Әл-Фараби атындағы №21мамандандырылған гимназия

«МӘНЕРЛЕП ОҚУ»

бағдарламасы

БАСТАУЫШ КЛАСС МҰҒАЛІМІ: Такенова Айнур Есеновна

" Баланың дұрыс оқуы мен дұрыс

сөйлеуіне, ой-өрісінің жан-жақты дамуына тікелей әсер етіп

тәрбиелейтін бастауыш класс мұғалімі."

ТҮСІНІК ХАТ

Қай ұстаз болмасын өз шәкіртінің дұрыс сөйлеп, ойын шебер жеткізе білгенін қалайды. Бұл орайда бастауыш класс мұғалімі рөлі ерекше. Баланың сөз мағынасын, сөйлем мәнін ұғынуында мәнерлеп оқудың да маңызы зор.

Мәнерлеп оқу - көркем сөздің үлгісі,қарапайым сөйлеу тіліне жақын еркін оқу.Осы арнаулы курс арқылы оқушылар дұрыс оқу негіздерін алады.

Жалпы мәнерлеп оқу дегенде тек поэзияны ғана мәнерлеп оқи білу деп түсінбеуіміз керек. Ол –әдебиеттік оқу сабағында әрбір қарапайым тілмен дұрыс нақышына келтіре оқи білу, әрбір кейіпкер сөзін сол кейіпкер бейнесінде толғай білу, әрбір мақалдың негізгі ойын дұрыс айтып жеткізе білу, әрбір өлең жолдарын мәнімен, ұйқас, ырғақтарын ұғып тұрып жеткізу жолдарын үйрету. Бұл орайда оқушы үшін ең алдымен, оқиын деп тұрған сөйлемнің, мақалдың немесе өлең жолдарының мағынасын, айтпақшы ойын анық түсіне білуі керек.Екіншіден, әрбір тыныс белгісінің мәнін ұғып, соны дұрыс пайдалана білуі тиіс. Үшіншіден, өлең сөздің ұйқас ырғақтарын, бунақ тармақтарын ажырата білуі керек.

Оқушылардың оқу дағдыларын байқау жұмысын жүргізген кезде дұрыс оқудың, оған қойылатын талаптардың үнемі іске асырыла бермейтіні мектеп тәжірибесінде байқалады. Бағдарламада мұғалім оқылатын әрбір көркем шығарманың көркемдігін сақтай отырып, оқушыларды мәнерлеп оқуға төселдіреді. Оқушы әр оқылған көркем туындыдан эстетикалық ләззат алады. Онсыз оқудың құны болмас еді.

Мәнерлеп оқу дегеніміз- дауыс интонациясы арқылы автордың ойын білдіру, мазмұндық ой екпінін дұрыс қоя білуге, ақырында оқығанды түсініп, кейіпкерлердің көңіл күйін сезіне оқи білу.

Міне, осы сияқты жайттарға көңіл бөліп ,дайындық жұмыстарын жүргізген мұғалімдер ғана оқушыларға мәнерлеп оқуды үйрете алады.

Бағдарлама жалпы білім беретін мектептің 3-4кластарына арналған Әдебиеттік оқу (хрестоматиясы) негізінде құрылды

Бағдарлама мақсаты:

Мәнерлеп оқу дегеніміз- қарапайым сөйлеу тіліне жақын еркін оқу.

Мәнерлеп оқу- көркем сөздің үлгісі. Ол адам сезімін оятып,кісінің жан дүниесіне әсер етеді.Ондағы дауыс құбылысы ,бейнелі сөздердің әсері,мимика,қозғалыс,т.б. бірлігі мәтін мазмұнын аша түседі.

• оқушылардың рухани дүниесін байыта отырып, эстетикалық, көркемдік, адамгершілік, азаматтық тәрбие беру;

• оқырмандық талғамды қалыптастыру;

• ауызша сөйлеу мәдениетін қалыптастыру;

• оқу жылдамдығын жетілдіру,мәнерлеп оқу дағдысын дамыту.

Бағдарлама өзектілігі:

-оқушыларды кітаппен жұмыс істеуге үйрету.Мәнерлеп оқуға деген құмарлығын арттыру.Соны мен қатар әртүрлі жанрдағы шығармаларды оқу,өлеңдерді дұрыс оқу мен талдау.Мәнерлі оқу үшін өлеңді талдай білу керек.Өлең шумақтарын талдау.Мысал өлеңдерді де оқу керек,ертегілер көп оқу.Драмалық шығарманы мәнерлеп оқу.Аудитория алдында әдеби шығармалар оқу.Сонымен қорыта келе,баланың ойлауы мен сөйлеуін жүйелі дамыту- Мұғалімнің үлесіне тиеді.

Бағдарламадағы оқытудың міндеттері:

1) әдебиетті өнер табиғатына сай оқи білуге, мән – мағынасын терең түсінуге мүмкіндік туғызу;

2) көркем әдебиетті оқуға деген қызығушылығын ояту;

3) жеке тұлғаның эмоциялық мәдениетін қалыптастыру;

4) актерлік шеберлігін қалыптастыру, дамыту.

5)дауыс ырғағын жетілдіру.

Бағдарлама бойынша оқушылар нені меңгеру керек:

-мәтін түріне байланысты дауыс мәнерін сақтау.

- сөз бен сөз дыбыстарын мағынасына сай дұрыс дыбыстай білу.

- дағдылық жаттығулар жасау.

- бейнелеуіш сөздер мен ауыспалы мағыналы сөздер лексикасын байыту.

-дауыс ырғағының кідірістерін білу.

Бастауыш класс оқушылары көркем шығарманы мәнеріне келтіріп, әсерлі оқуы үшін алдымен өзінің анатомиялық мүшелерінің қызметін , соның ішінде дыбыстау мүшелерінің қызметін жетік біліп, әрбір тіл дыбысы қалай жасалады, қалай естіледі,қалай оқылады дегенге баса назар аударып жаттығулары қажет.

Оқудағы дауыстың маңызы өте зор.Дауыс сөйлеуші адамның сөзін өзіндік үнін, көңіл күйін тыңдаушыға бағыттап отырады.

Оқылатын шығарманы мұғалім жан-жақты талдап, қай жерін қалай оқу керек , дауыс қай жерде көтеріледі, төмендейді, орташа қалыпқа түседі деп дайындайды.Дайындалып , дауысты дұрыс қойып оқығанда нәтижелі және мазмұнды жұмыс болады.

Айтудың (дикция) ашықтығы мен тазалығының маңызы өте зор.Екпінді қоя біліп үйрену қажет.Алайда қазақ тіліндегі барлық қосымшалар екпінді бірдей қабылдай бермейді. Оны, әсіресе айту мен оқу кезінде дұрыс ажырата білген дұрыс ақ.

Мектеп оқушыларын оқыту мен тәрбиелеу барысында мұғалімнің негізгі құралдарының бірі- айтатын сөзі мен сөйлемнің дауыс ырғағы арқылы жеткізуі.Сөйлеу буыны.Мәтіндерді оқуда , әңгімелеуде сөздердің буындарының атқаратын рөлі ерекше болады.Сөйлеу буынын екпін мен шатастыруға болмайды.Екпін сөздің бір буынына ғана түседі.Дауыстап оқу кезінде балалардың дұрыс оқуға қаншалықты төселгендігі тексеріледі.Үзіліс пауза арқылы оқу кездеседі.Оқудың әсерлі болуы-тембр,сөйлеу қарқын мен ырғағы-темп

Бағдарламаны жүзеге асыру барысында күтілетін нәтиже:

3 - класс

• Оқушының актерлік шеберлігі артады.

• Шешендік өнерге үйренеді.

• Әдеби шығармаларды жан-жақты меңгереді.

• Сөз мағынасын түсінеді.

• Мәнерлеп оқу дағдысы қалыптасады.

4 - класс

• Қара сөзбен өлеңнің ұқсастығын ажыратады.

• Мәнерлеп оқу, ой екпінін, дауыс ырғағын дұрыс қоя біледі.

• Шығармадағы негізгі ойды анықтайды.

• Дұрыс оқу,тез оқу, түсініп оқу және мәнерлеп оқуды меңгереді.

• Мәнерлеп оқу дағдысы қалыптасады.

Бағдарламаның мазмұны мен құрылымы 3-4 класс

1.Талаптан да,білім мен өнер үйрен- Дұрыс оқу әдісі (12сағат)

Абай тағылымы мен танысады.Кітап оқуға үйренеді.Дұрыс оқуға жаттығады.

Кітапханамен байланыс арттырады.Ыбырай өлеңдерін оқиды.

Мәнерлілік , әсерлі оқуға талаптандырады.

2.Ата-бабам тарихы- менің тарихым- тез оқу (8 сағат)

Қазақ батырлары туралы біледі.Қабанбай батырмен танысады.Шығыстың қос жұлдызын танып,өлеңге қосады.Ел тарихын тануға үйренеді.Елін сүйеді.

3.Жақсыдан үйрен- Мәнерлеп оқу (9 сағат)

Жақсылыққа ,адалдыққа үйренеді. Ана мен бала туралы дұрыс таниды.

Бесік жырын оқиды.Мейірімділікке , татулыққа , достыққа баулиды.

4.Табиғатсыз адамның кұні жоқ- Түсініп оқу (5 сағат)

Табиғат пен танысады.Жыл мезгілдерін айыра біледі.Түсініп оқуға көңіл көп бөледі.Ой- өрістерін арттырады.Абайдың жыл мезгілдері өлеңдерін оқиды.

5.Менің Отаным – Қазақстан Дұрыс оқу (5 сағат)

Қазақстан –туралы кең мағына алады.Дұрыс оқуға баулиды.Ойын ашық айта алады.Ауызша өз ойын толық жеткізе біледі.Саяхат жасайды.

6.Құндылықтар -мәнерлеп оқу түрі (7 сағат)

Қазіргі таңда құндылықтарға көп мән беріледі.Адамгершілік ,адамзаттық тәрбиелер беріледі.Дауыс ырғағын жетілдіре түседі.Оқушыларды кітаппен жұмыс жасауға үйретеді.

7.Мәдени мұра- тез оқу (5 сағат)

Мәдени мұраларды сақтап қалу, тез оқуды жетілдіре түсу қажет ақ болады.

8.Мамандықтар әлемі- Жатқа оқу (7 сағат)

Өлеңдерді жаттап айтуды үйренеді.Мысал өлеңдерді де жатқа айтады.

Өлең шумақтарын талдай алады. Мамандықтар туралы оқиды, талдайды.

Мамандықтар әлеміне саяхаттайды.Драмалық шығармаларды да оқиды.

9.Табиғат құбылыстары -мәнерлеп оқу (5 сағат)

Тіл дыбыстарын меңгереді.Табиғатқа саяхаттап, өлеңдер мәнерлеп оқиды.

Екпінді қоя біледі.Мәнерлі оқу үшін көп жаттықтырады.Табиғатқа баса назар аударады.Мазмұнды жұмыстар жасайды.

10.Қоршаған ортаны қорғау-дұрыс оқу (5 сағат)

Дауыстап оқу кезінде балалардың дұрыс оқуға қаншалықты төселгендігі тексеріледі.Аудитория алдында әдеби шығармалар оқылады.Бағаланады.

11.Ғарышқа саяхат-Түсініп оқу, Болашаққа саяхат -Тез оқу (5 сағат)

Мәнерлеп оқу –көркем сөздің үлгісі.ол оқушылардың рухани дүниесін байыта отырып, оқырмандық талғамды қалыптастырады.

Тақырыптық - күнтізбелік жоспар 3-класс

( Барлығы -34 сағат,аптасына -1 сағат)

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР

I.Негізгі әдебиеттер:

1.Әдебиеттік оқу хрестоматиясы

Жалпы білім беретін мектептің 3сыныбына арналған Алматы кітап ,2018.

2.Әдебиеттік оқу хрестоматиясы

Жалпы білім беретін мектептің 4сыныбына арналған Алматы кітап ,2018.

3.Логиканы қазақ тілін оқытуда қолдану.Н.Құрманова Ақтөбе ,2014.

II.Қосымша әдебиеттер:

4. Желдербаева С. Мәнерлеп оқу, көмекші оқу құралы – Алматы: «Рауан» баспасы, 2013 ж.

5. С. Дүкенбаев. « Драмалық шығармаларды оқыту» - Алматы: «Рауан» баспасы, 2016 ж.

6.Г.Ж.Тұрдалиева "Бастауыш класта оқыту"көмекші оқу құралы.

7. С.Рахметованың "Қазақ тілін оқыту әдістемесі" Алматы Кітап баспасы.

8.Әдебиеттік оқу хрестоматиясы Алматы: «Атамұра »,2013ж

III.Анықтамалық әдебиеттер:

9. Красникова В.Г., Күнтуғанова С.П. Тапсырмалар жинағы, - Алматы: «8&8», 2016 ж.

10. М.Мырзағұл. Ақтөбем – алтын бесігім. – Алматы: «Ана тілі»,

11. С.Қалиев. Қандай болып өсемін: (Өлеңдер, жұмбақтар, жаңылтпаштар, ертегілер.) Алматы: «Балауса»

12.Балдырған журналдары.Мектеп кітапханасы

13. Айгөлек журналдары. Мектеп кітапханасы

14. Ұлан –балалар газеті. Мектеп кітапханасы

15. Өтепберген Ақыпбекұлы Керек кітап. Алматы кітап ,2016ж.

16.Қазақ балалар әдебиетінің кітапханасы.Өлеңдер мен ертегілер.

Тақырыптық - күнтізбелік жоспар 4-класс

( Барлығы -34 сағат,аптасына -1 сағат)