Күлтегін жыры. Өздік етіс

Бөлім:

«Қазақ жазуының даму жолы».

Педагогтің тегі, аты, әкесінің аты:

Жаканбаева Райгуль Нурболатовна

Күні:

08.09.2026

Сынып: 9В

Қатысушылар саны:

Қатыспағандар саны:

Сабақтың тақырыбы:

«Күлтегін жыры». Өздік етіс

Оқу бағдарламасына сәйкес оқу мақсаттары:

9.2.3.1 коммуникативтік жағдаятқа сай сөйлеу тіліндегі интонация, кідіріс, логикалық екпіннің мәнін түсініп, өз ойын жеткізу;

9.4.4.1 тақырып бойынша түрлі стильдегі мәтіндер құрауда мәліметтерді жинақтап, дереккөздеріне сілтеме көрсетіп жазу

Сабақ мақсаты:

коммуникативтік жағдаятқа сай сөйлеу тіліндегі интонация, кідіріс, логикалық екпіннің мәнін түсінеді, өз ойын жеткізеді;

тақырып бойынша түрлі стильдегі мәтіндер құрауда мәліметтерді жинақтайды, дереккөздеріне сілтеме көрсетіп жазады

Сабақ кезеңі / Уақыты

Мұғалімнің іс-әрекеті

Оқушының іс-әрекеті

Бағалау (Дескрипторлар)

Ресурстар пен Әдіс-тәсілдер

I. Сабақтың басы

(5-7 мин)

Ұйымдастыру кезеңі:

1. Оқушылармен сәлемдесу, түгелдеу.

құндылық: «Тарихи сана және сабақтастық», «Тәуелсіздік және отаншылдық»

2. Сыныпта жағымды психологиялық ахуал орнату.

3. «Ой қозғау» әдісі: Жасанды интеллект (ЖИ) көмегімен дайындалған «Күлтегін жырынан» үзінді тыңдатылады. Мұғалім дауыс ырғағына (интонация, кідіріс, логикалық екпін) назар аударып, сұрақ қояды: «Жырды тыңдағанда батырдың рухы мен жан дүниесін қай сөздер мен дауыс ырғағы арқылы сезіндіңіздер?»

1. ЖИ арқылы берілген аудиоүзіндіні мұқият тыңдайды.

2. Сұраққа жауап беріп, интонация мен логикалық екпіннің маңызы туралы ой бөліседі.

ҚБ: «Мадақтау сэндвиші» әдісі арқылы ауызша бағалау.

- Аудиоүзіндідегі негізгі ойды түсінеді;

- Дауыс ырғағы мен екпіннің әсерін ажырата алады.

Ресурстар: Интерактивті тақта, ЖИ аудиоүзіндісі.

Әдіс: «Ой қозғау», аудиотыңдалым.

Құндылық: Тарихи сана және сабақтастық.

II. Сабақтың ортасы

(25-30 мин)

Тыңдалым жұмысы:

«Күлтегін жырының» кішігірім үзіндісі (тыңдалым мәтіні) қосылады. Оқушылар интонация мен кідіріске назар аударып тыңдайды.

1-тапсырма (9.2.3.1 мақсаты):

Оқушылар жыр үзіндісін рөлге бөліп немесе мәнерлеп оқиды. Оқу барысында логикалық екпін мен кідірісті дұрыс сақтап, өз ойларын жеткізеді. Мәтіннен өздік етіс тұлғасындағы сөздерді тауып, мағынасын ашады.

2-тапсырма (9.4.4.1 мақсаты):

ЖИ (ChatGPT/Copilot) көмегімен «Күлтегін жыры және ерлік» тақырыбына қатысты деректер жинау тапсырылады. Оқушылар жиналған мәліметтерді публицистикалық немесе ғылыми стильде жүйелеп, дереккөздерге міндетті түрде сілтеме жасай отырып жазады. Жазба жұмысында өтілген грамматикалық тақырып – өздік етіс формаларын орынды қолданады.

Тыңдалым: Мәтінді мұқият тыңдап, ерекшеленген орындарға назар аударады.

1-тапсырма: Жырды тиісті интонация және кідіріспен оқиды. Мәтіннен өздік етіс жұрнақтары бар сөздерді тауып талдайды.

2-тапсырма: ЖИ арқылы ақпарат жинақтайды, дереккөздерге сілтеме көрсете отырып мәтін жазады. Мәтін ішінде өздік етіс түрін қолданады.

Дескрипторлар (1-тапсырма):

- Сөйлеу тіліндегі интонация, кідіріс пен екпінді сақтайды (2 б.);

- Өз ойын жүйелі жеткізеді (1 б.);

- Мәтіннен өздік етіс сөздерін тауып, жұрнағын ажыратады (2 б.).

Дескрипторлар (2-тапсырма):

- Тақырып бойынша мәліметтерді жинақтайды (1 б.);

- Публицистикалық/ғылыми стиль талаптарын сақтайды (1 б.);

- Дереккөздерге сілтеме көрсетеді (1 б.);

- Өздік етіс тұлғаларын орынды қолданады (2 б.).

Ресурстар: Тыңдалым мәтіні, үлестірмелі қағаздар, интернет/планшет.

Әдіс: «Рөлдік оқу», ЖИ көмегімен дерек жинау, «Сын тұрғысынан ойлау».

Құндылық: Тәуелсіздік және отаншылдық.

III. Сабақтың соңы

(5-8 мин)

Рефлексия және қорытынды:

1. Мұғалім сабақты қорытындылайды.

2. «Блоб ағашы» немесе «Табыс сатысы» әдісі арқылы кері байланыс алады

3. Үй тапсырмасы: «Күлтегін жырының» үзіндісінен өздік етіс жұрнақтары бар (-ын, -ін, -н) 5 сөз тауып жазыңыз. Сол сөздерді қатыстырып сөйлем құрастырыңыз және етіс жұрнағын ажыратыңыз.

1. Оқушылар сабақтан алған әсерлерін стикер арқылы табыс сатысына орналастырады.

2. Үй тапсырмасын күнделікке жазып алады.

ҚБ: Өзара бағалау және мұғалімнің қалыптастырушы бағалауы («Жұлдызшалар»).

Ресурстар: Стикерлер, кері байланыс плакаты.

Әдіс: «Табыс сатысы».

№

Етіс түрі

Мағынасы

Жұрнақтары

Мысалдар

1

Ырықсыз етіс

Іс-әрекеттің иесі белгісіз, біреудің тарапынан орындалғанын көрсетеді.

-ыл, -іл, -л

Жазылды,

Көрілді,

Ашылды

2

Өздік етіс

Іс-әрекеттің өзіне ғана бағытталғанын, өзі істейтінін білдіреді.

-ын, -ін, -н

Жуынды,

Шынынды,

Таранды

3

Ортақ етіс

Іс-әрекетті бірнеше адамның бірлесіп, қатар орындайтынын білдіреді.

-ыс, -іс, -с

Жазысты,

Келісті,

Күлесіті

4

Өзгелік етіс

Істі бастауыштың өзі тікелей істемей, біреуге істеткізетінін немесе мәжбүрлейтінін көрсетеді.

-дыр, -дір, -тыр, -тір, -р, -ыз, -із, -қыз, -кіз, -т

Жаздырды,

Бардырды,

Ішкізді

5

Негізгі етіс

Жоғарыдағы етіс жұрнақтарының ешқайсысы жоқ, түбір күйіндегі немесе туынды түбір етістіктер.

Жұрнақсыз

Жаз, кел, оқы, жүр, тұр.

№

Вид залога (Етіс түрі)

Значение

Суффиксы (Жұрнақтары)

Примеры (Мысалдар)

1

Страдательный залог

(Ырықсыз етіс)

Показывает, что действие совершено кем-то другим, а исполнитель неизвестен (на первом месте результат).

-ыл, -іл, -л

Жазылды (написано),

Көрілді (увиденное),

Ашылды (открыто)

2

Возвратный залог

(Өздік етіс)

Означает, что действие направлено на самого субъекта (он делает это для себя).

-ын, -ін, -н

Жуынды (умылся),

Шынынды (признался),

Таранды (причесался)

3

Взаимно-совместный залог

(Ортақ етіс)

Показывает совместное или встречное действие нескольких лиц.

-ыс, -іс, -с

Жазысты (переписывались),

Келісті (договорились),

Күлғсіті (смеялись друг над другом)

4

Понудительный залог

(Өзгелік етіс)

Показывает, что подлежащее само не выполняет действие, а заставляет или просит выполнить его кого-то другого.

-дыр, -дір, -тыр, -тір, -р, -ыз, -із, -қыз, -кіз, -т

Жаздырды (заставил написать),

Бардырды (отправил),

Ішкізді (напоил)

5

Основной (непроизводный) залог

(Негізгі етіс)

Простые глаголы в форме корня или производные основы, не имеющие суффиксов залога.

Без суффиксов

Жаз (писать), кел (приходить), оқы (читать)