Мақала: Шетел тілінде қатынасты үлгілеу

Шетел тілінде қатынасты үлгілеу

Қ.Жұбанов атындағы Ақтөбе өңірлік мемлекеттік университеті

5В011900 Шетел тілі: екі шетел тілі мамандығының

2-курс студенттері: Санибаева Айнур Калыбековна

e-mail:a.sanibaeva@mail.ru

тел:8-771-519-66-79

«Үлгілеу» ұғымы қазіргі ғылым мен практикада кең қолданысқа ие, ол көп жағдайда өзінің гносеологиялық мәнімен байланыссыз, үлгілерді құрастыру негізінде нысанды зерттеу мен тану әдісінің категориясы ретінде қолданылады. «Үлгінің» зерттеу үшін жасанды конструктты үлгілеу секілді ең көп тараған анықтамасы ақпаратты алу мен оны бейнелеуде, суреттеуде, түпнұсқа нысанмен байланыс пен сипаттамасын сақтау мақсатында жасалатын спецификалық нысан ретінде түсіндіріледі".

Үлгілеудің ғылыми таным ретінде ғылымның барлық сала- сында кең қолданылғанына қарамастан, ХХ-ғасыр оған ғылыми болжамды конструкциялайтын бас әдіс ретінде танылуға мүмкіндік берсе де, үлгілеу әдісі әлі де бірыңғай әдіснамаға негізделмейді, алайда оның гносеологиялық мәні таным әдісі ретінде зерттеледі және үлгілеу теориясында суреттеледі.

«Үлгілеудің» ғылыми таным әдісі ретінде жалпыға танымал сипаттамасы келесілер болып табылады: 

1) үлгілеу күрделі нысандар мен құбылыстарды танудың теориялық әдісі; 

2) үлгілеудің басты мәні шынайы нысандарды, үрдістерді, кұбылыстарды ұқсас аналогтармен алмастыру не болмаса бей- нелеу болып табылады;

 3) аналогтар жүйелі байланыс түрінде түпнұста нысанның ерекшеліктерін бейнелейді;

4) үлгілеудің нәтижесі үлгі болып табылады, оның көмегімен алға қойылған мақсаттарға сәйкес нысан туралы жаңа ақпараттарға қол жеткізіледі;

 5) үлгі құрылымы тұрғыдан күрделі, ол модульдік жүйесі арқылы көріне алуы мүмкін, олардың әрқайсысы үлгі  мазмұнының маңызды жақтарын көрсетеді;

 6) үлгі таным нысаны және түпнұсқа нысанның теориялық түрлену инструменті болып табылады;

 7) үлгілеудің ғылыми әдіснамалық негізі теорияға ұқсас болады, яғни, екі нысан арасындағы бірдей сәйкестіктер болады; 

8) үлгілеудің соңғы сатысы қойылған міндетте сай жасалған үлгіні тексеру болып табылады.[1,153-б]

  Үлгілеу таным әдісі ретінде таным үрдісінің жүйелілігімен, құрастырылған үлгінің біртұтастығымен, абстрактылы-логикалы процедураны қолдану мүмкінділігімен, үлгіленетін нысан материалының прогностикалығымен, танымдық және қалыптастырушылық функцияларды бірге орындай алу қабілетімен сипатталады.

Егер «үлгіге» түпнұсқа нысан туралы жаңа білім алуға болатын, ғылыми таным үрдісінде түпнұсқа нысанды алмас- тыратын, білім алу инструменті ретінде елестетіліп отырған материалды немесе нысанды түсіну деген анықтама берер болсақ, онда үлгілеу деп әдіс ретінде үлгіні құрастыру, зерттеу және қолдану үрдісі түсіндіріледі. Өзінің әрекеттік мәнінде үлгілеу үрдісіне келесідей спецификалық таным әдістері енеді: 1) абстракцияны құрастыру; 2) аналогияларды айқындау және оларды талдау; 3) салыстыру, аналогия, болжам жасау және т.б. таным әдістері негізінде қорытынды жасау; 4) болжам жасау. Үлгілеудегі міндетті шарт үлгілеудің үш құрамдас бөлігінің болуы: субъект (зерттеуші), зерттеудің нысаны, танылатын нысаныың субъектпен қарым-қатынасы проекциясындағы үлгісі.[1,155-б]

Үлгі таным нысаны және түпнұсқа нысанды өзгерту инструменті ретінде өзінің басты функциясын жүзеге асыруды, түпнұсқа нысанды алу үшін екі нысан арасындағы сәйкестікті жасауды қамтамасыз етеді". Үлгілеуде әрекетті өзгермелі және үрдістік сипаттама оның басты белгісі болып табылады , қатысым теориясында үлгілеуді қолданудың мүмкіндігін зерттеу маңызды болып табылады. Дидактикалық мақсаттарда вербалды қарым-қатынасты үлгілеу сирек кездеседі, ол қарым-қатынастың үрдісін алдын-ала біліп алудың күрделілігіне байланысты, Сондықтан да "қарым-қатынас" ұғымының қазіргі интерпретациясында тұлғааралық және қоғамдық қарым-қатынас жүйесін әлеуметтік - психологиялық тұрғыдан қарау басым, өйткені, адамның қоршаған ортамен қарым-қатынасының орны жоғарыда аталған қатар бойынша көрінеді. [1,156-б].

Шет тілін меңгеруге бағытталған оқытудың үлгілері, әдістері мен тәсілдерінің жиынтығы. Шет тілдерін оқыту әдістемесі - жалпы оқумен айналысады, қай тілде оқытылатынына қарамастан, шет тілін оқыту процесінің заңдылықтары мен ерекшеліктері және шет тілдерін оқытудың жеке әдістемесі – оқытудың белгілі бір тіл аудиториясы . Шет тілдерін оқыту әдістемесі негіздеген іргелі ғылымдар (педагогика, психология, тіл білімі, мәдениеттану) және байланысты ғылымдар (әдебиет, география,зерттелетін тілдің тарихы, тіл білімі, байланыс теориясы, ақпараттық теориялар, әлеуметтану, логика және т.б.). Қазіргі теорияда және шет тілдерін оқытуда екі терминді ажырату ұсынылады: лингводидактика оның әдіснамалық негіздерін ашатын тілді оқытудың жалпы теориясы. Процесті сипаттайтын әдістеме белгілі бір тілді оны оқытудың нақты шарттарында оқыту (жеке әдістеме) немесе сырттан тілді (тілдер тобын) оқыту заңдылықтарын ашады оны зерттеудің нақты шарттары (жалпы техникасы). Осы екі терминнің арасындағы айырмашылық тілді оқытудың лингводидактикалық негіздері және осындай оқытудың әдіснамалық негіздері туралы, осы бағыттардың әрқайсысындағы зерттеу нысаны мен тақырыбын бөліп көрсетуге мүмкіндік береді. Әдістеме тәуелсіз ғылыми пән болып табыла ма деген мәселе қазіргі кезде біржақты шешілуде. Методика- тәуелсіз ғылыми пән, өйткені оның өзіндік мәні бар оқу нысаны[2,140-б].

Қолданылған әдебиеттер

[1] Құнанбаева С.С. Қазіргі шеттілдік білім берудің теориясы мен практикасы - Алматы, 2011.-323 б.

[2]Азимов Э. Г., Щукин А. Н. Новый словарь методических терминов и понятий (теория и практика обучения языкам). – М.: Издательство ИКАР, 2009. – 448 с.