Алматы облысы Еңбекшіқазақ ауданы

Рахат ауылы «Рахат орта мектебі КММ»

Көркем еңбек пәні мұғалімі

Молдахожаев Талип Отынчиевич

Педагог-сарапшы

«КӨРКЕМ ЕҢБЕК» ПӘНІ БОЙЫНША ҚАЛЫПТАСТЫРУШЫ БАҒАЛАУДЫҢ ТИІМДІ ҚОЛДАНЫЛУЫ

Көркем еңбек – оқушылардың шығармашылық қабілеттерін дамытатын, эстетикалық талғамын қалыптастыратын, өмірлік маңызы бар практикалық дағдыларды игеруге бағытталған пән. Бұл пән арқылы оқушылар тек бейнелеу, сәндік-қолданбалы өнер және дизайн негіздерін меңгеріп қана қоймай, сонымен қатар шығармашылық ойлау қабілетін жетілдіріп, жаңа идеяларды жүзеге асыруға үйренеді. Осы бағытта оқыту процесін тиімді ұйымдастыру үшін қалыптастырушы бағалау жүйесінің маңызы ерекше. Ол оқушылардың жетістіктерін бақылауға, олардың дағдыларын біртіндеп дамытуға, қажетті түзетулер енгізуге мүмкіндік береді.

Қалыптастырушы бағалау – оқу процесінің маңызды құрамдас бөлігі. Бұл оқушылардың білімін тексерудің дәстүрлі әдістерінен ерекшеленеді, өйткені мұнда баға қоюдан гөрі, оқушының даму динамикасын бақылау, оның шығармашылық қабілеттерін қолдау басты назарда болады. Көркем еңбек пәнінде қалыптастырушы бағалау оқушыларды шабыттандырудың, олардың өзіндік көзқарасын қалыптастырудың және шығармашылық жұмыстарына деген қызығушылығын арттырудың тиімді құралы болып табылады. Ол оқушылардың тек қолөнер мен бейнелеу өнерін меңгеруін ғана емес, олардың өз еңбегін бағалай білуін, өзара пікір алмасуын, сындарлы көзқараспен талдау жүргізуін дамытуға бағытталған.

Бұл бағалау түрінің негізгі мақсаты – оқушыны өз жұмысын жақсартуға ынталандыру. Көркем еңбек пәнінде шығармашылық үдеріс – бұл үздіксіз ізденіс, қателіктер арқылы даму, өз ойын әртүрлі тәсілдермен жеткізу. Мұғалім осы үдеріске бағыт-бағдар беріп, оқушының жетістіктерін уақытында байқап, оны әрі қарай дамыту жолдарын ұсынады. Қалыптастырушы бағалау оқушының жұмысына терең талдау жасап, оның кемшіліктерін көрсетіп қана қоймай, одан әрі өсуіне мүмкіндік береді. Бұл ретте оқушының күш-жігері, ізденісі мен шығармашылық тәсілдері бағаланады, ал олардың жеке ерекшеліктері ескеріледі.

Көркем еңбек пәнінде қалыптастырушы бағалау оқушылардың шығармашылық ойлауын дамытумен қатар, олардың сенімділігін арттыруға көмектеседі. Көптеген оқушылар өз жұмыстарының сапасына күмәнмен қарап, өз идеяларын жүзеге асырудан қорқуы мүмкін. Мұнда мұғалімнің қолдауы, дұрыс бағыт-бағдар беруі үлкен рөл атқарады. Егер оқушы өз жұмысын еркін талқылап, мұғалімнен пайдалы кері байланыс алса, ол болашақта өзін шығармашылық тұрғыдан дамыта алады. Қалыптастырушы бағалау арқылы оқушы өз жетістіктерін бағалап, қателіктерін түзетуге үйренеді, бұл оның жалпы оқу процесіндегі жетістіктеріне оң әсер етеді.

Сондай-ақ, бұл бағалау жүйесі мұғалімдер үшін де маңызды құрал болып табылады. Мұғалім оқушылардың қай тұста қиналып жатқанын көріп, оқу материалын соған сәйкес бейімдей алады. Оқушылардың қызығушылығын арттыру үшін сабақ барысында түрлі әдістерді қолдану арқылы олардың

қабілеттерін кеңінен ашуға мүмкіндік туады. Қалыптастырушы бағалау мұғалімге оқушылардың дамуын үздіксіз бақылауға және қажет болған жағдайда жеке көмек көрсетуге мүмкіндік береді.

Оқыту процесінде оқушылардың білім, білік, дағдыларын бағалау оның аса қажет құрамдас бір бөлігі болып есептеледі. Сондықтан білім алушылардың оқу жетістіктерін бағалау жүйесінің сапалы құрылуы білім беру сапасын арттыруда қосатын үлесі зор.

«Көркем еңбек» пәнін оқыту үдерісіне қолданылатын қалыптастырушы бағалаудың мақсаты - оқу материалын меңгергендігі жөнінде объективті ақпарат алу, білім алушының  кемшіліктерін дер кезінде анықтау, мұғалім - оқушы  арасында кері байланысты орнату. Қалыптастырушы бағалаудың ерекшеліктері - оқушының күнделікті білім сапасы, оқушының қиындық тудыратын сұрақтарын анықтау және оны жою, оқушының бағалаудан алған жағымсыз әсерінің азаюы, психологиялық жайлы ортаның болуы, бағалаудың әділдігі, анықтылығы және ашықтығы, өзін-өзі бағалау  дағдылары

Қалыптастырушы бағалау тапсырмаларын құрастыру қағидаттары

5-сынып оқушылары үшін бағалау тапсырмаларын әзірлеуде келесі қағидаттар сақтау қажет:

1. Оқушылардың жас ерекшеліктерін ескеру – тапсырмалар қызықты, жас ерекшеліктеріне сай болуы тиіс.

2. Ойлау қабілетін дамыту – тапсырмалар оқушыларды шығармашылықпен ойлауға және өз идеясын еркін жеткізуге ынталандыруы керек.

3. Бағалау критерийлерінің нақтылығы – оқушылар тапсырманы орындау барысында қандай талаптарға сай жұмыс істеу керектігін білуі қажет.

4. Практикалық бағыттылық – тапсырмалар теориялық біліммен қатар, практикалық дағдыларды да дамытуға бағытталған болуы тиіс.

5. Рефлексия жасау мүмкіндігі – оқушылар өз жұмыстарына талдау жасап, қандай жетістіктерге жеткенін және қандай жақтарын жақсарту керектігін түсінуі қажет.

Қалыптастырушы бағалау тапсырмаларының түрлері

Көркем еңбек пәнінде қалыптастырушы бағалауды жүзеге асыру үшін әртүрлі тапсырмалар қолданылады:

1. Практикалық жұмыстар

   • Қағаздан немесе басқа материалдардан қолөнер бұйымдарын жасау;

   • Табиғи материалдардан коллаж немесе панно жасау.

2. Шығармашылық тапсырмалар

   • Белгілі бір тақырыпқа сәйкес сәндік-қолданбалы өнер туындыларын жасау;

   • Ұлттық ою-өрнек элементтері бар бұйымдарды безендіру.

3. Рефлексиялық тапсырмалар

   • Оқушылар өздерінің жасаған жұмыстары туралы шағын эссе немесе сипаттама жазады;

   • Өзін-өзі бағалау немесе өзара бағалау парақтарын толтыру;

   • «Ең сәтті шыққан тұстар» және «Келесі жолы жақсартуға болатын тұстар» атты талдау жүргізу.

Бағалау критерийлерін әзірлеу

Қалыптастырушы бағалау кезінде оқушылардың жұмыстарын әділ бағалау үшін нақты критерийлер болуы қажет. Мысалы:

№
1	Шығармашылық идея	Оқушының идеясы өзіндік ерекшелігімен және бірегейлігімен ерекшеленеді
2	Материалды қолдану	Материалды тиімді және дұрыс пайдаланады
3	Техника мен дағдылар	Жұмыс сапасы, нақтылығы, ұқыптылығы
4	Безендіру және көркемдік шешім	Түстердің үйлесімділігі, әсемдік талғамы
5	Өзіндік талдау жасау	Оқушы өз жұмысына талдау жасап, жетістіктері мен кемшіліктерін көрсете алады

Қорытындылай келе, көркем еңбек пәніндегі қалыптастырушы бағалау – бұл оқушылардың шығармашылық әлеуетін ашуға, олардың қабілеттерін жетілдіруге, өз еңбегін бағалауға және үнемі даму үстінде болуына ықпал ететін маңызды әдіс. Ол білім алушыға қателесуге мүмкіндік беріп, сол арқылы үйренуге жағдай жасайды. Шынайы шығармашылық – қателік пен тәжірибенің бірлігі. Осы себепті мұғалім мен оқушы арасындағы кері байланыс неғұрлым сенімді әрі жан-жақты болса, нәтиже соғұрлым жемісті болмақ.

Оқыту процесінде оқушылардың білім, білік, дағдыларын бағалау оның аса қажет құрамдас бір бөлігі болып есептеледі. Сондықтан білім алушылардың оқу жетістіктерін бағалау жүйесінің сапалы құрылуы білім беру сапасын арттыруда қосатын үлесі зор.