Математика және спорт

Секциясы: Жаратылыстану

Оқушы: (аты-жөні)

Сыныбы: 5-6-сынып

2025 оқу жылы

Аннотация

Бұл ғылыми жоба математика мен спорттың өзара байланысын зерттеуге арналған. Жоба барысында спорт түрлеріндегі ұпай санау, уақыт өлшеу, қашықтық пен жылдамдықты есептеу мысалдары қарастырылды. Футбол, баскетбол, жүгіру сияқты ойындарда математиканың маңызды рөлі көрсетілді. Жоба оқушыларға математика сабағында алған білімдерін спорт арқылы өмірде қолдануға мүмкіндік береді. Нәтижесінде балалардың математикаға деген қызығушылығы артып, спортқа да қызығушылығы артады. Бұл жұмыс математика мен спорттың адам өмірінде бір-бірін толықтырып тұратынын дәлелдейді.

Аннотация

Данный научный проект посвящён исследованию взаимосвязи математики и спорта. В работе рассмотрены примеры подсчёта очков, измерения времени, вычисления расстояния и скорости в различных видах спорта. На примере футбола, баскетбола и бега показано, что математика играет важную роль в спортивных результатах. Проект помогает школьникам применять знания по математике в повседневной жизни через спорт. В итоге у детей развивается интерес не только к учёбе, но и к активному образу жизни. Работа доказывает, что математика и спорт всегда идут вместе и дополняют друг друга.

Abstract

This scientific project explores the connection between mathematics and sports. The study focuses on examples such as scoring points, measuring time, and calculating distance and speed in different sports. Football, basketball, and running are shown as activities where mathematics plays an essential role in achieving results. The project allows students to apply their math knowledge in real life through sports. As a result, children develop both academic interest in mathematics and motivation for physical activity. The work demonstrates that mathematics and sports complement each other and are closely connected in everyday life.

1. Кіріспе

2. Негізгі бөлім

• Футболдағы математика:
  Ұпай саны, ойын уақыты, ойыншылар саны.

• Баскетболдағы математика:
  2 ұпай, 3 ұпайлық соққылар, есеп жүргізу.

• Жүгірістегі математика:
  Уақыт өлшеу, қашықтық.

• Жаттығуларда математика:
  Қайталану саны, секунд санау.

3. Зерттеу әдістері

• Бақылау (спорт ойынын қарау).

• Сұрақ қою (спортшыдан немесе мұғалімнен сұрау).

• Салыстыру (әртүрлі спорт түрлеріндегі ұпай жүйесін).

• Математикалық есептеу (ұпайды қосу, уақытты өлшеу).

4. Қорытынды

5. Пайдаланылған әдебиеттер

1. Кіріспе

Спорт – адамның денсаулығын нығайтып, күш-қуатын арттыратын ең пайдалы әрекеттердің бірі. Ал математика – күнделікті өміріміздің барлық саласында қолданылатын ғылым. Бір қарағанда, спорт пен математиканың арасында байланыс жоқ сияқты көрінуі мүмкін. Бірақ шын мәнінде, олардың байланысы өте тығыз. Себебі кез келген спорт түрінде сандар, уақыт, қашықтық, ұпай есептеу, жылдамдық пен нәтиже өлшеу қолданылады. Яғни спорт математикасыз болмайды, ал математика спортты түсінікті әрі әділ етеді.

Мысалы, футбол ойынын алайық. Әр командада 11 ойыншы болады, бұл – нақты сан. Ойын 90 минутқа созылады, ол да уақыт есебі арқылы анықталады. Әр команда соққан голдар есепке алынады. Баскетболда да дәл солай: ойыншылардың әр соққысы 1, 2 немесе 3 ұпай болып есептеледі. Жеңімпазды анықтау үшін барлық ұпайды қосу қажет. Ал жүгіру, жүзу сияқты спорт түрлерінде спортшының нәтижесі секундпен өлшенеді. Демек, спорттың кез келген саласында математиканың орны ерекше.

Бұл ғылыми жобаны таңдаудағы басты себеп – математика мен спортты байланыстырып, екеуінің өмірімізде қатар жүретінін көрсету. Әр оқушы математика сабағында есеп шығарады, ал спортпен шұғылданғанда сол есептердің өмірде қолданылатынын байқайды. Мысалы, жаттығу жасағанда қайталау санын санау, секірген биіктікті өлшеу немесе белгілі бір уақыт ішінде қашықтықты жүгіру – мұның барлығы математикаға тікелей қатысты.

Сондықтан бұл жұмыстың өзектілігі зор. Жоба арқылы мен өзім және басқа оқушылар спорттағы математиканы көреміз, оны күнделікті өмірде қолдануды үйренеміз. Математика бізге ойлау қабілетін дамытса, спорт денсаулықты жақсартады. Ал екеуін бірге қолдану – әр баланың білімді әрі салауатты болуына жол ашады.

2. Жұмыстың өзектілігі

Балалар спортпен шұғылданғанда есептеуді, уақытты санауды, нәтижесін салыстыруды қолданады. Бұл – математиканы өмірде қолданудың ең қызықты жолдарының бірі.

3. Әдебиетке шолу

• Отандық деректер: мектеп оқулықтары, спорт және математика жайлы мақалалар.

• Шетелдік деректер: балаларға арналған «Math in Sports» сияқты кітаптар мен сайттар.
  Әдебиеттерді талдай отырып, спортта математика барлық жерде қолданылатыны анықталды.

4. Мақсаты

Математиканың спорттағы орнын көрсету және оның балалар үшін пайдалы екенін дәлелдеу.

5. Міндеттері

• Әртүрлі спорт түрлерін зерттеу.

• Спорттағы есептеу жүйесін көрсету.

• Математикалық есептеулерді қолдану арқылы спорт нәтижесін талдау.

6. Өзектілігі

Бұл жоба балалардың математикаға деген қызығушылығын арттырады, спортпен айналысқанда есеп жүргізудің маңызын түсіндіреді.

7. Шығармашылық идея

«Математикасыз спорт болмайды» деген ойды сурет, сызба немесе шағын тәжірибелер арқылы дәлелдеу (мысалы, ұпай санау кестесін құру).

8. Жаңалығы

Оқушылар математика пәнін тек дәптердегі есеп емес, спорттағы қызықты қолданылуымен байланыстыра алады.

9. Ұсыныс

• Дене шынықтыру сабақтарында математикалық элементтерді қолдану.

• Математика сабағында спорттық есептер енгізу.

10. Гипотеза

Егер спортта математиканы дұрыс қолдансақ, нәтиже әділ әрі нақты шығады.

11. Зерттеу әдістері

• Бақылау (ойынды көру, ұпай санау).

• Салыстыру (әр спорттағы есеп жүйесі).

• Әңгімелесу (спортшылармен, мұғалімдермен).

• Есептеу (уақыт пен ұпайды шығару).

12. Қорытынды, нәтиже

Жоба барысында спорт пен математика тығыз байланысты екені дәлелденді. Оқушы математика арқылы спорттық көрсеткіштерді есептеп, талдау жасай алды.

13. Өнім

• «Спорттағы математика» атты шағын кесте немесе презентация.

• Оқушының өз жасаған тәжірибелік жұмысы (мысалы, баскетбол ойынындағы ұпай санау парағы).

2. Негізгі бөлім

Футболдағы математика

Футбол – әлемдегі ең танымал спорт ойындарының бірі. Бұл ойында барлық нәрсе сандарға байланысты. Футболды қарапайым ойын деп ойласақ та, онда көптеген математикалық ұғымдар қолданылады.

1. Ойыншылар саны.

Футбол ойыны екі команда арасында өтеді. Әр командада 11 ойыншы болады: 10 ойыншы және 1 қақпашы. Екі команданы қосқанда алаңда барлығы 22 ойыншы ойнайды. Егер қосалқы ойыншыларды қоссақ, жалпы сан одан да көбейеді. Бұл – қарапайым қосу амалы арқылы анықталады.

2. Ойын уақыты.

Футбол матчы 90 минутқа созылады. Ол екі таймнан тұрады: әр тайм 45 минуттан. Төреші ойында тоқтау болса, қосымша уақыт қосады. Мысалы, бірінші таймға 2 минут, екінші таймға 3 минут қосылса, жалпы ойын уақыты 90 + 5 = 95 минут болады. Уақытты дәл өлшеу үшін математика қолданылады.

3. Ұпай саны (гол).

Футболда әр соғылған гол – бір ұпай болып есептеледі. Мысалы, «Алматы» командасы 2 гол, «Астана» командасы 1 гол соқты делік. 2 > 1 болғандықтан, жеңімпаз – «Алматы» командасы. Бұл – салыстыру амалын қолдану.

4. Турнир ұпайлары.

Футболдағы жарыстарда әр ойыннан кейін турнир кестесіне ұпай жазылады:

• Жеңген команда – 3 ұпай алады.

• Тең түскенде – әр командаға 1 ұпай.

• Ұтылған команда – 0 ұпай алады.

Мысалы, үш ойында бір команда 2 рет жеңіп, 1 рет тең түссе:
3 + 3 + 1 = 7 ұпай жинайды.

5. Алаңдағы өлшемдер.

Футбол алаңы да математикамен өлшенеді. Алаңның ұзындығы шамамен 100 метр, ені 64 метр болады. Бұл сандарды көбейтіп, алаңның ауданын табуға болады:

100 × 64 = 6400 м².

6. Доптың қозғалысы.

Доп белгілі бір қашықтықты жүріп өтеді. Мысалы, футболшы 20 метр жерден қақпаға соққы жасаса, ол қашықтықты өлшеу арқылы есептеледі. Кейбір ойыншылардың допты тебу жылдамдығы сағатына 100 км-ге дейін жетуі мүмкін. Мұның барлығы – математикаға негізделген есептеулер.

Футбол ойыны барысында біз сандарды қосамыз, салыстырамыз, уақытты өлшейміз, қашықтықты есептейміз. Демек, футбол – тек ойын ғана емес, математикамен тығыз байланысты спорт түрі.

Баскетболдағы математика

Баскетбол – өте жылдам әрі қызықты спорт ойыны. Бұл ойында да математика үлкен рөл атқарады. Әр соғылған доп ұпаймен есептеледі.

1. Ұпайлар жүйесі.

• Егер ойыншы себетке жақын жерден доп салса – ол 2 ұпай болып есептеледі.

• Егер алыс қашықтықтан (үш ұпай сызығынан) салса – ол 3 ұпай.

• Егер ойыншы айып добын орындаса, әрбір дәл соққысы 1 ұпай болады.

Мысалы: бір команда 4 рет 2 ұпайлық соққы салып, 2 рет 3 ұпайлық соққы жасаса, есеп мынадай болады:

(4 × 2) + (2 × 3) = 8 + 6 = 14 ұпай.

2. Есеп жүргізу.

Баскетбол ойынында ұпай тез өзгереді. Әр соғылған доптан кейін таблода жаңа нәтиже шығады. Мұнда сандарды қосу және салыстыру қолданылады. Мысалы:

• «Алматы» командасының 36 ұпайы бар,

• «Астана» командасының 40 ұпайы бар.
  Жеңімпазды анықтау үшін 40 > 36 екенін салыстыру жеткілікті.

3. Уақыт есебі.

Баскетбол ойыны 4 кезеңнен тұрады, әр кезең 10 минуттан (кейде 12 минут). Демек, жалпы ойын уақыты 40 немесе 48 минут болады. Бұл да математика арқылы анықталады: 10 × 4 = 40.

4. Қосымша мысал.

Егер команда бірінші кезеңде 12 ұпай, екінші кезеңде 15 ұпай, үшінші кезеңде 18 ұпай, төртінші кезеңде 20 ұпай алса, жалпы ұпайды табу үшін қосамыз:
12 + 15 + 18 + 20 = 65 ұпай.

Жүгірістегі математика

Жүгіру – ең қарапайым әрі пайдалы спорт түрі. Бірақ ол жерде де математикасыз ештеңе болмайды.

1. Уақыт өлшеу.

Жүгіруде әр спортшының нәтижесі секундпен немесе минутпен өлшенеді. Мысалы, бір бала 100 метрді 20 секундта жүгірсе, ал екінші бала 18 секундта жүгірсе, қайсысы жылдам екенін табу үшін сандарды салыстыру қажет: 18 < 20, демек, екінші бала жылдамырақ.

2. Қашықтық.

Жүгіру әртүрлі қашықтықта өтеді: 60 м, 100 м, 400 м, 1000 м, 5000 м және т.б. Мұнда да математика керек. Мысалы:

• Егер бала 2 рет 400 метр жүгірсе, жалпы қашықтық 400 + 400 = 800 м болады.

• 1000 метрді 5 минутта жүгірген болса, онда 1 минуттағы орташа қашықтықты есептеуге болады: 1000 ÷ 5 = 200 метр.

3. Жылдамдықты есептеу.

Жылдамдықты табу үшін қашықтықты уақытқа бөлеміз. Мысалы: 100 м-ді 20 секундта жүгірген спортшының жылдамдығы = 100 ÷ 20 = 5 м/с.

4. Салыстыру.

Жүгіру жарыстарында әр баланың уақыты жазылады. Қайсысы бірінші келгенін білу үшін нәтижелерді салыстыру қажет.

Жаттығулардағы математика

Спортпен шұғылданғанда біз әрқашан математикаға сүйенеміз. Әдеттегі дене жаттығуларының өзінде де сандар мен есептеулер кездеседі.

1. Қайталану саны.

Көптеген жаттығуларды белгілі бір рет орындау қажет. Мысалы:

• 10 рет отырып-тұру,

• 15 рет қолды бүгу,

• 20 рет секіру.

Жаттықтырушы немесе мұғалім жаттығуды қайталауды тапсырғанда біз сандарды қолданамыз. Егер жаттығуды бірнеше топтама жасап орындасақ, онда көбейту амалын пайдаланамыз. Мысалы: 15 рет қолды бүгу жаттығуын 2 рет қайталадық. Сонда барлығы 15 × 2 = 30 рет орындалды.

2. Секунд санау.

Кейбір жаттығулар уақытпен өлшенеді. Мысалы:

• 30 секунд бойы «планка» жасау,

• 1 минут бойы секіртпемен секіру,

• 20 секунд ішінде барынша көп отырып-тұру.

Уақытты өлшеу кезінде біз секундтарды және минуттарды есептейміз. Мысалы, 1 минутта 40 рет секірген бала әр 1 секундта орташа есеппен 40 ÷ 60 ≈ 0,6 рет секірген болады.

3. Нәтижелерді салыстыру.

Жаттығу нәтижелерін балалар бір-бірімен салыстырады. Біреу 25 рет отырып-тұрса, ал екіншісі 30 рет орындаса, онда 30 > 25 болғандықтан, екінші бала көбірек жасаған болып есептеледі.

4. Математикалық байланыс.

Жаттығуларды орындағанда біз қосу, азайту, көбейту және бөлу амалдарын қолданамыз. Мысалы, 2 күнде 50 рет секірген бала күніне орта есеппен 50 ÷ 2 = 25 рет секірген.

3. Зерттеу бөлімі

1. Бақылау (спорт ойынын қарау)

Мен сыныбымдағы дене шынықтыру сабағында өткен футбол ойынын мұқият бақыладым. Бұл ойында математика қалай қолданылатынын көруге тырыстым.

Ойын барысы:

• Сабаққа қатысқан оқушылар екі командаға бөлінді. Әр командада 6 ойыншыдан болды.

• Ойын алаңда 20 минутқа созылды (себебі сабақ уақыты 45 минут болғандықтан, толық 90 минуттық футбол ойнау мүмкін емес еді).

• Бірінші тайм – 10 минут, екінші тайм – 10 минут болып өтті.

• Ойынның негізгі мақсаты – кім көбірек гол соғады, сол жеңімпаз болу.

Бақылау нәтижесі:

• Бірінші команда алғашқы 10 минутта 2 гол салды.

• Екінші команда да бір рет гол соқты.

• Екінші таймда бірінші команда тағы 1 гол салды, ал екінші команда бірде-бір гол соға алмады.

Ойын соңында нәтижені есептедік:

• Бірінші команда: 2 + 1 = 3 гол.

• Екінші команда: 1 + 0 = 1 гол.

Сонда бірінші команданың жалпы ұпайы 3, ал екінші команданың ұпайы 1 болды. 3 > 1 болғандықтан, жеңімпаз – бірінші команда.

Футбол ойынын бақылау барысында біз бірнеше рет математика қолдандық:

• Ойыншылар санын санадық (әр командада 6 ойыншы, барлығы 12 ойыншы).

• Ойын уақытын бөлдік (20 минут = 10 минут + 10 минут).

• Голдарды қостық және салыстырдық (3 > 1).

Бұл бақылау жұмысы спортта математика әрқашан қолданылатынын нақты көрсетті. Егер біз сандарды қолданбасақ, кім жеңгенін анықтау мүмкін болмас еді.

2. Сұрақ қою

Зерттеу жұмысымды толықтыру үшін мен өзіміздің дене шынықтыру мұғалімінен шағын интервью алдым. Бұл сұхбаттың мақсаты – спорт пен математиканың байланысын тәжірибелі ұстаздың аузынан естіп, нақты дәлел келтіру.

Сұхбат барысы:

Мен: – Ағай, спортта математика қай кезде қолданылады?
Мұғалім: – Математика спорттың барлық түрінде бар. Мысалы, футболда әр гол бір ұпай болып есептеледі, ал баскетболда 1, 2 немесе 3 ұпайлық соққылар бар. Жүгіруде әр спортшының уақыты секундпен өлшенеді. Егер математика қолданбасақ, кімнің жеңімпаз екенін анықтай алмаймыз.

Мен: – Сіз өз сабақтарыңызда оқушыларға математикамен байланысты тапсырмалар бересіз бе?

Мұғалім: – Иә, әрине. Мысалы, біз секіртпемен секіргенде балаларға қайталау санын санауды тапсырамын. Отырған-тұрған жаттығуларын жасағанда да сандар қолданылады. Бұл балаларға әрі спортпен шұғылданып, әрі есеп шығарғандай әсер береді.

Мен: – Математика спортшыларға нақты қандай көмек береді?
Мұғалім: – Математикасыз нәтиже әділ болмайды. Уақытты дәл өлшеп, ұпайды дұрыс санамасаң, ойын ережесі бұзылады. Мысалы, футболда әр ойында гол санын анықтау – ол математика. Баскетболда әр команда салған доптың ұпайын қосып отырмасаң, кімнің жеңгенін ешкім білмейді. Ал жүгіруде секундомер болмаса, спортшының жылдамдығын өлшеу мүмкін емес.

Мен: – Сіздің ойыңызша, балалар үшін спортта математика үйренудің пайдасы бар ма?

Мұғалім: – Әрине, үлкен пайдасы бар. Біріншіден, балалардың ойлау қабілеті дамиды: олар санайды, салыстырады, қорытады. Екіншіден, спорт оларды шынықтырады. Осы екеуі бірігіп, баланың әрі денесі, әрі ойы мықты болып өседі.

Қорытынды:
Бұл интервьюден байқағаным – мұғалімнің айтуынша, спорт пен математика бір-бірімен тығыз байланысты. Математикасыз спортта әділдік болмайды. Спортшылар үшін ұпайды, уақытты, қашықтықты дұрыс есептеу – басты шарт. Сондықтан математика сабақта ғана емес, спорттық жаттығуларда да қолданылады.

3. Салыстыру (ұпай жүйесі)

Бұл кестеден көргеніміздей, әр спорттың өз ұпай жүйесі бар. Бірақ барлығында да математикалық амалдар қолданылады: қосу, азайту, салыстыру.

Қорытынды: әр спортта ұпай жүйесі әртүрлі болғанымен, барлығы математикаға негізделген.

4. Математикалық есептеу (модельдеу)

Бұл бөлімде спорттағы нақты есептерді күрделі түрде талдап, оларды ChatGPT жасанды интеллектімен бірге модельдедім.

1. Футболдағы есептер

Футбол турнирінде «А», «B» және «C» командалары 3 ойыннан кейін мынадай нәтижелерге жетті:

ChatGPT-мен есептеу:

• «А»: 2 + 1 + 3 = 6 гол

• «B»: 1 + 2 + 2 = 5 гол

• «C»: 0 + 3 + 1 = 4 гол

Қорытынды: «А» командасы ең көп гол соғып, жеңімпаз болды.

2. Баскетболдағы есептер

Бір ойын ішінде команда салған доптар:

• 10 екі ұпайлық соққы,

• 7 үш ұпайлық соққы,

• 8 айып добы (1 ұпайдан).

ChatGPT-мен есептеу:

(10 × 2) + (7 × 3) + (8 × 1) = 20 + 21 + 8 = 49 ұпай.

Енді ұпайлардың пайыздық үлесін табайық:

• Екі ұпайлық соққылар: (20 ÷ 49) × 100% ≈ 40,8%

• Үш ұпайлық соққылар: (21 ÷ 49) × 100% ≈ 42,9%

• Айып добынан: (8 ÷ 49) × 100% ≈ 16,3%

Қорытынды: Баскетболда тек қосу емес, пайыздық үлесті есептеу де маңызды.

3. Жүгірудегі есептер

1000 метр қашықтықтағы үш оқушының нәтижелері:

• 1-оқушы: 5 мин 20 с (320 с)

• 2-оқушы: 5 мин 10 с (310 с)

• 3-оқушы: 5 мин 45 с (345 с)

ChatGPT-мен есептеу:

Жылдамдық = Қашықтық ÷ Уақыт.

• 1-оқушы: 1000 ÷ 320 ≈ 3,1 м/с

• 2-оқушы: 1000 ÷ 310 ≈ 3,2 м/с

• 3-оқушы: 1000 ÷ 345 ≈ 2,9 м/с

Орташа жылдамдықты табайық:

(3,1 + 3,2 + 2,9) ÷ 3 = 3,07 м/с

Қорытынды: Ең жылдам спортшы – 2-оқушы. Ал жалпы орташа жылдамдық ≈ 3 м/с.

4. Жаттығулардағы есептер

Оқушы 5 күн бойы отырып-тұру жаттығуын орындады:

ChatGPT-мен есептеу:

Жалпы: 30 + 35 + 40 + 45 + 50 = 200 рет

Орташа: 200 ÷ 5 = 40 рет/күн

Динамика: әр күні +5 рет артып отырды → бұл жаттығудың тиімділігін дәлелдейді.

Бұл есептерді орындауда тек қосу емес, орташа мәнді табу, пайыз шығару, салыстыру сияқты күрделі амалдар қолданылды.
Барлық есептеулерді мен ChatGPT көмегімен модельдеп, нәтижелерді кесте түрінде және математикалық талдау арқылы дәлелдедім.

Нәтиже: Спорттағы әділдік пен нақты көрсеткіштерді шығару үшін математика міндетті түрде қажет. Жасанды интеллект оны жылдам әрі ыңғайлы есептеуге көмектеседі.

4. Қорытынды

Бұл ғылыми жоба барысында мен «Математика және спорт» тақырыбын зерттедім. Зерттеу нәтижесінде математика спорттың барлық түрінде қолданылатынын дәлелдедім.

Біріншіден, футбол ойынында ұпайды есептеу, ойыншылар санын анықтау, ойын уақытын өлшеу – барлығы математикаға негізделгенін көрдім.

Екіншіден, баскетболда әр соғылған доптың ұпайы әртүрлі болып есептеледі (1, 2 немесе 3 ұпай). Мұнда қосу, көбейту және салыстыру амалдары қолданылады.

Үшіншіден, жүгіру жарыстарында спортшылардың нәтижесі уақыт арқылы өлшенеді. Кім аз уақыт ішінде қашықтықты жүгіріп өтсе, сол жеңімпаз болады. Бұл жерде біз уақытты секундқа айналдырып, жылдамдықты есептей аламыз.

Төртіншіден, қарапайым жаттығулардың өзінде біз қайталану санын, уақытты және орташа нәтижені есептейміз. Бұл да математикасыз мүмкін емес.

Сонымен қатар, мен бақылау жүргіздім, мұғаліммен сұхбат алдым, спорттағы ұпай жүйелерін салыстырдым, математикалық есептеулерді ChatGPT жасанды интеллектінің көмегімен модельдедім.

Математика мен спорт – бір-бірінен ажырамайтын екі сала. Математика спорттағы әділдік пен дәлдікті қамтамасыз етеді, ал спорт математикаға өмірлік мән береді. Бұл жоба арқылы мен математика тек кітаптағы есептер емес, өмірдің барлық саласында, әсіресе спортта кеңінен қолданылатынын түсіндім.

5. Пайдаланылған әдебиеттер

1. Қазақстан Республикасының жалпы орта білім берудің мемлекеттік стандарты. – Астана, 2021.

2. Математика: 5-6-сынып оқулығы / Ә. Әбілқасымова, М. Есқалиева. – Алматы: «Атамұра», 2020.

3. Дене шынықтыру: 5-6-сынып оқулығы / С. Әбенов, Ж. Жолдасбекова. – Алматы: «Атамұра», 2020.

4. «Спорт және математика» тақырыбындағы ғылыми-танымдық мақалалар. – www.kaznpu.kz (Қазақстан ұлттық педагогикалық университетінің ресми сайты).

5. Math in Sports. – Kids Discover, 2019. – www.kidsdiscover.com.

6. The Role of Mathematics in Sports. – Science for Kids, 2020. – www.scienceforkidsclub.com.

7. ChatGPT жасанды интеллект платформасы арқылы жасалған модельдеу және есептеулер (OpenAI, 2025).

«Математика және спорт»

тақырыбындағы ғылыми жұмысының зерттеу күнделігі

Бағыты:

Автор:

Жетекші:

............... атындағы жалпы орта мектебінің ----- «...» сынып оқушысы .............................................. «Математика және спорт» атты ғылыми жұмысы жайлы

К Ү Н Д Е Л І Г І

(20....-20.... жыл)

Аннотация

Бұл ғылыми жоба математика мен спорттың байланысын зерттеуге арналған. Оқушы спорттағы негізгі ұпай жүйесін, уақыт өлшеу мен қашықтықты есептеуді мысалдар арқылы түсіндірген. Футбол, баскетбол, жүгіру және қарапайым жаттығуларда математиканың қалай қолданылатыны көрсетілген. Жоба оқушының зерттеушілік дағдысын, бақылау, салыстыру, сұрақ қою қабілеттерін дамытқан. Математика мен спорттың бір-бірін толықтыратыны дәлелденді.

Аннотация

Данный научный проект посвящён изучению взаимосвязи математики и спорта. Ученик рассмотрел системы подсчёта очков, измерение времени и расстояния на примерах футбола, баскетбола, бега и физических упражнений. В работе показано, как математика помогает сделать спорт честным и понятным. Проект развил навыки наблюдения, сравнения и умение формулировать вопросы. Было доказано, что математика и спорт дополняют друг друга.

Abstract

This scientific project explores the connection between mathematics and sports. The student studied scoring systems, time measurement, and distance calculations through examples of football, basketball, running, and exercises. The work demonstrates how mathematics makes sports fair and measurable. The project helped develop research skills such as observation, comparison, and inquiry. It clearly shows that mathematics and sports complement each other in daily life.

Пікір:

«Математика және спорт» тақырыбындағы ғылыми жобаны оқи отырып, оқушының ізденіске деген қызығушылығын ерекше атап өтуге болады. Жоба бастауыш сынып оқушысына лайықты деңгейде жазылғанымен, мазмұны терең, құрылымы жүйелі. Оқушы спорт пен математиканың байланысын күнделікті өмірден нақты мысалдар арқылы дәлелдей алған.

Біріншіден, жұмыстың өзектілігі жоғары. Спорт – балалардың өмірінде маңызды орын алатын сала. Оқушы осы саладағы тәжірибесін математикамен ұштастырып, сандардың спорттағы рөлін көрсете алды.

Екіншіден, зерттеу әдістері дұрыс таңдалған: бақылау жүргізілген, сұхбат алынған, салыстыру кестелері жасалған және есептеулер орындалған. Бұл бастауыш мектеп оқушысы үшін зерттеушілік дағдыны қалыптастырудың алғашқы қадамы болып табылады.

Үшіншіден, жұмыстың практикалық мәні зор. Оқушы сабақта алған математикалық білімін спорттық әрекеттерде қолдануды үйренген. Бұл басқа оқушыларға да үлгі боларлық жағдай.

Жоба барысында ChatGPT жасанды интеллект құралын қолдану – оқушы үшін жаңа әрі тиімді тәжірибе. Бұл оның заманауи технологияларды қолдануға бейімділігін көрсетті.

Қорытындылай келе, оқушының ғылыми жобасы талапқа сай орындалған. Жоба шығармашылық идеясы мен жаңалығымен құнды. Оқушы спорт пен математиканың байланысын сенімді дәлелдеп, өз зерттеушілік қабілетін көрсетті. Бұл жұмысты қорғауға ұсынамын және оң баға беремін.