Мақала: "Көбейткіштерді көпмүшеге жіктеу"

УДК ӘОЖ 372.851

КӨБЕЙТКІШТЕРДІ КӨПМҮШЕГЕ ЖІКТЕУ

Маукенова Айдана Тулеуғазықызы, Уйсембаева Молдир Саматовна

Сақан Өскен Миятжанұлы

Семей қаласының Шәкәрім атындағы мемлекеттік университеті
Ғылыми жетекшісі: Тайболдина Қ.Р., аға оқытушы

moldir.8.97@mail.ru

Аннотация

Көпмүшеге жіктеудің бірнеше тәсілдерін түсіндіру. Оқушыларға жаңа әдіс-тәсіл ұсыну.

Түйін сөздер

Көпмүше. Әдіс тәсілдер. Жіктеу. Оқушы.

Көбейткіштерді көпмүшеге жіктеу үшін оқушылар әдетте жеңіл тәсілдерді пайдаланады. Оқушылардың өткен жұмыстарды қайталамауы оларға есеп шығаруда қиындық туғызады. Сондықтан, жоғарғы сыныптарда оқушылар уақыттарының басым бөлігін көпмүшеге жіктеудің дәстүрлі сонымен бірге жаңа тәсілдерін үйренуге арнайды. Оқушыларға дайындық үшін қиын емес, көбейткіштерге оңай жіктелетін көпмүшені таңдаған дұрыс болады. Мысал ретінде төрт мүшеден тұратын көпмүшені жіктеп көрейік.

Берілген көпмүшені көбейткіштерге жіктеу керек.

Бұл тапсырманы шешудің неше тәсілі бар екені қызық. Біз тапсырманы алты түрлі тәсілмен шығарып көрейік. Әрине көбейткішке жіктеудің бұдан басқа да тәсілдері бар. Бірақ бұл қаншалықты жақсы? Ия олар тек қана үздік оқушыға ғана емес, сонымен қатар орташа оқитын оқушыға да түсінікті болуы қажет.

Дәстүрлі тәсілмен жіктеу

Көпмүшені симметриялық түрге келтіріп көбейткіштерге жіктеу

Айнымалыны ауыстыру тәсілімен жіктеу

Бірінші жақшада тұрған көпмүше нөлге тең екен. Сонда көпмүшеcінің мынандай түрі пайда болады

Анықталмаған коэффициенттер әдісімен көбейткіштерге жіктеу

Егер х-ті –(y+z) -пен ауыстырып жазсақ, онда нөлге айналатынын тексеру оңай, демек

Үш өрнектің кубтарының қосындысының формуласына сүйеніп, көбейткіштерге жіктеу

+(

Көпмүшені бұрыштап бөлу әдісі арқылы көбейткіштерге жіктеу

мұндағы

Зерттеу барысында біз көпмүшені көбейткіштерге жіктеудің алты тәсілімен сіздерді таныстырдық. Себебі әр оқушының тақырыпты түсіну қабілеті әр түрлі болғандықтан есепті шығарудың әр түрлі тәсілдерін ұсыну оқушылардың тақырыпты толық меңгеруіне ықпал етеді. Мысалда көрсетілген әдіс тәсілдердің кейбірі мектеп математика курсында кездеспейді, кездессе де кеңінен түсіндірілмеген. Сол себепті қосымша сабақтарда оқушыларды осы тәсілдермен таныстыруға ұсыныс жасаймыз.

Пайдаланылған әдебиеттер:

1. Арнольд B. И. Математика и математическое образование в современном мире. - Математическое образование. -1997. №2.

2. В.Н.Литвиненко, А.Г. Мордкович Практикум по элементарной математике. Москва «Просвещение» 1991.

3. Б.Б. Баймұханов, Қ.Б.Базаров, Е.Ө.Медеуов Алгебра 7-сынып. Алматы «Атамұра» 2003