Мағжан Жұмабаевтың «Педагогика» еңбегі

Баяндама
Мағжан Жұмабаевтың «Педагогика» еңбегі

Мағжан Жұмабаевтың «Педагогика» атты еңбегі қазақ педагогикасының
іргетасын қалаған маңызды ғылыми туынды болып табылады. 1922 жылы
Орынборда алғаш рет жарық көрген бұл кітап, 1923 жылы Ташкентте
түзетулермен қайта басылып шығып, қазақ тіліндегі алғашқы
педагогикалық оқу кітабы ретінде оқытушылар даярлайтын оқу
орындарында аса маңызды құралға айналды. Мағжан Жұмабаев бұл еңбегін
жазуда өзінің терең ұстаздық тәжірибесіне, түрлі ұлттардың тәрбие туралы
ойлары мен ғылымдарына сүйеніп, педагогика пәнінің барлық аспектілерін
қамтуға тырысты.

Мағжан Жұмабаевтың «Педагогика» кітабының мақсаты – балаға дұрыс
тәрбие берудің негіздерін көрсету және педагогтың тәрбие мен оқыту
саласындағы ғылыми білімін жетілдіру. Ғалым бұл туралы: “...тәрбие
майданында шынығып ысылған тарландардың тәжірибелерімен, түрлі
ұлттан түрлі заманда шыққан ғалымдардың тәрбие туралы ойларымен,
қысқасы, дұрыс жолға түсу үшін тәрбие пәнімен, яғни педагогикамен
жақсы таныс болу керек” деп тұжырымдайды. Бұл сөздер арқылы Мағжан
Жұмабаев педагогика мен тәрбие ғылымына терең бойлап, жаңа ұрпаққа
дұрыс тәрбие берудің маңыздылығын түсіндіреді.

Еңбек 15 бөлімнен тұрады, олардың әрқайсысында тәрбие мен педагогика
мәселелері терең талданады. Бірінші бөлімде тәрбие кең мағынада
қарастырылып, тәрбие процесінің адамның толыққанды дамуына ықпал
ететіні туралы айтылады. Ал тәрбиенің мақсаты ретінде адамды, ұлтты
және бүкіл адамзаттың бақытты болуын көрсету көзделеді. Бұл идеялар
қазіргі заман педагогикасына да өзектілігін жоғалтпаған маңызды
тұжырымдар болып табылады.

Екінші бөлімде ғалым педагогика пәнін беске бөліп қарастырады, оның
ішінде дидактика мен методика мәселелері ерекше орын алады. Мағжан
Жұмабаев бұл пәндерді тек теориялық тұрғыдан ғана емес, сонымен қатар
оларды практикада қолдану жолдарын да ұсынады. Ол педагогика пәнін
жан мен дене тәрбиесін үйлестіретін жүйе ретінде сипаттайды.

Мағжан Жұмабаевтың еңбегінде дене тәрбиесі мен жан тәрбиесінің өзара
байланысы мен маңызы ерекше атап өтілген. Ол дене тәрбиесіне жеңіл
қарауға болмайтынын, өйткені дене — жанның құралы екенін атап, «Сау
жан сау тәнде ғана болады» деген ескі мәтелді ұстану қажеттігін айтады.
Бұл идея бүгінгі күнде де педагогикалық тұрғыда өз мәнін сақтап отыр.

Сонымен қатар, ғалым жан тәрбиесін дамыту үшін психология ғылымын
меңгеру қажеттілігін алға тартады. Ол психологияның негізгі ұғымдарын
жан-жақты қарастырып, жан көріністері мен дене көріністерінің
айырмашылығы мен байланысын түсіндіреді. Психологияның әрбір
аспектісін, мысалы, әсерлену, ойлау, тіл дамыту секілді мәселелерді
ғылыми тұрғыдан түсіндіреді.

Кітаптың келесі бөлімдерінде ғалым адамның ішкі сезімдері мен мінез-
құлқын талдайды. Мағжан Жұмабаев ішкі сезімдерді жағымды және
жағымсыз деп бөледі, олардың тәрбиелік мәнін ерекше атап өтеді. Ол
тәрбиенің мақсаты ретінде баланың ішкі сезімдерін дұрыс бағытта
тәрбиелеу қажеттілігін көрсетеді. Мұндай сезімдердің ішінде сұлулық пен
құлық сезімдерін ерекше атайды, себебі олар адамның рухани және
моральдық дамуына үлкен әсер етеді.

Мағжан Жұмабаев қайратты үш түрге бөліп қарастырады: тартылу, ұмтылу
және тілеу. Ол адамның темпераментіне және өмір бойы жинақтаған
тәжірибесіне байланысты қайраттың даму жолдарын түсіндіреді. Бұл
тұжырымдар бүгінгі педагогика мен психология ғылымында маңызды орын
алатын мәселе болып табылады.

Мағжан Жұмабаевтың «Педагогика» оқулығы – өзінің уақытында да,
қазіргі уақытта да педагогика және психология ғылымдарының негіздерін
қалыптастыруға ықпал еткен маңызды еңбек. Оның бұл еңбегі қазақ
педагогикасына тың идеялар енгізіп, ұрпақ тәрбиесіне ғылыми тұрғыдан
қараудың негізін қалады. Ғалымның бұл кітабы жоғары оқу орындарында
ғана емес, мектептер мен балабақшаларда да тәрбиелеу мен білім беру
процесінің тиімділігін арттыруға арналған құнды оқулық болып табылады.

Мағжан Жұмабаевтың «Педагогика» кітабы әлі күнге дейін ғылыми
маңызын жоғалтқан жоқ. Бұл туынды Түркістан өлкесінде педагогика мен
психология ғылымдарын дамытуға үлкен үлес қосып, ұлттық
педагогикалық ой-пікірлердің дамуына жол ашты. Сондықтан бұл кітап
бүгінгі күні де жаңа буын педагогикалық әдебиетінің қалыптасуына негіз
болып, педагогика саласында зерттеулер мен оқу үрдісін жетілдіруге ықпал
етеді.