Қазіргі қоғамда жастардың үлкенге деген құрметі азайып бара жатыр ма?

Қоғам дамыған сайын адамзаттың өмір салты, құндылықтары мен дүниетанымы да өзгеріске ұшырайды. Соның ішінде жиі талқыланатын мәселелердің бірі – жастардың үлкенге деген құрметі азайып бара жатыр деген пікір. Бұл көзқарас қаншалықты шындыққа жанасады, әлде бұл тек буындар арасындағы түсінбеушіліктің көрінісі ме?

Алдымен, «құрмет» ұғымының өзіне тоқталсақ. Дәстүрлі қоғамда құрмет үлкеннің сөзін екі етпеу, қарсы шықпау, әрдайым бірінші орынға қою арқылы көрінетін. Ал қазіргі заманда құрмет ұғымы біршама өзгеріске ұшырады. Жастар үлкендерді сыйлай отырып, өз пікірін білдіруді, жеке шекарасын сақтауды маңызды санайды. Бұл – құрметтің жойылуы емес, оның жаңа формаға ауысуы.

Сонымен қатар, жаһандану үдерісі де үлкен әсер етуде. Әлемдік мәдениеттердің араласуы, батыстық құндылықтардың енуі жастардың дүниетанымын кеңейтті. Олар теңдік, еркіндік, жеке құқық сияқты ұғымдарды жоғары бағалайды. Кей жағдайда бұл көзқарас дәстүрлі иерархиялық қатынастармен қайшылыққа түсіп, үлкендер тарапынан «құрметтің азаюы» ретінде қабылданады.

Тағы бір маңыздысы – отбасы тәрбиесі. Бұрын көпбалалы отбасында өскен балалар үлкендермен жиі араласып, табиғи түрде сыйластықты үйренетін. Қазіргі таңда урбанизация, яғни қалаға көшу, ядролық отбасының (ата-ана мен бала ғана) көбеюі бұл байланысты әлсіретті. Нәтижесінде, кейбір жастар үлкендермен қарым-қатынас жасаудың дәстүрлі нормаларын толық меңгермеуі мүмкін.

Білім беру саласындада мектеп тәрбиесінің рөлі зор. Мектеп тек білім беріп қана қоймай, тұлғаның мәдениеті мен мінез-құлқын қалыптастыруы тиіс. Егер оқу орындарында адамгершілік, әдеп, үлкенді сыйлау құндылықтары жүйелі түрде насихатталса, бұл қоғамдағы құрмет деңгейіне оң әсер етеді.

Ақпараттық технологиялар мен әлеуметтік желілердің ықпалына да ерекше назар аудару қажет. Қазіргі жастардың көп уақыты интернетте өтеді. Ондағы қарым-қатынас стилі қысқа, бейресми және кейде дөрекі болуы мүмкін. Бұл стиль шынайы өмірге де әсер етіп, үлкендермен сөйлесуде де байқалып жатады. Дегенмен, технологияны тек кері әсер етеді деп қарастыру дұрыс емес. Керісінше, дұрыс бағытта қолданса, ол тәрбие құралына да айнала алады.

Сонымен бірге, жастарды біржақты кінәлау әділетсіз. Қоғамдағы үлкендердің де рөлі маңызды. Егер үлкен буын жастарды түсінуге тырысып, олардың пікірін сыйласа, өзара құрмет қалыптасады. Құрмет – тек бір жақтан талап етілетін қасиет емес, ол екіжақты қарым-қатынас нәтижесінде қалыптасады.

Қазіргі жастардың арасында еріктілікпен айналысатын, үлкендерге көмектесетін, ұлттық салт-дәстүрді дәріптейтін белсенді топтар аз емес. Бұл – құрметтің мүлде жоғалмағанының айқын дәлелі. Тек ол бұрынғыдай сыртқы тәртіппен ғана емес, ішкі сана мен жауапкершілік арқылы көрініс табуда.

Қорытындылай келе, жастардың үлкенге деген құрметі азайып бара жатыр деу – біржақты пікір. Шын мәнінде, қоғам өзгерген сайын құрмет көрсету тәсілдері де өзгеруде. Ең бастысы – ұрпақтар арасындағы диалогты нығайтып, өзара түсіністік пен сыйластықты сақтау. Өйткені құрмет – кез келген қоғамның рухани тірегі.

Құрмет – тәрбиеден басталады, ал тәрбие – қоғамның ортақ жауапкершілігі.

Ұрпақтар сабақтастығы үзілмеген жерде ғана шынайы құрмет сақталады.