"Жамбыл облысы әкімдігінің білім басқармасы Т.Рысқұлов ауданының білім бөлімінің №3шағын орталықты орта мектебі" коммуналдық мемлекеттік мекемесі

ӘДІСТЕМЕЛІК ҚҰРАЛ

Тақырыбы: Логикалық тапсырмалар арқылы математикалық сауаттылықты қалыптастыру

(5-сыныпқа арналған әдістемелік құрал)

Құрастырған: Серікбай Баһурд-Жаһани Қазбекұлы

Лауазымы: Математика пәнінің мұғалімі

Қызылшаруа аувылы

2025 - 2026 оқу жыл

Логикалық тапсырмалар арқылы математикалық сауаттылықты қалыптастыру

(5-сыныпқа арналған әдістемелік құрал)

Мазмұны

1. Логикалық есептердің түрлері бойынша

1.1.Салыстыру және талдауға негізделген логикалық есептер

1.2.Реттік және жүйелілікке құрылған есептер

1.3.Шартты пайымдауға арналған логикалық тапсырмалар

1.4.Кесте, сызба арқылы шешілетін логикалық есептер

1.5.Артық элементті табуға арналған есептер

1.6.Комбинаторикалық элементтері бар логикалық есептер

2.Қызықты форматтағы логикалық есептер

2.1.Ойлан, тап, дәлелде!

2.2.Математикалық жұмбақтар мен логикалық есептер

2.3.Сандар әлеміндегі логикалық ойындар

3. Қорытынды

4. Пайдаланылған әдебиеттер

Кіріспе

Математикалық сауаттылық – оқушының математикалық білімін күнделікті өмірде қолдана білу қабілеті, есепті тек формула арқылы емес, мағынасына терең бойлап, саналы түрде шеше алуы. Қазіргі білім беру жүйесінде оқушылардың алған білімін өмірлік жағдаяттармен байланыстыра білуі басты талаптардың бірі болып табылады. Осы тұрғыдан алғанда математиканы оқыту үдерісінде логикалық тапсырмалардың маңызы ерекше.

Логикалық тапсырмалар оқушыларды дайын ережені жаттап қолдануға емес, ойлануға, талдауға, салыстыруға, пайымдауға және дәлелдеуге бағыттайды. Мұндай тапсырмалар арқылы оқушылардың сыни және шығармашылық ойлауы дамып, өз ойын математикалық тілде жеткізе алу қабілеті қалыптасады. Сонымен қатар логикалық есептер оқушылардың зейінін арттырып, пәнге деген қызығушылығын оятады.

5-сынып – оқушылардың бастауыш сыныптан орта буынға өтетін, ойлау қабілеті белсенді дамитын маңызды кезең. Осы кезеңде логикалық тапсырмаларды жүйелі қолдану оқушылардың математикалық түсініктерін тереңдетіп, олардың функционалдық және математикалық сауаттылығын қалыптастыруға мүмкіндік береді. Логикалық есептер оқушының өз бетінше шешім қабылдауына, бірнеше шешу жолын қарастыруына және дұрыс қорытынды жасауына ықпал етеді.

Бұл әдістемелік құралда 5-сынып оқушыларының жас ерекшеліктері мен оқу бағдарламасына сәйкес логикалық есептердің негізгі түрлері қарастырылып, әрбір түріне әдістемелік түсіндірме және есеп үлгілері ұсынылады. Ұсынылған материалдар сабақ барысында, сыныптан тыс жұмыстарда, үй тапсырмасын ұйымдастыруда және оқушылардың математикалық сауаттылығын арттыру мақсатында тиімді пайдалануға арналған.

I. Логикалық есептердің түрлері бойынша

1. Салыстыру және талдауға негізделген логикалық есептер

Мақсаты:
Оқушыларды салыстыру, айырмашылық пен ұқсастықты табу, ақпаратты талдау дағдыларына үйрету.

Әдістемелік ерекшелігі:
Бұл есептерде сандарды тікелей есептеуден гөрі, олардың арасындағы қатынасты анықтау маңызды.

Есеп үлгісі:
Айдана, Дана және Меруерт үш түрлі кітап оқыды.
Айдана Меруерттен көп, бірақ Данадан аз бет оқыды.
Кім ең көп бет оқыды?

Шешуі:
Айдана < Дана
Айдана > Меруерт
Демек: Дана > Айдана > Меруерт
Жауабы: Дана ең көп бет оқыды.

Нәтиже:
Оқушы салыстыру, логикалық қорытынды жасауға үйренеді.

Салыстыру және талдауға негізделген логикалық есептердің

деңгей бойынша жасалған нұсқасын қабыл алаңыздар

I деңгей – жеңіл (салыстыруды үйрену)

1. Асанның қарындашы Даниярдың қарындашынан ұзын, ал Даниярдың қарындашы Ержанның қарындашынан қысқа.

Қай қарындаш ең ұзын?

• Асан > Данияр > Ержан
  Жауабы: Асанның қарындашы ең ұзын.

2. Айгүлдің кітабы Мадинаның кітабынан қалың, ал Нұрсұлтанның кітабы Айгүлдің кітабынан жұқа.
   Қай кітап ең жұқа?

• Нұрсұлтан < Айгүл > Мадина
  Жауабы: Нұрсұлтанның кітабы ең жұқа.

3. Үш сан берілген: 12, 18 және 15.
   Қай сан ең үлкен? Қай сан ең кіші?

• 12 < 15 < 18
  Жауабы: ең үлкені – 18, ең кішісі – 12.

4. Қызыл доп көк доптан ауыр, ал жасыл доп қызыл доптан жеңіл.

Қай доп ең ауыр? Қызыл > Жасыл
Қызыл > Көк

5. Аружан Меруерттен биік, бірақ Динадан аласа.
   Қайсысы ең биік?

I деңгей – жеңіл

1. Дина > Аружан > Меруерт
   Жауабы: Дина ең биік.

II деңгей – орта (талдау қажет)

1. Үш оқушы бақылау жұмысынан әртүрлі баға алды: 3, 4 және 5.
   Арман Бағдаттан жоғары баға алды, бірақ Саматтан төмен баға алды.
   Кім қандай баға алды?

6. Самат > Арман > Бағдат
   Бағалар: 5, 4, 3
   Жауабы: Самат – 5, Арман – 4, Бағдат – 3.

2. Ү ш жәшікте алма, алмұрт және апельсин бар.
   Бірінші жәшікте алма емес, екінші жәшікте алмұрт емес.
   Үшінші жәшікте қандай жеміс бар?

7.1-жәшік – алмұрт
2-жәшік – алма
3-жәшік – апельсин
Жауабы: Үшінші жәшікте апельсин бар.

3. Сағат, дәптер және кітаптың бағасы әртүрлі.
   Сағат дәптерден қымбат, бірақ кітаптан арзан.
   Қай зат ең қымбат?

8.Кітап > Сағат > Дәптер
Жауабы: Ең қымбат – кітап.

4. Айдана, Дана және Меруерт түрлі түсті көйлек киді: ақ, көк, қызыл.
   Айдана ақ кимеді, Дана көк кимеді.
   Меруерт қандай түсті көйлек киген?

Айдана – көк
Дана – қызыл
Меруерт – ақ
Жауабы: Меруерт ақ көйлек киген.

5. Үш жолдың ұзындығы әртүрлі.
   Бірінші жол екіншісінен ұзын, ал үшінші жол бірінші жолдан қысқа.
   Қай жол ең қысқа?

10. Екінші > Бірінші > Үшінші
Жауабы: Үшінші жол ең қысқа.