СМЖ.08.ӘН.03

4-қосымша

БҚОӘББ «Жоғары аграрлық-техникалық колледжі» МКҚК

Оқу сабағының жоспары

(теориялық немесе өндірістік оқыту)

Сабақтың тақырыбы: Магнит өрісі.Тогы бар өткізгіштің өзара әрекеттесуі.Ампер заңы

Модуль/пән атауы: Физика

Педагог: Кайырлиева Кенжегул Тлегеновна дайындады

1. Жалпы мәліметтер

Курс, топ: 1 курс

Сабақ түрі: теориялық

2. Мақсаты, міндеттері

3. Оқыту мақсаты:– өткізгіштің магнит өрісін сипаттайтын шамаларды түсіну.

Ампер күшінің, ток күшінің, магнит индукция векторының бағытын анықтау үшін сол қол ережесін қолдану

Сабақ мақсаты:( тәрбиел мақс) Магнит өрісін сипаттау;

Өткізгіштің магнит өрісін сипаттайтын шамаларды түсіндіру, - Ампер күшінің, ток күшінің, магнит индукция векторының бағытын анықтау үшін сол қол ережесін қолдану ортаның магнит өтімділігін анықтау

Бағалау критерийлері: Магнит өрісін сипаттай алады

Өткізгіштің магнит өрісін сипаттайтын шамаларды түсінеді;

Магнит өрісі векторының күш сызықтарын сипаттайды, ортаның магнит өтімділігін анықтайды

- Ампер күшінің, ток күшінің, магнит индукция векторының бағытын анықтау үшін сол қол ережесін қолдана алады.

Дәйек сөздер: Әділ заң – аспан тірегі

Қажетті ресурстар:

3. Оқу-әдістемелік жинақ, плакаттар, анықтамалық әдебиеттер, үлестірме карточкалар. МП, слайд, электрондық оқулық, видео сабақ.

5. Сабақтың барысы

1. Сабақтың басы:

   1. Ұйымдастыру кезеңі. (3 минут)

   2. Білім алушылармен амандасу, сабақ мақсатын айту.

1. Үй тапсырмасын тексеру, топқа бөлу

Қызығушылықты ояту (5 минут)

Сабақтың өту барысы:

1.Ұйымдастыру бөлімі. Оқушылармен амандасу, түгендеу, сабаққа дайындығын бақылау. «Әділ заң – аспан тірегі» Біртұтас тәрбие бағдарламасындағы құндылықтарды процесіне ұйымдастыру кезеңінен бастап сабактың әр кезеңінде жүргіземін. (топқа бөлу) «Студенттер пазл құрастыру аркылы 3 топқа бөлінеді.

2.Білу. (Үй тапсырмасын тексеру) Сұрақ-жауап». Ұяшық таңдау арқылы сұрау

3. Қызығушылықты ояту

4.Түсіну. «Идеяны суреттеу» әдісі бойынша жоба қорғау.

5.Қолдану.Джигсо әдісі тапсырмалар орындау

6.Мағынаны танып білу (Жаңа сабақ) (Слайдтар арқылы жаңа сабақ түсіндіру)

7.Талдау.Есептер шығару

8.Жинақтау. Бекіту сұрақтары

9.Бағалау

10. Үйге тапсырма.

Студенттер пазл құрастыру аркылы 3 топқа бөлінеді. «Топка бөлу»әдісі

I топ – «Амперметр»

II топ – «Вольтметру»

III топ – «Реостат»

1.Үй тапсырмасын сұрау: «Сұрак-жауап» әдісі. (5-7 минут) уй тапсырмасы бойынша видео көрсетіледі

1.Металдағы токты не тасымалдайды?еркiн электрондар

2.Газдағы электр тогы қалай  деп аталады?Газ разряды

3.Тәуелсiз газ разряды деген не? Электр тогының газдан сыртқы ионизаторларға өту құбылысын айтады

4.Электролиттер деген не? Ток тасушылары иондар болатын сұйық жөне қатты заттарды айтады

5.Термоэлектрондық эмиссия деген не? Қыздырылған денелер бетінен еркін электрондардың шығу құбылысын айтады.

6.Иондар деген не? бiр немесе бiрнеше электрондарды жоғалтқан немесе өзіне қосып алған атом мен молекулаларды айтады

Үй тапсырмасы,жаңа сабак бойынша өзін өзін бағалау әдісі бойынша бағалау парағын үлестіріп , бағаланады.

«Миға шабуыл» әдісі. Магнит өрісі деген не? Шегеге қабы бар сымды орап оны батареяға қосайық:

тоқ сым арқылы өткенде шегеге темір саттар жабысып кетеді. Осыны магнит өрісі дейді.

Тақтада видеоролик көрсетіледі. Одан көргендері туралы не көргендерін айтады. Жаңа сабақтың такырыбы мақсаты айтылады. (5-7 минут)

Ендеше, бүгінгі жаңа сабағымыз «Магнит өрісі.Тогы бар өткізгіштің өзара әрекеттесуі.Ампер заңы» Дәптерлеріңді ашып, күн жадысын сабақтың тақырыбын жазып алыңыз.

II.Сабақтың ортасы .Әр топқа сұрақтар бөлініп беріледі

І. «Джигсо» әдісі: Көрсетілген видео бойынша білім алушылар кітаптан жеке-жеке оқып, топта талдап, басқа топқа түсіндіреді, постер қорғайды. (10–12 минут)

1.«Амперметр» тобына 1. Магнит өрiсi , Магнит индукциясының векторы

2.Ампер күші дегеніміз не? (формуласы, анықтамасы)

Екі тұрақты магниттің өзара әсерлесуін карастырыңдар (магнит берем оқулықтан 133 –бет бакылаңдар 1-тапсырма)

22. «Вольтметр» тобына – Видеоны карап отырып, окулықтан оқып постер қорғайды

1.Магнит өрісінің күш сызықтары.қасиеттері

2. Өрiстердiң суперпозиция принципi

3. «Реостат» тобына 1.Ампер күшiнiң бағыты қалай анықталады?

2. Заттың магниттiк қасиеттерi кандай?

Керекті мағлұматтарды дәптерлеріне жазады. Білім алушылар берілген тақырыпты оқиды.

Постер қорғап болганнан кейін,сабакка шолу жасаймын

е Қозғалмайтын электр зарядтары электр өрiсiн туғызады, қозғалатын зарядтар басқа өрiс – магнит өрiсiн туғызады.

Бұған иiлмелi өткiзгiшмен жасалған тәжiрибеден көз жеткiзуге болады. Егер екi параллель өткiзгiштер бойымен бiр бағытта ток өтсе, өткiзгiштер бiр бiрiне тартылады, ал егер ток бағыттары қарама-қарсы болса, онда өткiзгiштер бiр-бiрiнен тебiле бастайды.

Ток өтетiн өткiзгiштер арасындағы пайда болатын әсер магниттiк әсер деп аталады. Бұл жағдайда өткiзгiштердiң бiр-бiрiне әсер ететiн күштерiн магниттiк күштер деп атайды.

Электромагниттiк өрiстiң байқалуының бiр түрiн магнит өрiсi деп атайды. Оның ерекшелiгi болып, ол өрiс тек қана электр заряды бар қозғалыстағы бөлшектер мен денелерге, сонымен қатар қозғалатын не қозғалмайтындығына байланыссыз магниттелген денелерге әсер ететiндiгi болып табылады.

Магнит индукциясының векторы магнит өрiсiнiң күштiк сипаттамасы болып табылады.

Магнит индукциясы векторының бағыты ретiнде ток әсерiнен туған кейбiр магнит өрiсiнде еркiн қозғала алатын магнит тiлшесiнiң оңтүстiк S полюсiнен солтүстiк N полюсiне бағыты алынған. Бұл бағыт тогы бар тұйық контурға түсiрiлген оң нормаль бағытымен сәйкес келедi.

Егер векторлары өрiстiң барлық нүктелерiнде бiрдей болса, магнит өрiсiн бiртектi деп атайды.

Өрiстердiң суперпозиция принципi. Егер кеңiстiктiң берiлген нүктесiнде магнит өрiстерi магнит индукциясының векторлары ₁, ₂, ₃ және т.б. болып келген әртүрлi магнит көздерiнен құралса, онда қорытынды магнит өрiсiнiң векторы мынаған тең болады:

= ₁+ ₂+ ₃+…

Магнит өрiстерiн бейне түрiнде кескiндеу үшiн магнит индукциясы сызықтарын пайдаланады.

Магнит индукциясы сызықтары – әр нүктедегi жанамалары өрiстiң осы нүктелерiндегi векторының бағытымен сәйкес келетiндей етiп жүргiзiлген бейне сызықтар.

Тұрақты магнит орналасқан қағаз бетiне темiр ұнтақтарын сеуiп, магнит индукциясы сызықтарының толық сутеттер көрiнiсiн көзбе-көз көруге болады (6.2 - сурет).

Магнит индукциясының сызықтары әрқашан да тұйық және өрiс туғызатын тогы бар өткiзгiштердi қамтиды. Магнит индукциясы сызықтарының тұйықтығы табиғаттағы еркiн магнит зарядтарының бар болуының дәлелденбегендiгiмен түсiндiрiледi.

Тұйық күштiк сызықтары бар өрiстердi құйынды өрiстер деп атайды. Магнит өрiсi құйынды өрiс болып табылады.

Бiртектi өрiстiң магнит индукциясының сызықтары параллель болады.

Магнит өрiсi потенциалды болмайды, яғни тұйық контурдағы зарядтың орын ауыстыруы бойынша магнит өрiсiнiң жұмысы нөлге тең емес.

Магнит тiзбегi деп магнит өрiсi жинақталған кеңiстiктiң аймақтары немесе денелердiң жиынтығы аталады.

Ампер күшi – магнетизмнiң негiзгi заңы

Осы құбылысты зерттеген француз ғалымы А.Ампердiң құрметiне осылай аталған бұл заң бойынша : Индукциясы В-ға тең бiртектi магнит өрiсiне орналасқан, бойынан I тогы өтiп жатқан өткiзгiштiң Δℓ элементiне әсер ететiн күштiң модулi мынаған тең

Ампер күшiнiң бағыты сол қол ережесi бойынша анықталады (6.3.сурет): егер сол қолды магнит индукциясының векторы алақанға кiретiндей етiп, ал төрт шығыңқы саусақ ток бағытына нұсқайтындай етiп орналастырса, онда 90^o-қа иiлген үлкен саусақ өткiзгiш кесiндiсiне әсер ететiн күштiң бағытын көрсетедi.

Заттың магниттiк қасиеттерiн қарастырғанда оларға магнетик деген терминдi қолданады.

Магнит өтiмдiлiгi μ – бұл ортаның магниттiк қасиеттерiн сипаттайтын өлшемсiз шама және ол ортаның   магнит индукциясы векторының модулiнiң кеңiстiктiң сол нүктесiндегi вакуумдағы  ₀ магнит индукциясы векторының модулiне қатынасына тең:

Магнит өрiсiне енгiзiлген барлық денелер магниттеледi, яғни меншiктi магнит өрiсiн туғызады. Магниттiк қасиеттерi бойынша магнетиктер шартты түрде 3 топқа бөлiнедi: диамагнетиктер, парамагнетиктер және ферромагнетиктер.

Диамагнетиктер дегенiмiз сыртқы өрiс индукциясына қарама-қарсы бағытта бәсең магниттелетiн, яғни сытрқы магнит өрiсiн бәсеңдететiн заттар. Мысалы, күмiстiң, қорғасынның, кварцтың және көптеген газдардың да диамагнетиктiк қасиеттерi бар. Диамагнетиктерде μ<1. Өте күштi диамагнетик деп саналатын висмуттың магниттiк өтiмдiлiгi – μ=0.999824.

Парамагнетиктер дегенiмiз сыртқы өрiс индукциясы бағытында бәсең магниттелетiн заттар. Парамагнетиктердiң магниттiк өтiмдiлiгi бiрден сәл үлкен, μ>1. Ең күштi пармагнетиктiң бiрi – платина, оның өтiмдiлiгi μ=1.00036.

Ферромагнетиктер дегенiмiз магниттiк өтiмдiлiгi өте үлкен заттар, μ>>1.

«Жұптық жұмыс» әдісі

1. Физикалық диктант

1. Магнит өрісі — материяның ерекше түрі, ол тек ... зарядтардың айналасында пайда болады.

2. Магнит өрісінің күштік сипаттамасы — ... деп аталады. Оның өлшем бірлігі — ... .

3. Бағыттары бірдей екі параллель өткізгіш бойымен ток өткенде, олар бір-біріне ... .

4. Егер екі параллель өткізгіштегі токтың бағыттары қарама-қарсы болса, олар бір-бірінен ... .

5. Магнит өрісінің тогы бар өткізгішке әсер ететін күшін ... заңы сипаттайды.

6. Ампер күшінің формуласы: F = ....

7. Ампер күшінің бағытын анықтау үшін ... ережесі қолданылады.

8. Түзу токтың айналасындағы магнит индукция сызықтарының бағытын ... ережесімен анықтайды.

9. Магнит индукциясы векторы мен өткізгіш арасындағы бұрыш 90 ⁰қа тең болғанда, Ампер күші өзінің ... мәніне ие болады.

Жауаптары (тексеру үшін):

1. Қозғалыстағы (немесе электр тогы бар).

2. Магнит индукциясы (B); Тесла (Тл).

3. Тартылады.

4. Тебіледі.

5. Ампер.

6. B

7. Сол қол.

8. Оң қол (немесе бұрғы/бұранда).

9. Максимал.

2.Есептер шығару

1. Актив бөлігінің ұзындығы 20 см өткізгіш магнит индукциясы 0,4 Тл біртекті магнит өрісіне орналасқан. Өткізгіш бойымен 5 А ток өткенде және ол индукция сызықтарына перпендикуляр бағытталса, оған әсер ететін күш неге тең?

Берілгені:

l= 20 см=0,2м

B = 0,4 Тл

I = 5 А

Табу керек: F - ?

Шешуі:Ампер күшінің формуласына мәндерді қоямыз:

F = B I l sin a

F = 0,4*5 *2

F = 0,4 Н

Жауабы: F = 0,4Н

 2. Магнит өрісінде индукция сызықтарына 30^а бұрыш жасай орналасқан, ұзындығы 40 см өткізгішке 0,6 Н күш әсер етеді. Өткізгіштегі ток күші 3 А болса, магнит өрісінің индукциясы қандай?

Берілгені:

l = 40 см = 0,4 м

F = 0,6 Н

I = 3 А

l= 30 ⁰

Табу керек: B - ?

Шешуі:

1. Ампер заңының формуласынан B-ны қорытып шығарамыз:

B = FIl sin a

2. Мәндерді орнына қоямыз:

B = 0,6/3 * 0,4 * 0,5=1 Тл

Жауабы: B = 1 Тл

3.Магнит индукциясы 0,5 Тл біртекті магнит өрісінде массасы 20 г, ұзындығы 10 см көлденең орналасқан өткізгіш жіңішке сымдармен ілінген. Өткізгіш бойымен жіптің тартылу күші нөлге тең болатындай (яғни өткізгіш «қалқып» тұруы үшін) қандай ток күші өтуі керек? Магнит индукция сызықтары өткізгішке перпендикуляр. (g = 10 м/с).

Бер:B = 0,5 Тл

m = 20 г = 0,02 кг

l = 10 см = 0,1 м

a = 90⁰

g = 10 м/с

Табу керек: I - ?

Өткізгіштің жіптері бос тұруы (тартылу күші нөлге тең болуы) үшін, оған төмен бағытталған ауырлық күшін (F_ = mg) жоғары бағытталған Ампер күші (F = BIl sin a) теңгеруі керек.

F = F_g

Шешуі:

1. Формулаларды теңестіреміз:

B I l sin a = m g

2. Осы жерден ток күшін табамыз:

I = m g/B l sin a

3. Мәндерді орнына қоямыз:

I = 0,02 * 10/0,5 *0,1* 1

I = 0,2/0,05 = 4 А

Жауабы: I = 4 А

«Cәйкестендіру» әдісі : https://wordwall.net/ru/resource/69758673

Сабақтың соңы (8 минут) «Жеке жұмыс» әдісі.Жаңа білімді жинақтау мақсатында оқу бағдарламасына сәйкес оқыту мақсаттарының орындалысы бойынша жаңа сабақтың бекіту бөлімінде сабақтың қанша пайыз өз мақсатына жеткенін анықтау үшін Classtime қосымшасында тест тапсырмасын орындайды

Рефлексия (Dream face )ЖИ білім алушылар фотоға түсіп,пікір жазады. Сабақ барысындағы іс-әрекетіне баға беру,талдау және мәселелердің шешу жолдарын іздестіру.

Бағалау. Бағалау парағы арқылы

Үйге тапсырма беру. .Магнит өрісі.Тогы бар өткізгіштің өзара әрекеттесуі.Ампер заңы Лоренц күші.Ортаның магнит өтімділігі оқып ,сөз жұмбақ құрастырып келу