Күй құдіреті. Төкпе күй

Ұзақ мерзімді жоспар 1 бөлімі: Қазақ халқының музыкалық мұрасы.

Мектеп:№274

Мұғалім: Құлемет Марат

Күні: 5 «А», «Ә», «Г» - 09.10

Күні: 5 «Б», «В», «Д» - 11.10

Қатысқандар саны: Қатыспағандар саны:

Сабақтың тақырыбы:

Күй құдіреті. Төкпе күй

Осы сабаққа құрылғаноқыту мақсаты

5.1.2.1 –дәстүрлі халық әндері мен аспаптық музыканың жанры мен стилін, күйдің түрлерін анықтау;

5.1.1.1 - музыканың түрін, стилі мен жанрын, музыкалық көркемдеуші құралдарды анықтау, тыңдалған шығарманы талдау.

Сабақтың мақсаты

Барлық оқушылар:

-сыныптастарымен бірге музыкалық аспапта күйді тыңдайды,көркемдік сипатына талдау жасай алады;

-күй жанрын ажыратуда музыкалық сауаттылығын дұрыс көрсетуге тырысады;

Оқушылардың көпшілігі:

сыныптастарымен бірге музыкалық аспапта күйді тыңдайды,көркемдік сипатына талдау жасай алады;

-күйдің орындау түрін ажырата алады,орындаушылық түрленімге баға беруге тырысады.

Кейбір оқушылар:

күй әуенін ажырата алады,интонациясын,стилін сезінеді;

-күйді орындау түрленімдеріне байланысты нақты пікір қоса алады.

Бағалау критерийлері

-Күйді тыңдау мен талдау барысындағы оқушылардың өзіндік пікірі.

-Өз жұмысын көрсете білі және бағалау.Оқушы мақсатына жетті, егер:

Тілдік мақсаты

Диолог хаттар үшін пайдаланылатын сөз тіркестерінің сериясы

айтыс, қыз бен жігіт айтысы;

-күй- төкпе, шертпе;

-стиль, жанр, лад, интонация, музыкалық көркемдеуші құралдар;

-импровизация, өңдеу, композиция;

-интерпретация;

-екпін, ырғақ;

-сүйемелдеу, ансамбль

Талқылауға арналған сұрақтар:

• Біз Біржан мен Сараның айтысын таңдадық, себебі ол….(айтыстың стильін, жанрын, орындаушылық әдісін) анықтауға көмектеседі.

• Біз халық әуенін компьютерлік бағдарламада импровизацияладық, ол бізге....( тілдік дағдыны) дамытуға көмектесті.

• Біз күй тарихын зерттедік, ол күйдің ....(шертпе, төкпе) әдістерін білуге көмектеседі.

Құндылықтарды дарыту

Күй құдіретінің тарихын аша отырып,рухани жаңғыру бағытында ұлттық мәдени құндылықтарды,салт-дәстүрімізді,тілімізбен музыкамыз,

әдебиетіміз,бір сөзбен айтқанда ұлттық рухымыз бойымызда мәңгі қалуға тиіс яғни аспаптық музыканы тыңдауға үйрету дәстүрлі күйшілік өнерді оқушылар бойына дарыту.

Пәнаралық байланыстар

Әдебиет

Бастапқы білім

Күйдің не екенін оқушылар теледидар арқылы, бастауыш сыныптардан түсінік қалыптасқан.

Сабақ барысы

Сабақтың жоспарланған кезеңдері

Сабақтың жоспарланған іс-әрекеті

Ресурстар

Сабақтың басы

5 минут

1.Психологиялық дайындық.

Тарт күйіңді, домбыра!

Төгіл, төгіл тәтгікүй,

Тау суындай сылдыра,

Желпін, желпін жел соқтыр!

Тауда тұман тұрмасын,

Көкте бұлт ыдыра!

Сабақ басында оқушылардың назарын жинақтау:

Даулеткерей мен Курмангазы бейнеленген үлестірмелерді беру арқылы оқушыларды топтарға бөлу.

2.Үй тапсырмасын сұрау. «Айтыс өнері» (сұрақ-жауап)

Сабақтың ортасы

5 минут

10 минут

15 минут

Рухани жаңғыру бағдарламасы бойынша «Ұлттық бірегейлікті сақтау» бағыты негізінде Абайдың даналығы, Әуезовтың ғұламалығы, Жамбылдың жырлары мен Құрманғазының күйлері, ғасырлар қойнауынан жеткен бабалар үні бұлар біздің рухани мәдениетіміздің бір парасаты.

1-тапсырма Ақпарат іздеу.Ұ.МК.

«Серпілген сауал» әдісі

«Төкпе күйі» атты тақырыпша аясында және төкпе күйдің құдіреті Құрманғазы өмірін оқушылармен бірге «күй» жанрын ,күйші өмірі,күйлердің орындалу түрлерін,тарихын талқылау.

«Төкпе күй –оң қолдың саусақтары бірігіп, жоғары –төмен серпіліп орындалатын күй».

«Шертпе күй – оң қолдың саусақтарымен шертіліп орындалатын күй»

Төкпе күйдің жарқын мысалы ретінде күйші-композитор Құрманғазы Сағырбаевтың «Адай» күйін тыңдату.Күйдің шығу тарихы туралы мұғалім көмегі арқылы талдау.

«Құрманғазының осы шығармашылық кезеңінің аяқ шеніне жататын күйлерінің бірі, көпке аты белгілі «Адай». Бұл күйдің шығуы жайлы ел аузында әлденеше түрлі аңыз бар
«Құрманғазы жолаушылап келе жатып, бір адайдың (бұл арада ру аты) үйіне түседі. Үй ішінде шал мен кемпір болады. Қай жерден, қай елден келе жатқанын, Құрманғазы толық айтып бере қоймай, қазақ әдетіндей «сүйрей салмамен» жүрген жерінің иттен-құстан амандығын, басқа «қалды-салдының естілмегенін», ат-көлігінің аман екендігін, «құдайы қонақ» екендігін айтумен тоқталады. Бір кезде үй иелері далаға шығып кетеді. Осы кезде Құрманғазының көзі керегенің басында ілулі тұрған үкілі сары домбыраға түседі. Домбыраның үкісі – оның иесінің не қыз, не сал мен серінің бірі екенін ескертеді. Қаншама жол жүріп, шаршап келгенімен, домбыраны көргесін, оны ұстап қарағысы келіп, қолына алып, бір-екі қағып, әдейі «теріс бұрап», (қазақта квинта бұрауды осылай дейді) – А.Ж.) бұрынғы орнына апарып, қайтадан іліп қояды.
Біраз уақыт өткеннен кейін кемпір мен шал, он жеті-он сегіз жас шамасындағы қыз кіреді. Қыздың аты Ақмаңдай екен. Ол келісімен-ақ, төрде отырған қонаққа көзінің қырын да салмай, бірден керегенің басындағы домбырасын алып, тартуға айналды. Бір-екі қаққасын-ақ, домбырасының бұрауының өзгергенін сезіп:
− Мынаған кім тиген?-деп, әке-шешесіне қарайды.
Олар не дерін білмей, «Жазықты осы болар-ау?» дегендей төр алдындағы күйшіге қарайды. Ақмаңдай енді қайталап сұрамай, домбырасын бұрынғы өз бұрауына түсіріп, бір күйге кірісіп кетеді. Ақмаңдай күйдің аяғына шыққан кезде Құрманғазы қызға қарап:
− Шырағым, күйдің шоғын тартпай, боғын тарттың ғой! Домбыраны бері берші!,-дейді.
Құрманғазы бір күйді тартып болған кезде үй адамдары бір-біріне сыбырлап, бұрын-соңды бұл айналада Ақмаңдайды домбырадан сүріндірмей келгендерден емес-ау, тартыс шоқтығы тым биік екен дегендей, бір жағынан жұмбақ домбырашыны шырамытқандай, баяғы ашудан тыс жылы шыраймен күле қарап:
− Шырағым, домбыра тартысың біздің бұл араның тартысына ұқсамайды. Қызылқұрт Құрманғазы деген бар деп еді, сен соның өзі емеспісің?,-дейді.
Құрманғазы мұртынан күліп:
− Болсақ, болармыз,-деген екен.
...Сондағы қыздың тартқан күйі «Адай» да, Құрманғазының тартқаны «Серпер» күйі екен дейді.
Бұл әңгімені 1937 жылдың күзіндее марқұм Дина айтқан екен.

Дескриптор:

Тыңдаған дерек бойынша сұраққа жауап береді.

«Адай» күйінің шығу тарихын біледі.

ҚБ. Мадақтау.
2-тапсырма Тыңдау және талдау.

Төкпе күйдің құдіреті күйші-композитор Құрманғазы Сағырбайұлының «Адай» күйін тыңдау. «Адай» күйін домбырашы, дирижер Р.Ғабдиевтің жеке орындауында, содан соң Құрманғазы оркестрінің орындауында және заманауи өңдеудегі бейнежазбаны А.Еңсепоптың орындауында тыңдап, орындалу ерекшеліктеріне: дыбыс күшіне, екпініне (темп), дыбыс бояуына (тембр), динамикасына көңіл қояды. Постер арқылы қорғайды.

1-топқа:Оқушылар бейнежазбадан Р.Ғабдиевтің жеке орындауында;

2-топқа: Құрманғазы атындағы ұлт аспаптар оркестрінің орындауында;

3-топқа: Заманауи өңдеудегі А.Еңсеповтың орындауында тыңдайды.

Дескриптор:

Тыңдау барысында күйдің орындау түрін сонымен қатар: дыбыс күшіне,екпініне,дыбыс бояуына, динамикасына көңіл қояды.

Музыкалық стиль дегеніміз не? мазмұнын ашады.

ҚБ. Үш шапалақ

3-тапсырма.Әнді орындау және талдау. Жеке жұмыс

Сабақта оқушылар үйренетін «Күй-домбыра» әнінің авторы-композитор,өнертанушы Т.Тоқжанов,өлеңін жазған; айтыскер ақын,жазушы А.Рахметов.Ән күрделі әндер қатарына жатады.

Оқушылар әнді талдау және айту кезінде: ән неше буынды,әннің мазмұнына,әннің орындалу екпіні,ырғағына,әннің қайырмасында дыбыстардың интонациялық тазалығына көңіл бөлу керек.

(ән 11 буынды)

Дескриптор:

Әнді талдайды.

Әннің буын санын табады.

Әннің екпін, ырғағына көңіл бөледі.

ҚБ. Бас бармақ

https://yandex.kz/images/search?img

https://soundation.com/studio

https://www.iphones.ru/iNotes/505685

http://collegy.ucoz.ru/publ/67-1-0-6837

Сабақтың соңы

5 минут

Үйге тапсырма: «Қасиетті домбыра» ән мәтінін жаттау.

Рефлексия.

Мен сабақта қандай жетістікке жеттім?

Сабақтан алған әсерім қандай?

Қандай қиындық болды?

Рефлексия

Сабақта бағалаудың әдіс-тәсілдерінің қолданылуы :

Әдіс-тәсілдерді сақтайтын денсаулық.

Жалпы баға

Сабақтың қандай екіа спектісі жақсы өтті? (ойланыңыз, білім беруде , солай оқытуда да)?

1:

2:

Сабақтың жақсы өтуіне қалай көмек берер едіңіз? (ойланыңыз, білім беруде , солай оқытуда да)?

1:

2:

Менің сабақта сынып туралы,жетістіктері туралы байқағаным /кейбір оқушыларға қиыншылық тудырғаны, келесі сабақта неге аса көңіл аудару керек?