МАТЕМАТИКА САБАҒЫНДА ЖАСАНДЫ ИНТЕЛЛЕКТ МҮМКІНДІКТЕРІН ТИІМДІ ПАЙДАЛАНУ

МАТЕМАТИКА САБАҒЫНДА ЖАСАНДЫ ИНТЕЛЛЕКТ МҮМКІНДІКТЕРІН ТИІМДІ ПАЙДАЛАНУ Аннотация. Қазіргі білім беру жүйесінде цифрлық технологиялардың қарқынды дамуы мұғалімнің кәсіби қызметіне жаңа мүмкіндіктер ұсынып отыр. Соның ішінде жасанды интеллект құралдарын оқу үдерісіне тиімді енгізу – білім сапасын арттырудың заманауи бағыттарының бірі. Бұл мақалада математика сабағында жасанды интеллектіні қолданудың мүмкіндіктері, оның оқушылардың логикалық ойлауын, шығармашылық қабілетін және пәнге деген қызығушылығын арттырудағы рөлі қарастырылады. Сонымен қатар мұғалімнің күнделікті жұмысын жеңілдетуде ЖИ құралдарын пайдаланудың тиімді жолдары ұсынылады. Кілт сөздер: математика, жасанды интеллект, цифрлық технология, білім беру, оқушы, мұғалім, логикалық ойлау, заманауи оқыту әдістері. Кіріспе Бүгінгі таңда білім беру саласы цифрлық технологиялармен тығыз байланыста дамып келеді. Мұғалімнің негізгі міндеті – оқушыға дайын білім берумен шектелмей, оның өздігінен ойлануына, ізденуіне және алған білімін өмірлік жағдайда қолдануына жағдай жасау. Математика пәні оқушыдан нақты ойлауды, талдауды, салыстыруды, дәлелдеуді және қорытынды жасауды талап етеді. Сондықтан математика сабағында заманауи технологияларды тиімді пайдалану оқушылардың пәнге деген қызығушылығын арттыруға мүмкіндік береді. Жасанды интеллект – мұғалімді алмастыратын құрал емес, керісінше, мұғалімнің кәсіби қызметін толықтыратын және оқу үдерісін тиімді ұйымдастыруға көмектесетін технологиялық мүмкіндік. Негізгі бөлім Жасанды интеллектіні математика сабағында әртүрлі мақсатта қолдануға болады. Ең алдымен, мұғалім сабаққа қажетті тапсырмаларды, есептерді, тест сұрақтарын және деңгейлік жаттығуларды әзірлеу кезінде ЖИ мүмкіндіктерін пайдалана алады. Мысалы, бір тақырып бойынша оқушылардың білім деңгейіне қарай қарапайым, орташа және күрделі есептер құрастыруға болады. Бұл саралап оқытуды ұйымдастыруға қолайлы жағдай жасайды. Сонымен қатар ЖИ көмегімен математикалық есептің бірнеше шешу жолын қарастыруға болады. Мұғалім дайын жауапты оқушыға ұсынудың орнына, есепті шешу барысында қолданылатын әдістерді талдату арқылы оқушының математикалық ойлау қабілетін дамыта алады. Мысалы, «Теңдеулерді шешу» тақырыбында оқушыға бір есеп беріліп, оның шешімін әртүрлі тәсілмен табу ұсынылады. Оқушы шешімдерді салыстырып, қай тәсілдің тиімді екенін анықтайды. Мұндай тапсырмалар оқушыны тек есеп шығаруға емес, өз шешімін негіздеуге үйретеді. Жасанды интеллектіні кері байланыс ұйымдастыруда да қолдануға болады. Сабақ соңында оқушылар өздерінің орындаған жұмыстарын талдап, қандай қателік жібергенін анықтай алады. Мұғалім осы ақпаратты келесі сабақтың мазмұнын жоспарлау кезінде пайдаланады. Алайда жасанды интеллектіні қолдану барысында маңызды бір мәселені ескеру қажет. Оқушы есептің дайын жауабын ғана алып, оны түсінбей көшіруі мүмкін. Сондықтан мұғалім ЖИ құралдарын оқушының орнына есеп шығаратын жүйе ретінде емес, ойлануға бағыттайтын көмекші құрал ретінде пайдалануы керек. Бұл жерде мұғалімнің кәсіби шеберлігі ерекше маңызға ие. Мұғалім ЖИ ұсынған ақпаратты тексеріп, оның математикалық тұрғыдан дұрыстығына көз жеткізуі қажет. Себебі жасанды интеллект кей жағдайда қате немесе толық емес жауап беруі мүмкін. Практикалық тиімділігі Математика сабағында ЖИ қолданудың тиімділігін бірнеше бағыт бойынша көрсетуге болады: - сабаққа дайындық уақытын тиімді пайдалану; - деңгейлік тапсырмалар әзірлеу; - оқушылардың жеке ерекшеліктеріне сәйкес тапсырма ұсыну; - шығармашылық және логикалық есептер құрастыру; - тест және бақылау тапсырмаларын дайындау; - оқушыларға қосымша түсіндіру материалдарын әзірлеу; - сабақтың қызығушылығын арттыру. Мысалы, «Оң және теріс сандар» тақырыбын өткен кезде оқушыларға күнделікті өмірмен байланысты жағдаяттық есептер ұсынуға болады. Температураның өзгеруі, теңіз деңгейінен биіктік пен төмендік, қаржылық есептер сияқты мысалдар арқылы математикалық ұғымдардың өмірдегі маңызын көрсетуге мүмкіндік бар. Осылайша оқушы математиканы тек формула мен ереже ретінде емес, қоршаған ортамен байланысты пән ретінде қабылдай бастайды. Қорытынды Қорыта айтқанда, жасанды интеллект – қазіргі мұғалімнің кәсіби қызметін жетілдіруге мүмкіндік беретін заманауи құрал. Оны дұрыс әрі мақсатты пайдалану математика сабағын түрлендіріп, оқушының пәнге деген қызығушылығын арттыруға ықпал етеді. Дегенмен технология қаншалықты дамығанымен, мұғалімнің орнын алмастыра алмайды. Себебі оқушының психологиялық ерекшелігін түсіну, оның қабілетін байқау, қолдау көрсету және дұрыс бағыт беру – ұстаздың басты міндеті. Сондықтан жасанды интеллектіні оқу үдерісіне енгізудегі негізгі мақсат – мұғалімді алмастыру емес, мұғалімнің мүмкіндігін кеңейту және оқушының білім алуына қолайлы жағдай жасау. Қазіргі математика мұғалімі үшін цифрлық сауаттылық пен дәстүрлі педагогикалық шеберлікті ұштастыру – сапалы білім берудің маңызды шарттарының бірі. Пайдаланылған әдебиеттер: 1. Қазақстан Республикасының білім беру саласына қатысты нормативтік құжаттары. 2. Заманауи білім беру технологиялары бойынша әдістемелік еңбектер. 3. Жасанды интеллект және білім беру технологияларына арналған ғылыми-әдістемелік зерттеулер.