Математика сабағында оқушылардың зерттеу қызметін дамыту: өз тәжірибемді зерттеу нәтижелері

Математика сабағында оқушылардың зерттеу қызметін дамыту: өз тәжірибемді зерттеу нәтижелері

Авторы: Алимкулов Куаныш

Жұмыс орны: Қ. Сатпаев атындағы мектеп-лицейінің математика пәні мұғалімі

Аңдатпа (Аннотация):

Бұл мақалада математика сабақтарында оқушылардың зерттеушілік дағдыларын қалыптастыру мәселесі қарастырылған. Автор өз іс-тәжірибесін зерттеу (Action Research) барысында қолданылған тиімді әдіс-тәсілдер мен олардың оқушылардың үлгеріміне, сыни ойлау қабілетіне тигізген әсерін талдайды. Қ. Сатпаев атындағы мектеп-лицейі базасында жүргізілген практикалық жұмыстардың нәтижелері ұсынылған.

Кіріспе

Қазіргі білім беру кеңістігінде мектеп-лицейлердің басты мақсаты – ақпаратты дайын күйінде қабылдайтын орындаушыны емес, алған білімін жүйелей алатын, талдайтын және жаңа білімді өзі ізденіп табатын зерттеуші тұлғаны қалыптастыру. Ғылым атасы Қаныш Сатпаевтың: «Өз елінің тарихын білмеген адам – соқыр, өз елінің ғылымын дамытпаған адам – бейшара», – деген сөзі бүгінгі жас ұрпақты ғылымға, зерттеушілікке баулудың маңыздылығын айқындайды.

Математика – бұл тек есептер жиынтығы емес, бұл – логикалық заңдылықтар мен зерттеу алаңы. Осы орайда, мен өз педагогикалық қызметімде «Оқушылардың зерттеу қызметін қалай белсендіруге болады?» деген сұрақ төңірегінде өз іс-тәжірибемді зерттеуді (Action Research) қолға алдым.

Зерттеудің әдістемесі мен барысы

Зерттеу барысында мектеп-лицей оқушыларының қызығушылық деңгейі мен математикалық сауаттылығын бақылау негізінде мынадай кезеңдерді іске асырдым:

1. Мәселені анықтау және гипотеза

Көп жағдайда оқушылар дайын формулаларды жаттап алып, есеп шығаруға дағдыланған. Алайда, есептің шарты сәл өзгерсе немесе өмірлік жағдаятқа негізделсе, олар қиналады. Осыдан келесі гипотеза туындады: егер сабақта проблемалық оқыту мен шағын зерттеу жобаларын қолдансақ, оқушылардың математикалық заңдылықтарды өздігінен ашу дағдысы артады.

2. Практикалық қадамдар және қолданылған әдістер

Зерттеу барысында сабақ құрылымына мынадай өзгерістер енгізілді:

• «Жаңалықты өзің аш» әдісі (Индуктивті әдіс): Мысалы, 7-сыныпта «Үшбұрыштың ішкі бұрыштарының қосындысы» тақырыбын өткенде, оқушыларға дайын ережені айтпай, әртүрлі үшбұрыштарды қағаздан қиып, бұрыштарын өлшеп, қосындысын табу тапсырылды. Тәжірибе нәтижесінде оқушылар өздері «кез келген үшбұрыштың ішкі бұрыштарының қосындысы $180^\circ$ болады» деген қорытындыға (теоремаға) келді.

• Кейс-стади (Жағдаяттық тапсырмалар): Оқушыларға математикалық модельдеуді қажет ететін нақты өмірлік мәселелер берілді (Мысалы: «Мектеп ауласын көгалдандырудың ең тиімді геометриялық жоспары және оның шығынын есептеу»).

Зерттеу нәтижелері мен талдау

Өз тәжірибемді зерттеу процесі (Action Research) бірнеше циклден тұрды. Әр цикл сайын оқушылардан сауалнама алынып, бақылау жұмыстарының сапасы тексерілді.

Алынған нәтижелер көрсеткендей:

1. Оқушылардың «Математика маған не үшін керек?» деген сұраққа көзқарасы өзгерді. Жобалық жұмыстар арқылы олар пәннің практикалық құндылығын түсінді.

2. Күрделі есептерді шығару барысында қорқыныш сезімі азайып, сыни тұрғыдан ойлау және логикалық пайымдау көрсеткіштері өсті.

3. Лицей оқушыларының ғылыми жобалар жарыстарына, олимпиадаларға қатысуға деген ынтасы артты.

Қорытынды

Қ. Сатпаев атындағы мектеп-лицейінде жүргізілген бұл зерттеу жұмысы математика мұғалімінің рөлі тек білім беруші емес, оқушының бойындағы ізденімпаздық отын жағушы бағыттаушы екенін тағы да дәлелдеді.

Тәжірибені зерттеу нәтижесінде мынадай тұжырымға келдім: оқушыны зерттеу қызметіне баулу арқылы біз тек академиялық білімді ғана жақсартпаймыз, біз болашақ ғылым иелерін, бәсекеге қабілетті тұлғаларды тәрбиелейміз. Алдағы уақытта бұл әдістемелік бағытты одан ары жетілдіріп, әріптестеріммен тәжірибе бөлісуді жоспарлап отырмын.

Әдебиеттер тізімі:

1. Мұғалімге арналған нұсқаулық. «Action Research» (Іс-тәжірибені зерттеу) әдістемесі.

2. Сатпаев Қ. И. Ғылым және мәдениет туралы еңбектері.

3. Математиканы оқыту әдістемесі журналдары (2024-2026 жж.)