Мақала Бастауыш сынып оқушыларының музыкалық қабілеттерін дамыту жолдары

Бастауыш сынып оқушыларының музыкалық қабілеттерін дамыту жолдары

Бала – өмірдің ең нәзік әуені. Оның жүрегіне жақсылықтың дәнін сеуіп, бойындағы табиғи қабілеттерді ояту – ұстаздың ең қасиетті міндеттерінің бірі. Әсіресе бастауыш мектеп кезеңі – баланың мінезі қалыптасып, дүниетанымы кеңейіп, өнерге деген қызығушылығы оянатын ерекше уақыт. Осы кезеңде берілген музыкалық тәрбие баланың рухани әлемін байытып қана қоймай, оның шығармашылық қабілетін, эстетикалық талғамын және адамгершілік қасиеттерін қалыптастырады.

Музыка – сезімнің тілі. Ол сөзбен жеткізу қиын болатын ой мен көңіл күйді жүрекке жеткізеді. Сондықтан бастауыш сыныптағы музыка сабағы тек ән айту немесе әуен тыңдау ғана емес, ол – баланың жан дүниесін тәрбиелейтін, қиялын қанаттандыратын, өнерге деген сүйіспеншілігін қалыптастыратын рухани мектеп.

Музыкалық қабілет – табиғат берген дарын және еңбектің жемісі

Әрбір бала дүниеге белгілі бір қабілетпен келеді. Бірінің дауыс ырғағы ерекше болса, енді бірі әуенді тез жаттап алады, үшіншісі ырғақты дәл сезінеді. Алайда табиғи қабілетті дамыту үшін жүйелі еңбек пен дұрыс бағыт қажет.

Бастауыш сынып оқушыларының музыкалық қабілеті ең алдымен қызығушылық арқылы дамиды. Егер бала музыка сабағына қуана келіп, әнді ықыласпен орындаса, музыканы тыңдаудан ләззат алса, оның өнерге деген сүйіспеншілігі күн сайын арта түседі.

Сондықтан музыка мұғалімінің басты міндеті – әр баланың бойындағы өнер ұшқынын байқап, оны өшірмей, керісінше, жалынға айналдыра білу.

Ән айту – музыкалық қабілетті дамытудың басты құралы

Музыка сабағында ең жиі орындалатын әрекет – ән айту. Ән арқылы бала әуенді дұрыс қабылдауға, дыбысты таза айтуға, тыныс алуды меңгеруге және музыканың мазмұнын сезінуге үйренеді.

Ән орындау кезінде оқушының музыкалық есту қабілеті, есте сақтау қабілеті және дауыс мүмкіндігі қатар дамиды. Сонымен бірге әннің мазмұнын түсіну арқылы бала табиғатты, туған жерді, ата-ананы, достық пен адамгершілік қасиеттерді бағалай бастайды.

Хормен ән айту балаларды ұйымшылдыққа тәрбиелейді. Олар бірін-бірі тыңдап, ортақ үндестікті сақтауға үйренеді. Ал жеке орындау баланың өзіне деген сенімін нығайтып, сахна мәдениетін қалыптастырады.

Ән айтқан сайын баланың жүрегіне қуаныш ұялап, өнерге деген ықыласы арта түседі.

Музыка тыңдау – баланың сезім әлемін байыту жолы

Музыкалық қабілетті дамытудың тағы бір тиімді жолы – музыканы саналы түрде тыңдау.

Бастауыш сынып оқушылары әртүрлі сипаттағы шығармаларды тыңдау арқылы музыканың көңіл күйін ажырата бастайды. Бір әуеннің шаттық сыйлайтынын, енді бірінің мұңға бөлейтінін немесе ерлікке жігерлендіретінін сезінеді.

Музыканы тыңдау барысында мұғалім балаларға «Бұл шығарма саған нені елестетті?», «Қандай көңіл күй сездің?» деген сұрақтар қойса, оқушылардың қиялы дамып, ойын еркін жеткізуге үйренеді.

Осылайша музыка баланың жүрегінде бейнелер әлемін қалыптастырып, оның шығармашылық ойлауына жол ашады.

Музыкалық ойындардың маңызы

Бастауыш сынып оқушылары үшін ойын – табиғи әрекет. Сондықтан музыка сабағында ойын технологияларын қолдану ерекше нәтиже береді.

Әуенді жалғастыру, ырғақты қайталау, музыкалық жұмбақтар шешу, дыбысты ажырату, аспаптардың үнін тану сияқты ойындар оқушылардың музыкалық есту қабілетін дамытады.

Ойын барысында бала өз мүмкіндігін еркін көрсетеді. Ол қателесуден қорықпайды, жаңа идеялар ұсынады, шығармашылықпен әрекет етеді.

Музыкалық ойындар сабақтың қызықты өтуіне ғана емес, оқушылардың өнерге деген сүйіспеншілігінің артуына да ықпал етеді.

Ұлттық музыка – рухани тәрбиенің негізі

Музыкалық қабілетті дамыту ұлттық өнерден бастау алғанда ғана толыққанды нәтижеге жетеді. Қазақ халқының әндері мен күйлері – балалардың рухани дүниесін байытатын асыл мұра.

Бастауыш сыныпта бесік жырын, халық әндерін, балаларға арналған ұлттық әндерді үйрету арқылы оқушылар халқымыздың мәдениетімен жақынырақ танысады.

Домбыраның үнін тыңдаған бала туған жердің кеңдігін, табиғаттың сұлулығын, халықтың тарихын жүрегімен сезіне бастайды.

Ұлттық музыка оқушының музыкалық қабілетін ғана емес, туған еліне деген сүйіспеншілігін, ұлттық мақтанышын және рухани мәдениетін қалыптастырады.

Шығармашылық тапсырмалардың әсері

Музыкалық қабілет дайын үлгілерді қайталау арқылы ғана дамымайды. Ол баланың өз бетінше ізденуі арқылы жетіледі.

Сабақ барысында сурет бойынша ән шығару, белгілі бір әуенге сөз ойлап табу, табиғат дыбыстарын музыкамен бейнелеу, шағын музыкалық көріністер дайындау сияқты тапсырмалар балалардың шығармашылық қиялын дамытады.

Мұндай жұмыстарда әр бала өзін өнер иесі ретінде сезінеді. Ол өз ойын әуенмен, қимылмен немесе орындаушылық арқылы жеткізуге ұмтылады.

Шығармашылық тапсырмалар балалардың батылдығын арттырып, олардың жаңа идеялар ұсынуына мүмкіндік береді.

Заманауи технологиялардың мүмкіндіктері

Қазіргі балалар цифрлық ортада өсіп келеді. Сондықтан музыка сабағында жаңа технологияларды тиімді пайдалану олардың қызығушылығын арттырады.

Интерактивті тақта, мультимедиялық бейнематериалдар, музыкалық ойын бағдарламалары, дыбыс жазу қосымшалары және түрлі цифрлық ресурстар сабақтың мазмұнын байытады.

Балалар белгілі композиторлардың шығармаларын тыңдап қана қоймай, өздерінің шағын музыкалық жобаларын жасап, шығармашылық жұмыстарын сынып алдында қорғай алады.

Алайда технология ешқашан мұғалімнің жүрек жылуын алмастыра алмайды. Баланың бойындағы талантты байқап, оған сенім ұялататын – ұстаздың жанашырлығы мен кәсіби шеберлігі.

Мұғалімнің шығармашылық ұстанымы

Бастауыш сыныптағы музыка мұғалімі – баланың өнер әлеміне жол ашатын алғашқы жетекші. Оның әр сөзі, әрбір орындаған әні, әрбір сабағы оқушының өмірінде ұмытылмас із қалдыруы мүмкін.

Мұғалім әр баланың қабілетін бағалап, жетістігін дер кезінде қолдап отырғанда ғана оқушының өнерге деген сенімі нығаяды.

Баланың орындаған әніне жылы пікір айту, кішкентай жетістігін байқап мадақтау, шығармашылық бастамасын қолдау – оның болашақтағы үлкен табыстарының негізін қалайды.

Бастауыш мектеп – баланың шығармашылық қабілеті қалыптасатын ең маңызды кезең. Осы уақытта берілген музыкалық білім мен тәрбие оның рухани әлемін байытып, өмір бойы сақталатын өнерге деген сүйіспеншіліктің негізін қалайды.

Музыкалық қабілетті дамыту – тек ән үйрету немесе музыкалық сауат ашумен шектелмейді. Ол баланың сезімін тәрбиелеу, қиялын дамыту, шығармашылық еркіндігін қалыптастыру және ұлттық мәдениетке деген құрметін ояту арқылы жүзеге асады.

Музыка сабағында әрбір әуен баланың жүрегіне ізгілік дәнін себеді, әрбір ән оның жан дүниесін нұрландырады, әрбір күй туған елдің рухын сезіндіреді. Осындай тәлім алған бала өнерді сүйетін, рухани бай, шығармашыл әрі ұлттық құндылықтарды қастерлейтін тұлға болып қалыптасады. Сондықтан бастауыш сыныптағы музыка сабағы – баланың өнерге бастар алғашқы баспалдағы ғана емес, оның жан дүниесін көркейтетін өмір мектебі.