11-сынып оқушыларына арналған бұл тапсырмалар жиынтығы Қарқаралы петициясының тарихи маңызын тереңірек түсінуге, талдау жасауға және сыни ойлау дағдыларын дамытуға бағытталған.

Мұғалімдер мен оқушылар үшін 3 түрлі деңгейдегі тапсырманы ұсынамын:

1-тапсырма: Салыстырмалы талдау (Кестемен жұмыс)

Мақсаты: Петицияның негізгі талаптарын саралау.

Төмендегі кестені толтырыңыз. Петицияда көтерілген мәселелердің ішінен ең маңызды деген 3 бағытты таңдап, оның себебін түсіндіріңіз.

2-тапсырма: Тұлғатану (Зерттеу сұрақтары)

Мақсаты: Оқиғаның артында тұрған тұлғалардың рөлін ашу.

Оқушыларға келесі сұрақтар төңірегінде қысқаша эссе немесе пікірталас ұйымдастыруды ұсыныңыз:

• Сұрақ: Неліктен Қарқаралы петициясын жазуға Ә. Бөкейханов пен А. Байтұрсынұлы сияқты зиялылар тікелей араласты?

• Сұрақ: Петицияға 14 500-ден астам адамның қол қоюы сол кездегі қазақ қоғамының саяси дайындығы туралы не айтады?

3-тапсырма: "Тарихи модельдеу" (Шығармашылық жұмыс)

Мақсаты: Оқушының тарихи оқиғаға деген жеке көзқарасын қалыптастыру.

Тапсырма шарты: Сіз — 1905 жылғы Қоянды жәрмеңкесіндегі қазақ зиялысысыз. Халық алдында сөз сөйлеп, петицияға қол қоюдың маңыздылығын түсіндіруіңіз керек.

1. Сөзіңізді 3 аргументпен негіздеңіз.

2. Патша өкіметіне қойылатын ең басты бір талапты ерекше атап өтіңіз.

4-тапсырма: "ПОПС" формуласы бойынша талдау

Оқушылар петицияның тарихи маңызына қатысты өз ойын мына формула бойынша қорытындылайды:

• П (позиция): Меніңше, Қарқаралы петициясы қазақ тарихындағы ең маңызды құжат...

• О (негіздеу): Себебі, ол...

• П (мысал): Оны мынадай деректермен дәлелдей аламын...

• С (қорытынды): Осыған байланысты мен мынадай шешімге келдім...

Оқушыларға көмекші ақпарат:

Есте сақтаңыз: Қарқаралы петициясы — бұл тек қағаз емес, бұл қазақ халқының "біз де халықпыз, біздің де құқығымыз бар" деп алғаш рет әлемге жар салуы. Ол "Алаш" партиясының іргетасын қалаған құжат болып табылады.

Осы тапсырмалардың ішінен белгілі бір бағытты (мысалы, тек тест сұрақтарын немесе дебат тақырыптарын) көбірек дайындап беруім керек пе?

1-тапсырма. «Ататүрік реформалары: себеп – мазмұн – нәтиже» (талдау тапсырмасы)

Мақсаты: Ататүріктің мемлекет құрудағы рөлін терең түсіну.

Жұмыс түрі: Топтық (3–4 оқушы)

Нұсқау:
Әр топқа Ататүрік реформаларының бір бағыты беріледі:

• Саяси реформа

• Білім беру реформасы

• Дін мен мемлекет қатынасы

• Экономикалық реформа

Оқушылар төмендегі кестені толтырады:

Бағалау критерийі:

• Себеп пен нәтижені дұрыс байланыстыру

• Тарихи дәлдік

• Ойдың жүйелілігі

2-тапсырма. «Ататүрік: тарихи тұлғаға баға бер» (сыни ойлау)

Мақсаты: Тарихи тұлғаны жан-жақты бағалау дағдысын қалыптастыру.

Жұмыс түрі: Жеке жұмыс → жұпта талқылау

Нұсқау:
Оқушылар төмендегі сұрақтарға қысқаша жазбаша жауап береді:

1. Ататүріктің ең маңызды тарихи еңбегі қайсы деп ойлайсың? Неліктен?

2. Оның реформалары Түркия қоғамында қандай қайшылықтар туғызды?

3. Ататүріктің қызметі қазіргі Түркия үшін қаншалықты маңызды?

Қорытынды:
Жұпта пікір алмасып, ортақ тұжырым жасайды.

Бағалау:

• Өз пікірін дәлелдей білу

• Нақты тарихи дерекке сүйену

3-тапсырма. «Ататүрік идеялары: келісемін / келіспеймін» (дебат элементі)

Мақсаты: Ататүрік реформаларына сыни көзқарас қалыптастыру, дәлелмен сөйлеу дағдысын дамыту.

Жұмыс түрі: Сыныптық талқылау (2 топ)

Нұсқау:
Мұғалім оқушыларға төмендегі тұжырымдарды ұсынады.
Оқушылар «Келісемін» және «Келіспеймін» топтарына бөлініп, өз көзқарастарын қорғайды.

Тұжырымдар:

1. Ататүріктің зайырлы мемлекет құру саясаты Түркияның дамуы үшін шешуші болды.

2. Дәстүрден бас тарту қоғамның бір бөлігінің қарсылығын күшейтті.

3. Ататүріктің реформалары Түркияны Еуропаға жақындатты, бірақ ұлттық ерекшелікті әлсіретті.

Тапсырма шарты:

• Әр топ әр тұжырымға кемінде 2 дәлел келтіреді

• Дәлелдер тарихи дерекке немесе логикалық ойға негізделуі керек

Қорытынды:
Сабақ соңында оқушылар мына сұраққа жауап береді:
? Ататүрік реформалары — қажетті тарихи қадам ба, әлде қайшылыққа толы өзгеріс пе?

Бағалау критерийі:

• Дәлелдің нақтылығы

• Пікірді мәдениетті қорғау

• Тарихи түсінік деңгейі

Қорытынды сұрақ:
? Ататүрік шешімдерінің қайсысы ең батыл әрі тарихи маңызы зор болды?