лицензиялық жұмыс "Дыбыстар әлемінде" 1сыныпқа арналған

Тән дыбыстар әлемінде

(1 сыныпқа арналған жинақ)

Кіріспе

Мақсаты : Қазақ  тілінің тән дыбыстарын дұрыс айтуға үйрету.

 Міндеттері :  

-Тән дыбыстарды  хормен және  жеке-жеке  айытқызу;

-Ойын арқылы тілдерін жаттықтыру,  сөйлету;

-жаттығуларды орындау барысында ойлау қаблеттерін дамыту;

- Сурет арқылы  сөздерді  айтқызу және буынға бөлу;

-Сөз бен суреттерді  сәйкестендіру;

-Тән дыбыстарды, сөздерді еркін  айтуға дағдыландыру;

  Вариативтік курс бағдарламасы «Тән дыбыстар әлемінде»  2017-2018 оқу жылының жаңартылған бағдарламасына сәйкес келетін 1сынып оқушыларымен  жұмыс жасауға құрастырылған.Бұл курс оқушылардың  танымдық және сауаттылық дамуын қамтамасыз етеді. Орыс тілінде оқытылатын оқушыларға қазақ тілін еркін меңгеру және сөйлеу  үшін  жағдай  жасалған.

Бастауыш сынып мұғалімдеріне 33 сағатқа бөлінген вариативтік сабақтарды жүргізу үшін ұсынылады.

   Бұл жинақтағы материал баланың сауатын ашуға көмегін тигізіп, ойлау белсенділігін арттырады.Қазақ тіліне тән дыбыстарды дұрыс айтуды  қызықты және оңай игеруге көмектеседі. Өлең жолдарын жаттау арқылы сөздік қорларын молайтып,тіл белсенділігін арттырып,байланыстырып сөйлеу дағдысын дамытады. Баланың жас ерекшеліктері ескеріліп берілген тапсырмалар қолдың бұлшық еттерін дамытады. Жазу дағдысын меңгеруде кездесетін қиындықтарды жеңуге көмектеседі.

 Ұсынылған ойындар,сөзұйқстар,тілдамытқыш өлеңдер, жұмбақтар кішігірім тақпақтар балалардың есте сақтау,қиял,зейін,сөздік- логикалық ойлау қаблеттерін қалыптастырып,сонымен қатар қазақ тіліне тән дыбыстардың артикуляциясын,дыбыстау мүшелері мен олардың әрқайсысымен жұмыс жасау.

Бұл жинақтың ерекшелігі –ұйымдатырылған оқу іс-әрекеттерінің ойын негізінде құрылуы.Соның негізінде орыстілді балаларға мемлекеттік тілде сөйлеуді үйренуі оңайға соғады.

Мазмұны

Ә ә-әріпі мен дыбысы............................................................5

Ө ө-әріпі мен дыбысы............................................................8

Ғ ғ- әріпі мен дыбысы..........................................................11

Қ қ- әріпі мен дыбысы..........................................................13

І і -әріпі мен дыбысы............................................................16

Ұ ұ- әріпі мен дыбысы..........................................................21

Ү ү- әріпі мен дыбысы..........................................................24

Ң ң- әріпі мен дыбысы..........................................................28

Һ һ- әріпі мен дыбысы..........................................................31

Кел, қайталайық....................................................................35

әліппе әке әже

Әә

әткеншек әріптер әтеш

Тіл жаттықтырғыш.

1тапсырма. Алдымен бірге мына буындарды айтайық:

Ба-бә,да-дә,ма-мә, па-пә, ра-рә,та-тә, уа-уә.

2тапсырма. Балалар енді ә дыбысы бар сөздерді айтайық:

Ә-ә-ә-әже, ә-ә-ә-әке, ә-ә-әткеншек,ә-ә-әліппе,ә-ә-әріп.

Сергіту сәті

Бір,екі,үш

Жинап алып күш.

Қолға қалам аламыз,

Ә дыбысын жазамыз.

3тапсырма .«Бір әріп бойынша бес әріп жауап»

Ә әріпі

1. Қыз баланың аты-

2. Ұл баланың аты-

3. Әкемнің шешесі-

4. Оқулықтың аты-

5. Үй құсы-

4тапсырма. Бірге жаттаймыз

Әдепті бала

Әдеп-тәртіп білемін

Әдеппен сөйлеп күлемін.

Әрқашан жұр алдында,

Әдеп сақтап жүремін.

5тапсырма .Ойын «Ойлан, тап»

Таңертең және кеш

Шақыратын құс....(әтеш)

Сәнде бар,

Санда жоқ.

Нәнде бар,

Нанда жоқ.(Ә)

Өрік өрмекші көбелек

Ө ө

4

Өзен көз төрт

Тіл жаттықтырғыш.

1тапсырма. Алдымен бірге мына буындарды айтайық:

ө-ө-ө-өз,ө-ө-ө-өрт,ө-ө-ө-өзен, ө-ө-ө-өрік.

2тапсырма. Балалар енді ө дыбысы бар сөздерді айтайық:

Көз,төрт,сөз, көл,өрік, көк,көше,өзен,өрмекші.

3тапсырма. Суретке қараңыз, тыңдаңыз, қайталаңыз.

өзен көше

көпір көлік

көктем көл

4 тапсырма. « Қандай әріп жоқ?» -ойыны.

Көмірде бар,

Күнде жоқ.

Өмірде бар,

Түнде жоқ. ( ө)

Өрісте бір,

Өрнекте жүр.

Кеседе жоқ,

Шөлмекте бір. (ө)

Шөлде бар,

Шалшықта жоқ.

Көлде бар,

Балшықта жоқ.(ө)

5тапсырма. Әріпті қойыңыз, оқыңыз.

К...ктем-жыл мезгіл. К...л кішкентай. ...зен үлкен.

...зенде к...пір бар. К...шеде к...лік жүр.

Ғарышкер ағаш сағат

Ғ ғ

1тапсырма. Алдымен мына сөздерді бірге айтайық:

ғ-ғ-ғарыш, ғ-ғ-ғарыш, ғ-ғ-ғылым, ғ-ғ-Ғани.

2тапсырма. Тыңда, қайтала.

Аға гарышкер сағат балға мұғалім сызғыш тоғыз торғай қарға қарлығаш

3тапсырма. Тіл жаттықтырғыш

Ғалым-ғалым болады,

Ғалым-ғылым болады.

Ғалым-ғылым арқылы,

Мәлім Ғалым болады.

4тапсырма. Түсіп қалған әріпті жаз.

Сыз...ыш, қарлы...аш, то...ыз, са...ат, мұ...алім, а...а, та...а, қар...а, тор...ай.

5тапсырма. Сөзді аударып жаз.

Аға- мұғалім- сағат-

Қарға- торғай- қарлығаш-

қасқыр қоян қонжық

Қ қ

қарбыз қызанақ қызылша

1тапсырма. Алдымен мына сөздерді бірге айтайық:

Қ-қ-қ-қалам, қ-қ-қ-қарындаш, қ-қ-қ-қасық, қ-қ-қ-құлақ, қ-қ-қ-қара, қ-қ-қ-қызыл.

2тапсырма. Суретке қараңыз, тыңдаңыз, қайталаңыз.

қалам қарындаш

қаламсаут оқушы

тақта қуыршақ

3 тапсырма. Жаңылпашты тыңда, тез айтып үйрен.

Қарға, қарға, қарғалар,

Қар үстінде жорғалар.

4 тапсырма. Оқыңыз, жазыңыз.

...анат, ...алам ал.

...айрат, ...арындашты ...ой.

...арлығаш, та...таға бар.

Ма...пал, ...уырша... бер.

5тапсырма. Суретке қараңыз, сөйлеңіз.

Мынау - . Қаламсауытта , бар. Мынау - . Қызда бар.

піл кірпі ешкі

І і

кітап іні сіңлі

1тапсырма. Алдымен мына сөздерді бірге айтайық:

І-і-і-іні, і-і-і- ілгіш, і-і-і-ірімшік, і-і-і-із, кірпі, түлкі,кітап,бір,екі.

2тапсырма. Суретке қараңыз, тыңдаңыз, қайталаңыз.

1

Кітап бір

есік дәрігер

іні сіңлі

ірімшік ешкі

3тапсырма. « Қандай әріп жоқ?» -ойыны.

Кілтте бар,

Құлыпта жоқ.

Інде бар,

Апанда жоқ. (І)

Ешкіде бар,

Қойда жоқ.

Есікте бар,

Тойда жоқ. (І)

4тапсырма. Суретке қара, жаз.

5тапсырма. «Шешімін тап!»-«Отгадай-ка!»

Ө зі ширақ, өзі қу, 
Жүрген жері айқай-шу. 

Үстi толы ине,

Б iрақта, iс тiгiп,

Қадамайды түйме. 

Бұтақтарға секiрiп,

Әр жерден қылт етедi.

К ейде жаңғақ кемiрiп,

Жоғары өрлеп кетедi. 

ұшақ құлын бұзау

Ұ ұ

ұя құстар жұлдыз

1 тапсырма. Алдымен мына сөздерді бірге айтайық:

Ұ-ұ-ұ-ұя, ұ-ұ—ұшқыш, ұ-ұ-ұшақ, ұ-ұ-ұн, ұ-ұ-ұста.

Балалар енді ұ дыбысы бар сөздерді айтындар:

Құлақ,бұрыш, тұман, құс, тұтқа,сұр,ұл,ұя, ұлу, Ұлан.

2тапсырма. Суретке қараңыз, тыңдаңыз, қайталаңыз.

Бұл кім?

Бұл-Жаннұр . Бұл-Сұлтан.

Бұл не?

Бұл-ұн. Бұл-балмұздақ. Бұл-құймақ.

Бұл-жұмыртқа. Бұл-шұжық. Бұл-алмұрт.

3тапсырма. Сөйлемдерді тыңда, жаңа әріпті тап.

Ұлан –ұл бала. Ағашта ұя тұр. Ұяда құс отыр.

4тапсырма. Аударып, айт.

5тапсырма. Оқыңыз, жаттаңыз.

Балмұздақ –тәтті сүт,

Тісіңді жақсы күт.

3

үй үстел үш

Ү ү

гүл күн түн

1тапсырма. Алдымен мына сөздерді бірге айтайық:

Ү-ү-үтік, ү-ү-үйрек, ү-ү-үкі, ү-ү-үй.

Ү дыбысы бар сөздерді айтыңыздар:

Жүзім, күрек, гүл,күн,түн,түйе, үлкен, Үміт.

2тапсырма. Суретке қара, айт.

большой дом

үлкен үй

кішкентай үй

большой дом

үлкен үй

маленький дом

3тапсырма. Үйлерді боя.

қызыл үй сары үй

көк үй қоңыр үй

жасыл үй қызғылт үй күлгін үй

4 тапсырма. Оқыңыз, аударыңыз.

күн

үш түн

үй

гүл

үш үстел

бала

5тапсырма. Тыңдыңыз, қайталаңыз, жаттаңыз.

Бәрі оянады

Күн, күн, күн.

Бәрі ұйықтайды

Түн, түн, түн.

аңдар шаңғы қоңырау

Ң ң

Кеңес Іңкәр Еңлік

1тапсырма. Алдымен мына сөздерді бірге айтайық:

Аң, таң, жең, тең, жаңбыр, жаңғақ, жаңа, шаңырақ, шаңғы,қоңырау.

2тапсырма. Өлеңді тыңда, қайтала.

Қоңырау

«Дың-дың»-қоңыраумын.

«Дың-дың»- соғыламын.

«Дың-дың»- қағыламын.

Мектептен табыламын.

(Ж.Смақов)

3тапсырма «Қандай әріп?»

Аңда бар да,

Малда жоқ.

Манда бар да,

Тауда жоқ. (ң)

3

Новый год

дождь

тапсырма. Өзіңді тексер. Айт, жаз.

солнце

Ң -Н

Твой?

декабрь

мой

Что?

твой

4тапсырма. Сөйлесіңіз.

-Сәлем, Іңкәр! Сенің халің қалай?

-Сәлем, Кеңес. – Тамаша.

-Халің қалай? -Сау бол!

-Рақмет, жақсы. –Сау бол!

5тапсырма. Сөздерге дыбыстық талдау жаса.

Қоңыр қаңтар

қ оңырау шаңғы

жиһаз Гауһар

Һ һ

Қаһарман айдаһар

1тапсырма. Тыңдаңыз, қайталаңыз.

Гауһар, Жауһар, Каһарман, Қаһар, Шаһизада, жиһаз, айдаһар.

2тапсырма. Жиһазды ата, боя.

3тапсырма. Диалогті жолдасымен оқы.

-Диас, мынау қандай дыбыс?

-Бұл –һ дыбысы.

-Сен һ дыбысы бар сөздерді білесің бе?

-Иә,білемін.

-Қандай сөздер?

-Айдаһар, шаһар, жиһаз.

4тапсырма. Түсіп қалған әріпті тауып, сөз тіркесін жаса.

айда...ар Қа....арман

һ

жи....аз Гау...ар

5-тапсырма . Сөз тіркесін жасап айт.

1. 2

қызыл көк

3 4

сары ақ

5 6 7

қара қоңыр жасыл

8 9 10

қызыл жасыл қара

Кел, қайталайық!

ң	ө	ұ
і	ү	ғ
һ	ә	қ

1- тапсырма. Ойлан, тап.

Қандай әріп жоқ?

2-тапсырма. Толықтырып жаз.

Қандай әріп керек? д...п ...рік

О ? Ө

т...рт к...к

3

Валя...а

Мұғалім...е

-тапсырма. Өзіңді тексер.

Дәптер...е

Бү...ін

Бала...а

Дәптер...е

Валя...а

Мұғалім...е

Бір...е

Нан..а

Ғ -Г

Оля...а

Гүл...е

Бала...а

Кітап...а

4

Үйрек...е

Кітап...а

-тапсырма. Өзенді тексер.

Сынып...а

Сынып...а

Мектеп...е

Вадик...е

Диас...а

Қ-К

Диас...а

Күшік...е

Күшік...е

Орындық...а

5-тапсырма. Сөйлемді толықтыр.

Мынау-менің мектеб... . Мынау – менің сыныб... . Мынау- менің парта... . Мынау-менің қалам... . Мынау –менің кітаб... .

6-тапсырма. Сөздерді толықтыр және есте сақта.

Менің

ата... .

әже... . әже... . әке... .

ана... .

аға... .

Сенің

ата... .

әже... . әже... . әке... .

ана... .

аға... .

7-тапсырма. Аударып жаз.

Это

доска

ручка

школа

Это

мяч

тетрадь

солнце

8-тапсырма. Сөздерді сәйкестендір.

мұғалім

продавец

дәрігер

учитель

аспаз

врач

сатушы

повар

9-тапсырма. Қарындаштарды боя.

10-тапсырма. Өзіңді тексер.

А- Ә

қал...м

қаз...н

с...уір

...ріп

...ке

с...ғат