Базарбек Бауыржан Ержанұлы,

Алматы облысы, Іле ауданы, Қараой ауылы, № 49 КММ,

Математика пәні мұғалімі

МАТЕМАТИКА САБАҒЫНДА ЛОГИКАЛЫҚ ЖӘНЕ ӨМІРМЕН БАЙЛАНЫСТЫ ЕСЕПТЕРДІ ПАЙДАЛАНУ

Аңдатпа

Бұл мақалада математика сабағында логикалық және өмірмен байланысты есептерді қолданудың маңызы қарастырылады. Оқушылардың сыни ойлауын дамыту, пәнге қызығушылығын арттыру және білімді өмірде қолдану дағдыларын қалыптастыру мәселелері талданады. Зерттеу барысында логикалық тапсырмалар мен практикалық есептердің тиімділігі көрсетіліп, оларды сабақ үдерісіне енгізудің әдістемелік жолдары ұсынылады. Нәтижесінде, мұндай есептердің оқушылардың танымдық белсенділігін арттырып, білім сапасын жақсартатыны дәлелденді.

Аннотация

В этой статье рассматривается важность использования логических и связанных с жизнью задач на уроках математики. Анализируются вопросы развития критического мышления учащихся, повышения интереса к предмету и формирования навыков применения знаний в жизни. В ходе исследования демонстрируется эффективность логических заданий и практических задач, предлагаются методические подходы к их внедрению в учебный процесс. В результате доказано, что такие задачи повышают познавательную активность учащихся и улучшают качество знаний.

Abtract

This article examines the importance of using logical and life-related tasks in math lessons. The issues of developing students' critical thinking, increasing interest in the subject and developing skills for applying knowledge in life are analyzed. In the course of the research, the effectiveness of logical tasks and practical tasks is demonstrated, methodological approaches to their implementation in the educational process are proposed. As a result, it is proved that such tasks increase the cognitive activity of students and improve the quality of knowledge.

Кілт сөздер: математика, логикалық есептер, өмірмен байланысты тапсырмалар, сыни ойлау, оқыту әдістемесі, функционалдық сауаттылық

Кіріспе

Қазіргі білім беру жүйесінде оқушылардың тек теориялық білім алып қана қоймай, оны өмірде қолдана білуі маңызды талаптардың бірі болып отыр. Математика пәні – логикалық ойлауды, талдау қабілетін дамытатын негізгі пәндердің бірі. Алайда оқушылар арасында бұл пәнге деген қызығушылықтың төмендігі жиі байқалады.

Осы мәселені шешудің тиімді жолдарының бірі – сабақ барысында логикалық және өмірмен байланысты есептерді қолдану. Мұндай тапсырмалар оқушының ойлау қабілетін дамытып қана қоймай, оның алған білімін нақты жағдайларда қолдануына мүмкіндік береді.

Әдебиеттерге шолу

Педагогикалық зерттеулерде логикалық есептердің оқушылардың ойлау қабілетін дамытудағы рөлі ерекше атап өтіледі. Мысалы, Ж. Пиаже мен Л. С. Выготский еңбектерінде танымдық даму мен логикалық ойлаудың өзара байланысы қарастырылған.

Қазақстандық және шетелдік ғалымдардың еңбектерінде функционалдық сауаттылықты қалыптастыруда өмірмен байланысты есептердің маңызы зор екені көрсетіледі. Олар оқушының тек формулаларды жаттап қана қоймай, оларды түрлі жағдайларда қолдана алу қабілетін дамытады.

Сондай-ақ, қазіргі білім беру стандарттарында оқытудың практикалық бағыттылығы мен құзыреттілікке негізделген тәсілдерге ерекше мән беріледі.

Әдістеме

Зерттеу барысында келесі әдістер қолданылды:

• теориялық талдау;

• бақылау;

• тәжірибелік сабақтар ұйымдастыру;

• оқушылардың нәтижелерін салыстыру.

Математика сабақтарында келесі жұмыс түрлері енгізілді:

Математика сабағында оқушылардың танымдық белсенділігін арттыру және функционалдық сауаттылығын дамыту мақсатында әртүрлі тапсырмалар мен әдістер кешенді түрде қолданылады. Олардың ішінде логикалық есептер, өмірмен байланысты тапсырмалар және интерактивті әдістер ерекше орын алады.

1. Логикалық есептер

Логикалық есептер оқушылардың ойлау қабілетін дамытудың тиімді құралдарының бірі болып табылады. Мұндай тапсырмалар оқушыдан дайын формулаларды қолдануды ғана емес, сонымен қатар терең талдау мен пайымдауды талап етеді.

• Заңдылықтарды табу тапсырмалары оқушылардың индуктивті ойлауын дамытады. Олар белгілі бір қатарлар мен құбылыстар арасындағы байланыстарды анықтап, қорытынды жасауға үйренеді.

• Салыстыру және талдау арқылы оқушылар әртүрлі есептерді өзара байланыстырып, олардың ұқсастықтары мен айырмашылықтарын анықтайды. Бұл олардың аналитикалық қабілетін жетілдіреді.

• Дәлелдеу тапсырмалары оқушылардың математикалық тілде ой қорытуына мүмкіндік береді. Мұндай тапсырмалар логикалық тұжырымдарды негіздеп, дәлелді пікір айту дағдыларын қалыптастырады.

2. Өмірмен байланысты есептер

Өмірлік жағдайларға негізделген есептер оқушылардың білімін практикада қолдануына бағытталған. Бұл тапсырмалар математиканың күнделікті өмірдегі рөлін түсінуге көмектеседі.

• Қаржылық сауаттылыққа арналған есептер оқушыларды ақша айналымы, үнемдеу, пайыздық есептеулер сияқты маңызды дағдыларға үйретеді.

• Күнделікті өмір жағдайларына негізделген тапсырмалар оқушылардың нақты өмірлік мәселелерді шешу қабілетін дамытады. Мысалы, сатып алу, жоспарлау, уақытты тиімді пайдалану сияқты жағдайлар қарастырылады.

• Практикалық есептер (уақыт, қашықтық, баға) оқушылардың математикалық білімін нақты өлшемдер мен есептеулерде қолдануына мүмкіндік береді. Бұл олардың функционалдық сауаттылығын арттырады.

3. Интерактивті әдістер

Интерактивті оқыту әдістері оқушылардың сабаққа белсенді қатысуын қамтамасыз етеді және олардың коммуникативтік дағдыларын дамытады.

• Топтық жұмыс барысында оқушылар бірлесіп әрекет етеді, өзара пікір алмасады және ортақ шешім қабылдауға үйренеді.

• Пікірталас әдісі оқушылардың өз ойын дәлелдеп жеткізуіне, сыни ойлауын дамытуға ықпал етеді.

• Проблемалық оқыту оқушыларды мәселені өз бетімен шешуге жетелейді, зерттеушілік қабілеттерін дамытады.

Жалпы алғанда, аталған жұмыс түрлерін жүйелі түрде қолдану математика сабағының тиімділігін арттырып, оқушылардың пәнге деген қызығушылығын күшейтеді және білімді өмірде қолдану дағдыларын қалыптастырады.

Нәтиже мен талқылау

Зерттеу нәтижелері көрсеткендей, логикалық және өмірмен байланысты есептерді жүйелі түрде қолдану келесі нәтижелерге жеткізді:

• оқушылардың математика пәніне қызығушылығы артты;

• сыни және логикалық ойлау дағдылары дамыды;

• есеп шығару жылдамдығы мен сапасы жақсарды;

• білімді өмірде қолдану қабілеті қалыптасты.

Тәжірибе барысында оқушылар дәстүрлі есептерге қарағанда өмірмен байланысты тапсырмаларға белсендірек қатысып, өз ойларын еркін жеткізе бастағаны байқалды.

Бұл тәсіл оқушылардың тек білім алуына емес, сонымен қатар тұлғалық дамуына да оң әсер етті.

Қорытынды

Математика сабағында логикалық және өмірмен байланысты есептерді пайдалану – оқыту тиімділігін арттыратын маңызды құрал. Бұл тәсіл оқушылардың пәнге деген қызығушылығын оятып, олардың функционалдық сауаттылығын дамытуға мүмкіндік береді.

Сондықтан мұғалімдер сабақ барысында мұндай есептерді жүйелі түрде қолдануы қажет. Бұл қазіргі білім беру талаптарына сай, бәсекеге қабілетті тұлға қалыптастыруға ықпал етеді.

Пайдаланылған әдебиеттер

1. Пиаже Ж. Психология интеллекта. – М., 1969.

2. Выготский Л.С. Ойлау және сөйлеу. – М., 1982.

3. Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі. Жаңартылған білім беру мазмұны. – Астана, 2016.

4. Поля Г. Как решать задачу. – М., 1975.

5. Нұрғалиева Г. Оқытудың инновациялық әдістері. – Алматы, 2010.

6. OECD. PISA Assessment Framework. – Paris, 2018.