуге емес, еркін, сенімді, мағыналы сөйлеуге қалай үйретеміз?

Дәл осы сұраққа жауап ретінде әзірленген авторлық курс — «Mastering the Art of Communication: Advanced English for Global Contexts». Бұл бағдарлама — 8-сынып оқушыларына арналған факультативтік курс. Оның басты мақсаты — ағылшын тілінде сенімді және тиімді қарым-қатынас жүргізуге үйрету ғана емес, сонымен қатар заманауи оқушының бойында коммуникативтік, эмоционалдық және мәдениетаралық дағдыларды қалыптастыру.

Курс құрылымы қазіргі жастардың қызығушылығына, өмірлік қажеттілігіне, жаһандану үдерісіне және көпмәдениетті әлемде бейімделу қабілетіне негізделген. Мұнда әр сабақ — оқушыны шынайы өмірге дайындайтын тәжірибе. Олар чат жазады, пікір білдіреді, дау айтпай-ақ дәлелдейді, онлайн этикетті сақтайды, өзін таныстырады, мәдениетаралық келісімді сезінеді, топта өз орнын табады.

Осылайша, аталған авторлық бағдарлама оқушыны тек тілді үйренуші ретінде емес, әлеммен сөйлесе алатын тұлға ретінде қалыптастыруға бағытталған. Тіл — мақсат емес, құрал. Ал басты мақсат — әлеммен тіл табыса алатын заманауи жас тұлғаны тәрбиелеу.

Бағдарламаның құрылымы мен мазмұны

Авторлық курс мазмұны 8-сынып оқушыларының жас ерекшелігіне, тіл меңгеру деңгейіне және өмірлік қажеттілігіне сай құрылған. Бағдарлама аптасына 1 сағат, барлығы 34 сағатты қамтиды. Құрылым бес негізгі бөлімнен тұрады, әр бөлімде оқушының белгілі бір коммуникативтік қабілеті мен soft skills дағдысы дамиды. Бағдарлама "қарапайымнан күрделіге" принципі бойынша құрастырылған, яғни оқушылар алдымен базалық қарым-қатынас ережелерін меңгеріп, кейін оны академиялық, кәсіби және мәдениетаралық деңгейде қолдануға көшеді.

1-кесте. Курстың құрылымы мен мазмұндық бағыттары

Оқушылар дағдыларының даму динамикасы

Бағдарлама мазмұны тек тілдік емес, тұлғалық дағдылардың да біртіндеп дамуын қамтамасыз етеді. Курс басында оқушылар өз ойын айтуға сенімсіз болса, аяқталған соң олар тек сөйлеуді ғана емес, пікір білдіру, тыңдау, дәлелдеу, мәдениетаралық үйлесімділік секілді кешенді қабілеттерді меңгеріп шығады.

2-кесте. Оқушылар дағдыларының өзгерісі

Бағдарламаның әдістемелік негіздері және Soft Skills-пен байланысы

«Mastering the Art of Communication» авторлық курсы тек тілдік дағдыларды дамытумен шектелмейді. Ол оқушының тұлғалық болмысын ашуға, өз ойын сенімді жеткізуге, өзгелермен мәдени тұрғыда үйлесімді қарым-қатынас орнатуға бағытталған. Мұндай кешенді нәтиже жүйелі әдістемелік негізге сүйене отырып ғана жүзеге асады.

Курс коммуникативтік әдіс, жобалық оқыту, интерактивті оқыту және мәдениетаралық қатынас теориясы принциптеріне сүйенеді. Әр сабақ — оқушы үшін өмірлік жағдаятты меңгерудің шағын симуляциясы: диалог жүргізу, эмоцияны жеткізу, пікір айту, келісу/келіспеу, презентация жасау, онлайн сөйлесу, мәдениетпен танысу.

Коммуникативтік әдіс

Тілді үйрену — сөйлеу арқылы үйрену. Осы қағидаға сүйене отырып, курс сабағында оқушыларға сөйлеу ортасы қалыптастырылады. Әр тапсырма сөйлеуге, диалог құруға, сұрақ қою мен жауап беруге жетелейді. Бұл әдіс оқушыны «тыңдаушы» емес, тілдік әрекеттің белсенді қатысушысына айналдырады.

Жобалық оқыту

Әр бөлімнің соңында оқушылар шағын жоба әзірлейді — презентация, эссе, бейнежазба, инфографика, блог. Бұл тәсіл оқушының дербестігін, шығармашылығын, жауапкершілігін арттырады. Жобаны қорғау кезінде олар өз ойларын жүйелі жеткізуге, сұрақтарға жауап беруге үйренеді.

Аутентикалық материалмен жұмыс

Сабақтарда қолданылатын материалдар – өмірмен тығыз байланысты. Бұл — шынайы чат үзінділері, әлеуметтік желі посттары, бейнежазбалар, халықаралық сайттардан алынған ақпарат. Мұндай материалдар оқушыларды реалды тілдік ортаға жақындатады.

Цифрлық сауаттылық

Курс аясында оқушылар онлайн этикет ережелерімен танысады, сыпайы жауап беруді, пікір білдіруді, чат жүргізуді үйренеді. Бұл — бүгінгі буын үшін аса өзекті дағды. Олар интернетте де тілдік шекараны ғана емес, этикалық шекараны да меңгереді.

Soft Skills байланысы

Курс мазмұны тікелей soft skills дағдыларын дамытумен байланысты:

Осы дағдылар оқушылардың өмірге бейімделуіне, көпмәдениетті ортада еркін әрекет етуіне, әрі болашақта тіл мен тұлға арасындағы үйлесімдікті сақтай отырып дамуына ықпал етеді.

Қазіргі таңда әлеммен байланыс орнатудың ең басты құралы — тіл. Әсіресе ағылшын тілі — жаһандық коммуникацияның кілті. Бірақ тіл тек лексика мен грамматикадан тұрмайды. Ол — жүрек пен ақылдың, эмоция мен логиканың, сөз бен мәдениеттің тоғысқан кеңістігі. Сондықтан да тілді оқыту барысында оқушының тек тілдік емес, тұлғалық дамуын да қамтамасыз ету — заманауи педагогтің басты миссиясы.

«Mastering the Art of Communication: Advanced English for Global Contexts» авторлық курсы дәл осы миссияны жүзеге асыруға арналған. Бұл — оқушылардың ағылшын тілінде еркін, сенімді, сыпайы әрі мәдениетке сай сөйлей білуіне жол ашатын бағдарлама. Курс оқушылардың:

• коммуникативтік құзыреттілігін;

• мәдениетаралық түсіністігін;

• сыни және креативті ойлау қабілетін;

• цифрлық қарым-қатынас мәдениетін;

• топта жұмыс істеу және өзін таныта білу машығын дамытуға бағытталған.

Курс барысында оқушылар нақты өмірге жақын жағдаяттарда тілдік дағдыларын шыңдап, өз ойын жеткізуге, тыңдауға, сұрақ қоюға, пікірталас жүргізуге, көпшілік алдында сөйлеуге үйренеді. Бұл – олардың бойында тек білім ғана емес, білім арқылы болмыс қалыптастыратынын көрсетеді.

Әдебиеттер

1. Ахметова А.А. Шетел тілін оқытудың заманауи әдістері: коммуникативтік және жобалық тәсілдер. – Алматы: Білім, 2020. – 148 б.

2. Richards, J.C. & Rodgers, T.S. Approaches and Methods in Language Teaching. – Cambridge: Cambridge University Press, 2014. – 280 p.

3. Tomlinson, B. Developing Materials for Language Teaching. – London: Bloomsbury Academic, 2011. – 376 p.

4. Harmer, J. The Practice of English Language Teaching. – Harlow: Pearson Education, 2015. – 446 p.

5. Назарбекова Ж.М. Мәдениетаралық коммуникация негіздері. – Астана: Ұлттық кітапхана, 2021. – 214 б.

6. Council of Europe. Common European Framework of Reference for Languages: Learning, Teaching, Assessment (CEFR). – Strasbourg, 2020.

7. Бейсенбаева А.А. Тілдік білім мен soft skills: функционалдық интеграция. // Қазақ тілін оқыту мәселелері. – 2022. – №4. – Б. 35–42.