"Мән тирик туғулған өз жутум билән"

«Мән тирик туғулған өз жутум билән»

Саламәт: Әссаламу әләйкум,һөрмәтлик меһманлар, устазлар вә оқуғучилар! Бүгүнки бизниң устаз, шаир, даңлиқ ғәзәлхан Хелил Һәмраевниң 90-жиллиқ тәвәллудиға беғишланған «Мән тирик туғулған өз жутум билән» намлиқ әдәбий кечимизгә хуш кәпсиләр!

Шахзад: Шаир М.Абдурахмановниң Хелил Һәмраевқа арнап язған шеири «Шеир тәхтиң еди» шеири

Туғулған жут меһрин туғ қип көтәргән,

Мисраларға гөзәллигин көчәргән.

Сениң улуқ әҗриң мәңгү бағланған,

Уйғурумға қут-муқәддәс бу йәргә.

Уйғур сөзин җандин әзиз сөйдүң сән,

Гөзәлликкә пәрванә боп көйдүң сән.

Шеир-тәхтим, қәләм- бәхтим дәп билдиң,

Илһамни илаһий төһпә көрдүң сән.

Шуңа қутлуқ, шаир Һәмра шөһритиң,

Өчмәс әбәт жутдашларниң һөрмити.

....Һәжәп көркәм ясинипту тоюңға

Сән күйлигән Пәнҗим,Өсәк,Яркәнтиң.

(М.Абдурахманов «Шеир тәхтиң еди»)

Саламәт: Хелил Һәмраев қириқ жилдин ошуқ вақит үнүмлүк вә ярқин қәләм тәврәткән көрнәклик намайәндиләрниң бири еди.Иҗадийәттә мурәккәп йолни бесип өткән,кеңәш дәвридики поэзиямизгә чоң һәссә қошқан, шеирлири алаһидә өз бояқ-аһаңлириға егә болған тәкрарланмас талант егиси.

Шахзад: Хелил һәмраев 1928-жили 1-май күни Яркәнт тәвәсиниң Җелилйүзи (һазирқи Пәнҗим йезисиға қарашлиқ мәлә) йезисида дунияға кәлгән.Шаирниң балилиқ чағлири Ғулҗа шәһиридә өтти.Кәлгүси шаир башланғуч билимини түгәткәндин кейин,Или гимназиясини 1944-жили муваппәқийәтлик тамамлап,муәллимләр тәярлайдиған курсни түгитиду.Яш муәллим уйғур тили вә әдәбиятидин дәрис бериду. Йәрлик органлар рәһбәрлириниң тәкливи билән Хелил Һәмраев Или вилайәтлик театрни,андин Ғулҗа шәһәрлик китапханини башқуриду.

Саламәт:1956-жили Хелил Һәмраев Кеңәш елигә көчүп чиқиду. 1956-1961 жиллар арилиғида Абай намидики Қазақ педагогика институтиниң уйғур бөлүмидә билим алиду.Оқушни тамамлап 1961-1966 жиллири «Коммунизм туғи» һазирқи «Уйғур авази» гезити редакциясидә хизмәт қилиду.1967-жилдин та һөрмәтлик дәм елишқа чиққичә Панфилов наһийәсиниң Пәнҗим йезисидики оттура мәктәптә устаз болуп ишләйду.

Шахзад: Хелил Һәмраевниң иҗадий паалийити қириғинчи жилларниң ахирлирида башланған.Дәсләпки шеирий топлими студентлиқ жиллири нәшир қилинип, «Жүрәк сирлири»/1958-ж/ дәп аталған.Андин шаирниң бир нәччә топламлири йоруқ көргән. «Или бойидики нахшилар»/1962-ж/, «Дала юлтузлири»/1966-ж/, «Җасарәт»/1969-ж/, «Дала шуңқарлири»/1975-ж/, «Талланма әсәрләр»/1978-ж/, «Вәтинимни күйләймән»/1979-ж/, «Гүләмхан»/1987-ж/. Хелил һәмраев әсәрлири шундақла «Қутлуқ дияр»/1981-ж/, «Рошән упуқлар»/1984-ж, «Соғулмас булақлар»/1988-ж/ умумий топламларда орун алған.Әдипниң «Яхшилиққа яхшилиқ», «Садир чаққан» намлиқ балиларға беғишланған әсәрлириму алаһидә топламлар сүпитидә йоруқ көргән.

Саламәт: Шаир Хелил Һәмраев мәктәптә устазлиқ қилиш биләнла чәкләнмәй,җәмийәт ишлириниңму паал иштракчиси болған. Уйғур әдәбиятиниң көрнәклик вәкили, талантлиқ шаир, устаз Яркәнт тәвәсиниң даңлиқ ғәзәлхани аталған Хелил Һәмраев 1993-жили 15-январьда вапат болди.

Шахзад:

Ана жутум, ата жутум – өз жутум,

Чаңқап келип сүйини ичтим йүз жутум

Көңлүм яшнап, жүрәк қайта от алди,

«Кәл, оғлум»-дәп өз қойниға жут алди,

-дәп Хелил Һәмраевниң қәлимигә мәнсүп «Жутумни күйләймән» намлиқ шеирлириға диққитиңларни һавалә қилиңлар.

Алянур:

Жутумни күйләймән ақ көңлүм билән,

Ақ нийәт, ақ қанатлиқ сөйгүм билән.

Әзәлдин чигилгәнғу аңа риштим,

Жүрәккә янған өчмәс көйгүм билән.

Һаятта өстүм әлгә садиқ болуп,

Яқлидим һәқиқәтни қаттиқ туруп,

Миллиардқа һәссә қошқан жутум билән,

Қәлбимгә кәтти бүгүн шатлиқ толуп.

Дильнура:

Яңрайду мунда әлниң шат күлкиси

Бу күлкә чин достлуқниң бир бәлгүси

Жутимиз алтун данниң кани болуп,

Аталди мәликиниң бай өлкиси.

Бу жутниң келип көрсәң даласини

Сүмирип тоймайсән һеч һавасини.

Мәрданә деханлири һәр күзлүги,

Еқитар мәрвайит дан дәриясини.

Руфат:

Көр әйнә малға толған яйлақлири,

Өркәшләп ақар сүтниң булақлири

Чопанлар яйған сехи дәстиханда,

Лиғирлап турар сүзмә қаймақлири.

Жутумниң нами Яркәнт, даңқи мәшһур

Алиду – течлиқ, әмгәк, қуяштин нур,

Һәр жили Қизил туғни қолдин бәрмәй

Яшайду қериндаштәк хәлқи мәғрур.

Һасан:

Бу жутниң йүз жилға тәң өз тарихи

Қойни кәң, хәлқи ишчан, йери сехи

Улуқвәр Октябрьдә қәд көтәргәч

Әмгиги билән алға өрләр техи

Ана йәр меһри билән сиңип сүйигимгә

Ялқуни оралди ой тилигимгә

Күйләймән жут арқилиқ Вәтинимни

Түгимәс илһами яр жүригимгә.

Адиләм:

Малға толған яйлиғи

Тиң ашлиғи байлиғи

Үстидә өз байриғи

Қазақстаним мениң

Зульмира:

Мунда әркин һәр милләт

Урушқа оқар ләнәт

Сөйгән йоли адаләт

Қазақстаним мениң.

Саида:

Мана Пәнжим хәлқи ишчан гөзәл жут

Жут қойнида түнни йерип янар от

Өтәр мунда улуқ Ипәк йолидин

Машинилар карванлири һәр минут

Силәргә жут алқиши Пәнжим хәлқидин

Қериндашлиқ меһри – дәрия қәлбидин

Әл достлиғин улуқлиған жанларға

Рәһмәт яғар жутниң ишчан әһлидин.

Саламәт: 10 «Ә» синип оқуғучиси Асим Шахзадниң орунлишида нахша «Пәнжим»

Шаир – у бир ялқун,

Қәлби кәң дуния

Бир дәвир жүкини үстигә артқан

Шаир –у зор долқун,

Илһами дәрия

Тарихниң чеқини алдиға тартқан

Чүнки у дәвирниң

Тили, булбули

Һаятниң һәрикәтчан ойчиси шаир.

Бир пүтүн нәсилниң

Учқур дулдули,

Тәбиәт сириниң күйчиси шаир, - дәп шаирниң тәбиәт мәнзирисигә беғишланған шеирлириға берәйли.

Адиләм:

Қариғина мону бүйүк дәрәққә

Йейилипту сайиси һәр тәрәпкә

Томузларда жанға раһәт беғишлап

Арам берәр язда талай жүрәккә

Қариғина, мону бүйүк дәрәққә

Қишта мәғрур бой сунупту пәләккә

Байрақ қилип баш үстидә қуяшни

Күйләп турар ана жутни әбәткә

Әйса:

Шу күй билән йүз жил өмүр сүрүпту

Қанчә боран, қанчә соғни көрүпту

Томурлири йәр қетиға оралғач

Бүгүнму у барақсан боп турупту.

Мәнму шундақ яшап өтүп һаятта

Күйләп өтсәм әвлатлардин – әвлатқа

Әлгә сунуп поэзия жәвһирин

Жүрәкләрдин орун алсам ижатта

Рамиля:

Қалғин достум, бағ Өсәктә қалғина

Дутариңни булғулдитип чалғина

Йешил талға чирмашқандәк йөгүмәч

Күйүң билән мени йөгәп алғина

Чалғин достум, тариң жошқун сайрисун,

Сазға хумар жүрәк бағриң яйрисун

Көз яшлири дәрттин қанға өрүлгән

Атиларниң нахшилири яйрисун.

Хизрәт:

Ясинипту йеңи кәлгән келиндәк

Гөзәл Өсәк һосма қоюп қешиға

Чекисигә қисип һәр хил гүл –чечәк

Йешил яғлиқ теңивапту бешиға

Бих чиқарған мәжнун таллар жаласи

Һәжәп нәпис зенәтләпту Өсәкни

Әмгәк билән қайнап ташқан даласи

Ихтиярсиз долқунлитар жүрәкни

Әйнә мәғрур дала қуши трактор

Садасидин тәврәр Өсәк вадиси

Әмгәк билән һәр күн таңни қучақлап

Ишләр дехан – етизлиқниң атиси.

Ришат:

Ильхам:

Шахзад:

Бүгүн мана хуштар жанлар яйриди,

Булбул жүрәк яш талантлар сайриди

Талантларға атап жүрәк меһридин

Шаир Һәмра сөз гөһирин таллиди, - дәп 5 вә 6 «Ә» синип оқуғучилириниң орунлишида уссул.

Саламәт:

Әл бәхтини күйлидим өз тилим билән,

У тил маңа сиңгән ана сүтүм билән

Әшу тилда яңриғачқа ғәзәллирим

Қоллап жүрәр устаз Билал, Лөтүн билән

Шахзад:

Диққитиңларға Хелил Һәмраевниң өзи оқуп бәргән шеир парчисиниң видео көрүнүшини һавалә қилимиз.

Шахзад:

Хелил Хамраевтың талантты ақын екенін, өлеңдерінің сөздері қарапайым әрі түсінікті екендігін өзге ұлт өкілдері де ерекше құрметпен өз өлеңдерінде айтып өтті. Орыс тілінде жазылған мына бір өлеңді тыңдап көрейік.

Саламәт:

На празднике великого поэта,

Сегодня побывали мы друзья.

Смотрел он с фотографий и портретов,

И так добры всегда его глаза.

Он смотрит на друзей своих поэтов,

Учителям он шлет свое «салам»

И счастье что присуствует при этом,

Его родные , улыбаясь нам.

Шахзад:

Все дышит, народ ликует,

Так близок стал и нам его язык.

Вглядитесь, здесь и там народ танцует,

И нет различий в нации у них.

Хелил Хамраев-знает имя это,

Любой акын и каждый ученик

Так воздадим же должное поэту

Пусть не иссякнет творчества родник

Он в нашей памяти,

Он среди нас душою

Во внуках, детях продолжает жить

Так будем же и мы семьей большою

Как он любить и родине служить.

Саламәт:

Хелил Һәмраевниң ижадийитидә «Дехан» мавзусиға беғишланған шеирлири көп учришиду. Сәвәви шаир дехан аилисидә дуниға кәлгән.

Шахзад:

Оқуғучиларниң орунлишида мана «Дехан» мавзусиға беғишланған шеирлирини диққитиңларға һозурә қилмақчимиз.

Сахинур:

Қақахлайду деханниң күз-күлкиси,

Әшу күлкә мол һосулниң бәлгүси

Шу күлкини күйгә салған мәркидә

Қәд көтирәр Қазақстан өлкиси

Камиль:

Әшу күлкә тәвритәр кәң далани

Әшу күлкә башлайду шат навани

Шу күлкидин қанатланған сехи күз

Алтун рәңгә бояр һәрбир гияни.

Муқәддәс:

Шу күлкидин ялпуз һидин сезимән

Шу күлкидин байлиқ канин кезимән

Шу күлкидин ижадимға гүл таж қип

Шу күлкидин сөз жәвриһан тизимән

Әшу күлкә күләр бордуқ башақта

Әшу күлкә парлар болқа –оғақта

Дан карвини қозғалғанда у күлкә

Нава болуп яңрар отлуқ қошақта

Рәнагул:

Әшу күлкә долқун сеп қир сүйигә

Жошқун аһаң қошар торғай күйигә

Әшу күлкә һаят берип, жан берип

Ақ нан билән кирәр әлниң өйигә

Әшу күлкә рәң киргүзәр гүлләргә

Әшу күлкә гүл үндүрәр чөлләргә

Қуяш көзлүк, алтун ләвлик күмүч таң

Шу күлкидин чашқа чачар көлләргә.

Йәр йүзигә шатлиқ берәр шу күлкә

Шу күлкидин өрләр көктә топ үркә

Ағамча боп учқинида турнилар

Шу өлкидин тавлиниду бу өлкә

Адаләт:

У күлкидә әл байлиғи жошқунлар,

У күлкидә дала ишқи учқунлар

У күлкини аңлиғанда аләмниң

Томурида дехан меһри долқунлар

У күлкигә қучақ ачар йәр шари

У күлкини қарши алар әл барии

У күлкини күйгә қошуп жаһанға

Яңритиду уйғурларниң дутари

Ислам:

Әшу күлкә течлиқ һаят садаси

Мениң қәлбим шу күлкиниң шәйдаси

Әшу күлкә тәбиәтни күлдүргән

Күлкиләрниң мәңгү яңрар наваси

Шу күлкини мән көримән һәр дандин

Шу күлкини мән көримән ақ нандин

Әзәлдинла маңа әзиз у күлкә

Төрәлгәч мән шу дехандин, шу қандин

Саламәт: Сәһнидә 10 «Ә» синип оқуғучиси Асим Шахзадниң орунлишида нахша «Дехан»

Шахзад:

Йәр шари бир бөшүк болса, адәмдур – бала

Шу балини, шу бөшүктә өстирәр ана

Көтәр уни тажа қилип жаһан үстигә

Чүнки ана бәрди әлгә Лениндәк дана!

Саламәт: Хелил Һәмраевниң қәлимигә мәнсүп «Ата-ана» тоғрисида шеирлирини тиңшап, бәһир елиңлар.

Х.Расул:

Ана қоли мәрданә қол маһир қол

Мүшкүллүкни йеңип кәлгән қади қол

Һаятбәхш меһри билән әдәби

Әл қәлбидә гүл өстүргән шаир қол

Әшу қолда өрләр течлиқ байриғи

Әшу қолда күләр әлниң байлиғи

Әшу қолда учум болуп һаятқа

Қанат қақар адәмзатниң барлиғи

А.Мадина:

Әшу қолға көсәй болуп, чоғ болуп

Тонурларда янған қанчә лоғ болуп

Әвлат үчүн жан көйдүрүп һәр өйдә

Әшу қолғу кәлгән бүйүк тағ болуп

Әшу қолдин бәһри алар һәр бир жан

Әшу қолда көрдүм аппақ дәстә нан

Та әзәлдин әмгәк сөйәр әшу қол

Жаһан бойлап яяр әлгә дәстихан

Розигул:

Атамниңки макнекән Өсәк бойи

Өтүптекән қоғунчи боп өмүр бойи

Өзи байға ишлисиму малай болуп

Баш бурнини жутқа сунуш екән ойи

Шу ой билән бараң ясап йол үстигә

Кәтмән чепип ишләпту у чөл үстидә

Байға бәрмәй баш бурнини әлгә берип

Алқиш билән гүл аптекән гүл үстигә

Атам шундақ сехи екән мәрданекән

Нами униң жут ичидә дастан екән

Униң ширлиқ қоғунидәк жүрәктики

Шеирлирим әл қәлбидә пәрванекән.

Таслима:

Ялпузниң хуш һиди гүпүлдәп,

Урулар ериқниң қиридин

Сәһәрдә су тутқан деханниң

Нахшисин аңлаймән неридин

Мукарәм:

Зоқлинип қараймән деханға

Қалпиғи қирланған қулақтин

Айни өз бешиға қондуруп

Алғандәк көрүнәр жирақта

Исмайил:

Аниниң сехирлиқ хислитин

Көрүмән деханниң қәлбидин

Әзәлдин дехан боп яралған

Разимән өзәмниң хәлқидин.

Саламәт:

7 «Ә» синип оқуғучиси Мамедова Рәнагүлниң орунлишида йәккә уссул.

Шахзад:

Достлар тутқан гүлдәстә бир қучақ болуп

Янди қәлбим илөами от- очақ болуп

Һиссиятлирим жуғирилип дост меһридин

Мисралирим қанатланди учмақ болуп,

• Новәтни «Дост» тоғрисида йезилған шеирларға берәйли.

Назугум:

Сүритиңгә һәр күни

Қарап көзүм тоймайду

Ачмай десәм альбомни

Жүрәк зади қоймайду

Ясмина

Һаятниң көптур идир ғоли достум

Униң һәм бардур тақир чөли достум

Шу тақир чөлни бостан әткиниңдә

Ечилар шатлиқ өмүр йоли достум

Етиқат муһәббәтниң һули достум

Шу һулда жүригиңниң қоли достум

Шу қолниң бармақлири өмүр бойи

Болсун һур ижадиңниң қули достум.

Замира:

Зерәклик әқил ойниң туғи достум

У туғниң лавлап турар чоғи достум

У чоғниң салютланған гүлханида

Ерийду һаятниң жут соғи достум

Муһәббәт жанниң әзиз гүли достум

У бир чоғ йоқтур униң күли достум

Униңсиз һаятниң һеч ләззити йоқ

Чайқилип турсун сөйгү көли достум

А.Расул

Әл ғеми әр жүрәкниң оти достум

У билән толсун қәлбиң қути достум

Ижадиң жуғурулса шу от билән

Ақланғай аниниң ақ сүти достум

Тапқурлуқ илһамниң һур қизи достум

У қизни сөйәр һәр дил өзи достум

Шу һур қиз яр болмиса ижадиңда

Ечилмас талантиңниң көзи достум

Айшәм:

Кәмтарлиқ өсүшниң бир учи достум

Издиниш униң йүксәк күчи достум

Әшу күч қанат кәрсә һаятиңда

Илһамға толар қәлбиң ичи достум

Әркинлик әлниң тәңлик бәхти достум

У бүйүк ижатниң һур тәхти достум

Шу әркин дәвирниң бир булбули сән

Сайриғин, сайрашниң бу вақти достум

И.Расул:

Салам саңа жутниң илғар ишчанлири

Қой –қозини асрап баққан чопанлири

Ишиңиздә сизгә амәт бәхит тиләп

Саламини ейтти Пәнжим деханлири

Уйғур – қазақ мунда биллә яшар әсли

Әждаттин тамыр болуп келәр нәсли

Бу жил улар өмлүк билән әмгәк қилип

Тағдин бүйүк хаман алди кәч күз пәсли

Ризвангуль:

Дүшминимни дост көргәнләр дост әмәс

Ундақ достни мениң қәлбим хуш әмәс

Тили силиқ, дили зәһәр мерәзгә

Та әбәдий көңлүм қилчә бош әмәс

Күз ямғури арқиси қар душ әмәс

Дост йоллири дүшмән билән қош әмәс

Билип қойсун ятқа майил намәртләр

Әлни сөйгән шаир билән дост әмәс

Саламәт: Устаз,шаир әмгиги шагиртлирида давамлишиду. Язғучи-шаирлар,шагиртлири,дост-бурадәрлири, умумән елип ейтқанда уйғур хәлқи һелиму әдипкә алаһидә еһтирам билән исмини тилға елип,һөрмәт билән уни хатириләйду.

Шахзад: Хелил Һәмраев әң алди билән шаир, устаз,ғәзәлханла әмәс,шуларниң қатарида мөтивәр пүткүл һаяти мәнавийәт сақчиси, инсанниң мәнивий дуниясини күйлигүчи,уни кәңәйтиш вә есил чоққиларға көтиришкә өзиниң Худа ата қилған интайин зор күч-ирадисини сәрип қилған әҗайип сехи инсан болғанлиғи билән барлиғимизниң хатирисидә дайим сақлиниду.

Саламәт:

Мән тирик

Меһри қуяш елим билән

Мәңгү солмас ижадий гүлүм билән

Поэзия –

Гөзәлликниң зәр тажиси

Йөгәшкәнмән,

Аңа ана тилим билән

Шахзад:

Мән тирик

Тилим күйләр- шеирийәтни

Күйгә қошуп қәлбимдики һарарәтни

Ана тилим

Мениң жүрәк тәржиманим

Улуқлаймән

Аңа болған муһәббәтни

Мән тирик

Туғулған өз жутум билән

Шеиримда йенип турған отум билән

Әшу от өчкән күни

Мәнму өчүп

Көмүләрмән

Йәргә қәләм – қутам билән.

Саламәт:

Бүгүнки Хелил Һәмраевниң 90 жиллиғиға беғишланған «Мән тирик туғулған өз жутум билән» намлиқ әдәбий кечимиз аяқлашти. Диққитиңларға рәхмәт.

Хор нахша «Қазақстан»