Мақала

Ақтау қаласы «Төлеген Айбергенұлы атындағы № 19 мектеп-шимназия» КММ-нің

Информатика пәні мұғалімі Пилтан Ботакөз Баймұхаммадқызы

Мақала

2-сынып оқушыларына жасанды интеллектті түсіндіру және қолдану

Бастауыш сыныпта жасанды интеллект туралы алғашқы түсінік қалыптастыру

Кіріспе

Қазіргі заманда ақпараттық технологиялар күнделікті өміріміздің маңызды бөлігіне айналды. Смартфон, компьютер, интернет және түрлі цифрлық бағдарламалар адамдарға оқу, жұмыс жасау және қарым-қатынас кезінде көмектеседі. Солардың бірі – жасанды интеллект. Жасанды интеллект (ЖИ) – адамның кейбір ақылды әрекеттерін компьютер арқылы орындауға мүмкіндік беретін технология.

Бастауыш сынып оқушылары үшін жасанды интеллект ұғымы күрделі болып көрінуі мүмкін. Сондықтан оны балаға ғылыми терминдермен емес, күнделікті өмірдегі қарапайым мысалдар арқылы түсіндірген дұрыс. Мысалы, телефондағы дауысты тану, сурет бойынша ақпарат іздеу, мәтін құрастыруға көмектесу немесе сұраққа жауап беру сияқты мүмкіндіктерді жасанды интеллектпен байланыстыруға болады.

Жасанды интеллект дегеніміз не?

2-сынып оқушысына жасанды интеллектіні былай түсіндіруге болады: «Жасанды интеллект – компьютерге кейбір тапсырмаларды орындауға және адамға көмектесуге мүмкіндік беретін технология».

Мысалы:
• компьютер суреттегі заттарды ажырата алады;
• дауысты тыңдап, сөзді мәтінге айналдыра алады;
• қойылған сұраққа жауап беруге көмектеседі;
• мәтін немесе идея құрастыруға көмектесе алады;
• кейбір бағдарламалар қателерді табуға немесе түзетуге ұсыныс береді.

Бұл жерде оқушыға жасанды интеллектінің адам емес екенін түсіндіру маңызды. Ол ойлайтын, сезетін адам сияқты емес. Ол арнайы жасалған бағдарламалар мен деректердің көмегімен тапсырманы орындауға тырысады.

2-сынып оқушыларына қалай түсіндіруге болады?

Жасанды интеллект туралы әңгіме баланың жас ерекшелігіне сай қысқа әрі қызықты болуы керек. Сабақты ойын, сұрақ-жауап және қарапайым тәжірибе арқылы ұйымдастыруға болады.

Мұғалім оқушыларға:
– «Телефон біздің дауысымызды қалай таниды?»
– «Компьютер суреттен мысықты қалай ажыратуы мүмкін?»
– «Компьютер бізге мәтін жазуға көмектесе ала ма?»
сияқты сұрақтар қоя алады.

Оқушылар өз ойларын айтқаннан кейін мұғалім жасанды интеллекттің адамның тапсырмасын орындауға көмектесетін технология екенін түсіндіреді.

Жасанды интеллектіні оқу барысында қолдану

ЖИ-ді бастауыш сыныпта ең алдымен оқу құралы ретінде қолданған дұрыс. Оның көмегімен оқушылар жаңа тақырыпқа идея жинай алады, сөздердің мағынасын түсіндіре алады, қызықты сұрақтар құрастыра алады және шығармашылық тапсырмаларға дайындала алады.

Мысалы, оқушы «Табиғатты қорғау» тақырыбын оқып жатса, жасанды интеллекттен осы тақырып бойынша қарапайым сұрақтар немесе идеялар сұрауға болады. Мұғалім оқушыларға ЖИ берген ақпаратты бірден дұрыс деп қабылдамай, оны кітаптан, мұғалімнен немесе сенімді дереккөзден тексеру керектігін үйретеді.

ЖИ оқушының орнына тапсырманы толық орындамауы керек. Негізгі мақсат – баланың өз бетімен ойлауын, ізденуін және шығармашылығын дамыту.

Қауіпсіздік ережелері

Жасанды интеллектіні қолданғанда цифрлық қауіпсіздік ережелерін ерте жастан үйрету өте маңызды.

2-сынып оқушылары мына ережелерді білуі керек:
1. Жеке мәліметтерді жазбау: толық аты-жөнін, мекенжайын, телефон нөмірін, құпия сөзін бермеу.
2. Бейтаныс сілтемелерді өздігінен ашпау.3. Интернеттегі ақпараттың бәрі дұрыс бола бермейтінін есте сақтау.
4. Түсініксіз немесе күмәнді ақпарат кездессе, ата-анаға немесе мұғалімге айту.
5. Басқа адамның суретін, мәтінін немесе жеке ақпаратын рұқсатсыз қолданбау.
6. Жасанды интеллектпен жұмыс кезінде ересек адамның бақылауын сақтау.

Практикалық тапсырмалар

1-тапсырма. «Бұл ЖИ ме?» ойыны

Мұғалім бірнеше мысал айтады: дауысты тану, қағазға сурет салу, калькуляторда есептеу, мәтінге ұсыныс беру. Оқушылар қайсысы жасанды интеллект қолдануы мүмкін екенін анықтайды.

2-тапсырма. «ЖИ-ге дұрыс сұрақ қой»

Оқушыларға қарапайым тақырып беріледі: «Мысық», «Көктем», «Мектеп». Әр оқушы осы тақырып бойынша компьютерге қоя алатын бір сұрақ ойлап табады.

3-тапсырма. «Тексеріп көр»

Мұғалім ЖИ көмегімен алынған қысқа ақпаратты көрсетеді. Оқушылар оны оқулықпен немесе мұғалім берген ақпаратпен салыстырады. Бұл тапсырма ақпаратты тексеру дағдысын қалыптастырады.

4-тапсырма. «Менің ақылды көмекшім»

Оқушылар жасанды интеллект оларға қандай жағдайда көмектесе алатынын сурет немесе қысқа сөйлем арқылы көрсетеді.

Мұғалімге арналған ұсыныстар

Бастауыш сыныпта жасанды интеллектіні қолданудың басты мақсаты – оқушыға технологияның мүмкіндігін көрсету ғана емес, оны дұрыс және қауіпсіз пайдалануға үйрету. Мұғалім ЖИ-ді дайын жауап беретін құрал ретінде емес, оқушының қызығушылығын арттыратын көмекші ретінде таныстырғаны дұрыс.

Сабақ барысында оқушылардың жас ерекшелігін ескеріп, күрделі терминдерді аз қолдану, көрнекілік пен ойын элементтерін пайдалану тиімді. Сонымен бірге ата-аналарға да баланың жасанды интеллектімен жұмысын бақылау және қауіпсіздік ережелерін түсіндіру ұсынылады.

Қорытынды

Жасанды интеллект – қазіргі білім беру саласында кеңінен дамып келе жатқан технологиялардың бірі. 2-сынып оқушысына оны қарапайым тілмен түсіндіріп, пайдалы әрі қауіпсіз қолданудың алғашқы дағдыларын қалыптастыруға болады.

Ең маңыздысы – бала жасанды интеллектіні өз бетімен ойлайтын «сиқырлы» құрал ретінде емес, адамға көмектесетін технология ретінде қабылдауы. ЖИ-ді дұрыс пайдалану оқушының ізденісін, шығармашылығын және цифрлық сауаттылығын дамытуға ықпал етеді. Сондықтан бастауыш сыныптан бастап технологияны қауіпсіз, жауапты және саналы қолдану мәдениетін қалыптастыру маңызды.