Мақала. Мектепте физика пәнін оқытуда оқушылардың зерттеу құзыреттілігін қалыптастыру және дамыту

Алматыоблысы,Талдықорғанқаласы,ІлиясЖансүгіроватындағыЖетісу
Университетістуденті,БақытовДамирӘділжанұлы
Мектептефизикапәніноқытудаоқушылардың
зерттеуқұзыреттілігінқалыптастыружәнедамыту
Қазіргізаманғымектеппәндікемтихандардысәттітапсыруүшінғанаемес,
соныменқатартүлектіңбейтанысжағдайдаәрекетету,басқаадамдармен
ынтымақтастықжасау,өзқызметінжоспарлайбілужәнемәселеніңшешімін
соңынадейінжеткізусияқтықасиеттеріүшінжауапберуікерек.Жалпыбілім
беретінмектепәмбебапоқуіс-әрекеттерініңтұтасжүйесін,сондай-ақбілім
алушылардыңөзіндікқызметіменжекежауапкершілігітәжірибесін
қалыптастыруытиіс.Оқушылардыңмәдениеттіңмаңыздыэлементтеріретінде
жалпыдағдылардыжәнеіс-әрекетәдістерін(яғнинегізгіқұзіреттіліктерді)игеруі
білімберунәтижелерініңқазіргісапасыныңқажеттікөрсеткішіболыптабылады.
Жаңамектептіңөзектімәселесіоқушылардықұзыреттіліктәсілшеңберінде
зерттеуқызметіарқылыақпараттыалужәнеөңдеутәсілдерінеоқытуболып
табылады.Мұндайміндетоқушылардыңзерттеуқұзіреттілігінмақсатты
дамытудыталапетеді,бұладамныңіс-әрекетпринципінбосатуға,оныңбілімге
дегенқажеттілігіннығайтуғаықпалетеді.
Жоғарыдаайтылғандарғасүйенеотырып,меніңпедагогикалыққызметімнің
мақсатыфизикапәніноқытудаоқушылардыңзерттеуқұзыреттілігін
қалыптастыружәнедамытуүшінжағдайжасаудепсанаймын.
Құзыреттілікбелгілібірсаладатиімдішешімдерқабылдаумүмкіндігін
қамтамасызететінқазіргізаманғыбілімберудің"негізгі"терминіболып
табылады.Құзыреттілік-бартәжірибеніөзектендіружәнеонықоғамныңқазіргі
заманғысын-қатерлеріне(құзыреттержиынтығы)сәйкесіскеасыруқабілетінен
көрінетінбілімберунәтижесі.
"Білімберуқұзыреттілігі"ұғымы"жекежәнеәлеуметтікмаңызыбарөнімді
қызметтіжүзегеасыруүшінқажеттінақтышындықобъектілерініңбелгілібір
шеңберінеқатыстыоқушыныңіс-әрекетініңсемантикалықбағдарларының,
білімінің,дағдыларының,дағдыларыментәжірибесініңжиынтығы"деп
түсіндіріледі.
Зерттеуқызметінұйымдастырукезіндекелесіміндеттершешіледі:
1.оқушылардыкүнделіктіөмірдебайқалатыннақтымәселелермен
құбылыстармысалындаоқыту;
2.ойлаутәсілдеріноқыту:сұрақтарғажауапіздеу,әртүрліжағдайлармен
проблемалардыкөружәнетүсіндіру,бағалауқызметі,көпшілікалдындаталқылау
әдістері,өзкөзқарасынбаяндаужәнеқорғау,шешімдердіжеделқабылдаужәне
іскеасыру;
3.әртүрліақпараткөздерінпайдалану,оныжүйелеу,салыстыру,талдау
әдістері;

4.физикағатәнақпараттыжинау,талдаужәнежалпылауәдістерінқолдана
отырып,білімдіпрактикалықістерменнығайту.
Қарастырылыпотырғанқызметтүрінсабақтыңәртүрлікезеңдерінде
ұйымдастыруғаболады;сабақтыңәртүрлітүрлерінде;элективтікурстарда;
сондай-ақсабақтантысіс-шараларда.Оқушыларменжұмысжүйесі1-схемада
көрсетілген.
Зерттеуқұзыреттілігінқалыптастыружәнедамытукезіндеоқытудыңдұрыс
әдістерін,құралдарыменәдістерінтаңдауқажет.Негізгіәдістер:
проблемалық-ізденіс,эвристикалық,эмпирикалық,оларбілімменіс-әрекет
әдістерінтәуелсізигеруді,шығармашылықойлаудыдамытуды,білімдібейтаныс
жағдайғаауыстыруды,дәстүрліжағдайдағыжаңапроблеманыкөруді,белгілі
іс-әрекеттәсілдерінөзгертудіжәнежаңаларынтәуелсізқұрудықамтиды.Бұл
тәсілекіншібуынстандарттарыныңидеяларынегізделгенжүйеліжәнебелсенді
оқытудыңнегізіндежатыр.
Негізгіжалпыдидактикалықәдістер:талдау,салыстыру,жалпылаужәне
жүйелеу,гипотезалардыұсыну,білімдіжаңажағдайғакөшіру,мәселенішешудің

жаңанұсқасыүшінаналогтыіздеу,гипотезаныдәлелдеунемесежоққашығару,
зерттеудіжоспарлау,зерттеунәтижелерінжобалау.
ЗерттеуқұзіреттілігінқалыптастыруүшінСізмыналардыпайдаланааласыз:
Оқуэксперименті,зерттеусипатындағыүйтапсырмасы,Жекеоқузерттеуі,
шығармашылықэксперименттіктапсырмаларжәнет.б.
Оқушылардыңзерттеуқұзіреттілігінқалыптастырудағымұғалімнің
педагогикалықіс-әрекетініңмоделі2-схемадакелтірілген.
Схема2.
Мақсаты:оқушылардыңзерттеуқұзыреттілігінқалыптастыруүшінжағдайжасау
Мұғалім оқушы
өзараәрекеттесу
Сабаққызметі
1.Сабақтағыпроблемалық
жағдайлар.
2.Зертханалықжұмыстар.
3.Зерттеусипатындағыүй
тапсырмасы.
4.Жобалардыәзірлеу.
Сабақтантысқызмет
1.МектептегіНОУжұмысына
қатысу.
2.Құрастыружәнедайындау
қолданжасалғанаспаптар.
3.Жекедамубағдарламасы
4.Элективтікурс,үйірме.
5.Қатысу:
-әртүрлідеңгейдегі
ғылыми-практикалық
конференцияларда;
-зерттеужәнежобалау
жұмыстарыныңкүндізгіжәне
сырттайбайқауларында;
-олимпиадалар,танымдық
ойындар.
Оқушылардыңзерттеуқұзіреттілігінқалыптастырумоделіненосы
құзіреттіліктіңбарлықкомпоненттерініңкомпоненттерінбірпедагогикалық
технологияарқылықалыптастырумүмкінемесекендігібайқалады.
Ұйымнысаны:
1.Жекежұмыс.
2.Жұптасыпжұмысістеу.
3.Топтықжұмыс.
4.Желілікқауымдастық.
Педагогикалықтехнологиялар
Дамыту,проблемалық,көпдеңгейлі
оқытутехнологиялары,зерттеужәне
жобалаутехнологиялары,сыниойлауды
дамытутехнологиялары,
жүйелік-әрекеттіктәсілжәнебасқалар.

Бұлмәселеніңшешімібілімберупроцесіндеинновациялықтехнологияларды
жүйеліқолдануданкөрінеді.Зерттеуәдістерідамушы,проблемалық,
жүйелік-белсенді,сараланғаноқытуәдістерініңжәне,әрине,зерттеужәне
жобалаутехнологияларында,сыниойлаудыдамытутехнологиясынданегізгі
болыптабылады.Физикакурсындағыбілімдіменмақсатретіндеемес,
балалардыңойлауын,шығармашылыққабілеттерінжәнеіс-әрекетмотивтерін
дамытуқұралыретіндеқарастырамын.Оқушылардыңзерттеуқұзыреттілігін
қалыптастырубойыншаменіңжұмысымбілімдіигеруүдерісінеемес,"жаңа"
зияткерлік"өнімді"алуүшінолардыинтепретациялауғаназараударуға
негізделген.
Зерттеуқызметішығармашылықтұлғанықалыптастыруғакөмектеседі,
оқушылардыңбелсенділігін,мақсаттылығынынталандырады,осылайшақазіргі
мектептіңнегізгіміндеттеріншешугекөмектеседі–әроқушыныңқабілеттерін
ашу,жоғарытехнологиялық,заманауиәлемдеөмірсүругедайынтұлғаны
тәрбиелеу.
Оқушылардыңзерттеуқұзіреттілігінқалыптастырумектептеоқупроцесін
ынталандыратынжағдайларжасайды,оқушылардыңтанымдықіс-әрекетінің
аясынтереңдетугежәнекеңейтугеықпалетеді.Бүгінгітаңдаәроқушыға
зияткерлікжәнешығармашылыққабілеттерінжүзегеасыру,үздіксізөзін-өзі
тәрбиелеуқажеттілігінқалыптастыру,белсендіазаматтықұстаным,әлеуметтік
бейімделужәнешығармашылықөзін-өзікөрсетуқабілеттерінқамтамасызету
қажет,өйткеніқазіргіжағдайдаадамөзмәселелерінөзішешебілу,қиын
жағдайданшығужолынтабу,табыстымансаппенөзін-өзіжүзегеасыруүшін
бастамаменшығармашылыққабілеттерінталапетеді.
Пайдаланылғанәдебиеттер
1.ЗимняяИ.А.Ключевыекомпетентностикакрезультативно-целеваяоснова
компетентностногоподходавобразовании.Авторскаяверсия[Текст]/И.А.
Зимняя.-М.:Исследовательскийцентрпроблемкачестваподготовки
специалистов,2004.
2.ФеськоваЕ.В.Становлениеисследовательскойкомпетентностив
дополнительномобразованииипрофильномобучении[Текст]:Диссертация:
кандидатапедагогическихнаук:13.00.01.-Красноярск,2005.
3.ХуторскойА.В.Ключевыекомпетенциикаккомпонент
личностно-ориентированнойпарадигмыобразования[Текст]/А.В.Хуторской//
Народноеобразование.-2003.-№2.