Жоспар

1. Кіріспе

2. Математиканың пайда болуы

3. Ежелгі өркениеттердегі математиканың дамуы

4. Ұлы математиктердің ғылымға қосқан үлесі

5. Қазақ жеріндегі математиканың дамуы

6. Қазіргі замандағы математиканың маңызы

7. Қорытынды

8. Пайдаланылған әдебиеттер

Кіріспе

Математика – адамзат өркениетінің дамуымен бірге қалыптасқан көне ғылымдардың бірі. Ол адамдардың күнделікті тұрмыс-тіршілігіндегі қажеттіліктерінен туындаған. Адамзат баласы өмір сүре бастаған алғашқы кезеңдерден-ақ санау, өлшеу, салыстыру сияқты әрекеттерді орындауға мәжбүр болды. Осы қажеттіліктер біртіндеп математиканың пайда болуына негіз болды.

Математика тек есеп шығарумен ғана шектелмейді. Ол – ойлау қабілетін дамытатын, логикалық қорытынды жасауға үйрететін ғылым. Қазіргі таңда математика барлық ғылымдардың негізі болып саналады. Ол техникада, медицинада, экономикада, құрылыста, ғарыш саласында және ақпараттық технологияда кеңінен қолданылады.

Математикасыз қазіргі қоғамның дамуын елестету мүмкін емес. Сондықтан оның шығу тарихын білу – әрбір оқушы үшін маңызды.

Математиканың пайда болуы

«Математика» сөзі ежелгі грек тіліндегі mathema сөзінен шыққан. Бұл сөз «ғылым», «таным», «білім» деген мағынаны білдіреді.

Математика ғылымының пайда болуы адамдардың практикалық қажеттіліктерімен байланысты болды. Ежелгі адамдар:

• мал басын санау;

• азық-түлік мөлшерін есептеу;

• жер көлемін анықтау;

• уақытты өлшеу;

• сауда жасау;

• құрылыс салу

үшін есеп жүргізуді үйренді.

Алғашқы кезде адамдар санауды саусақпен жүргізген. Кейін тастарды, сүйектерді, ағаш таяқшаларды пайдаланып есептей бастаған.

Мысалы, аңшылар қанша аң аулағанын белгілеу үшін тастарды жинаған. Малшылар мал санын есте сақтау үшін ағашқа сызықтар түсірген.

Уақыт өте келе адамдар күрделі есептеулерге көшті. Осылайша математикалық ұғымдар қалыптаса бастады.

Ежелгі өркениеттердегі математиканың дамуы

Ежелгі Мысырдағы математика

Ежелгі Мысыр математиканың дамуына үлкен үлес қосты.

Мысырлықтар математиканы көбінесе жер өлшеу және құрылыс салу үшін пайдаланған. Ніл өзені жыл сайын тасып, егістік жерлердің шекарасын шайып кететін. Сондықтан адамдар жерді қайта өлшеуге мәжбүр болды.

Осы қажеттілік геометрия ғылымының дамуына себеп болды.

Мысырлықтар:

• тіктөртбұрыштың ауданын табуды;

• үшбұрыштың ауданын есептеуді;

• бөлшектермен амал орындауды;

• қарапайым теңдеулер шешуді

білген.

Олар атақты пирамидаларды салу кезінде математикалық дәл есептеулер жасаған.

Вавилондағы математика

Вавилон өркениеті математиканы жоғары деңгейде дамытқан.

Вавилондықтар 60-тық санау жүйесін қолданған.

Бүгінгі күні:

• 1 сағат = 60 минут

• 1 минут = 60 секунд

• шеңбер = 360 градус

болып бөлінуі сол жүйеден қалған.

Вавилондықтар:

• көбейту кестесін;

• квадрат түбір табуды;

• бөлшектерді есептеуді;

• теңдеулер шешуді

жақсы меңгерген.

Олар балшық тақташаларға есептер жазып қалдырған.

Ежелгі Грекиядағы математика

Грекия математиканы теориялық ғылым ретінде дамытты.

Грек ғалымдары математиканы тек тәжірибе үшін емес, логикалық дәлелдеулер арқылы зерттеді.

Белгілі математиктер:

Евклид

Евклид геометрияның негізін қалаушы болып саналады. Оның «Негіздер» атты еңбегі ғасырлар бойы негізгі оқулық болды.

Архимед

Архимед аудан мен көлемді есептеу жолдарын зерттеген.

Ол шеңбер, цилиндр, шар туралы маңызды жаңалықтар ашты.

Үнді математикасы

Үндістан математиканың дамуына ерекше үлес қосты.

Үнді ғалымдары:

• нөл санын енгізді;

• ондық санау жүйесін дамытты;

• арифметикалық амалдарды жетілдірді.

Нөл саны математиканың дамуындағы ең үлкен жаңалықтардың бірі болды.

Араб және шығыс ғалымдары

Орта ғасырларда шығыс ғалымдары математиканы дамытты.

Әл-Хорезми

Ол алгебра ғылымының негізін салды.

«Алгоритм» сөзі Әл-Хорезми есімінен шыққан.

Оның еңбектері Еуропада математиканың дамуына әсер етті.

Ұлы математиктердің ғылымға қосқан үлесі

Математика тарихында көптеген ұлы ғалымдар болды.

Олардың ішінде:

• Исаак Ньютон

• Карл Гаусс

• Леонард Эйлер

үлкен жаңалықтар ашқан.

Олар:

• математикалық талдау;

• ықтималдық теориясы;

• сандар теориясы;

• геометрия

салаларын дамытты.

Қазақ жеріндегі математиканың дамуы

Қазақ халқы ерте кезден есеп-қисапты жақсы меңгерген.

Көшпелі өмір салтында:

• мал санау;

• уақыт анықтау;

• жер көлемін белгілеу;

• қашықтық өлшеу

қажет болды.

Қазақтар уақытты табиғат құбылыстарына қарап анықтаған.

Мысалы:

• сәске;

• түс;

• бесін;

• ақшам.

Бұл да математикалық түсініктің бір түрі.

Әбу Насыр әл-Фараби

Ол математика, астрономия, логика саласында үлкен еңбек қалдырған.

Әл-Фараби математиканың ғылымдағы орнын ерекше бағалаған.

Қазіргі замандағы математиканың маңызы

Бүгінгі таңда математика барлық салада қажет.

Техникада

Компьютерлер математикалық есептеулер арқылы жұмыс істейді.

Медицинада

Дәрі мөлшерін есептеу, зерттеу нәтижелерін талдау үшін қолданылады.

Құрылыста

Ғимараттың беріктігін анықтауда қажет.

Экономикада

Қаржы есептеулерінде маңызды.

Ғарыш саласында

Зымырандардың қозғалысын есептеу үшін пайдаланылады.

Математиканың адам өміріндегі рөлі

Математика адамды:

• дәл ойлауға;

• есептеуге;

• салыстыруға;

• дұрыс шешім қабылдауға

үйретеді.

Математика логикалық ойлау қабілетін дамытады.

Қорытынды

Математика – адамзат тарихындағы ең маңызды ғылымдардың бірі.

Ол қарапайым санаудан басталып, бүгінгі таңда ғарышты игеруге дейін жетті.

Математика ғылымының дамуына көптеген халықтар мен ғалымдар үлес қосты.

Бұл ғылымды оқу арқылы адам өз ойын дамытады, білімін арттырады және болашақта түрлі мамандықтарды игеруге мүмкіндік алады.

Сондықтан математиканы терең меңгеру – әрбір оқушының міндеті.

Пайдаланылған әдебиеттер

1. 6-сынып математика оқулығы

2. Математика тарихы энциклопедиясы

3. Балалар энциклопедиясы

4. Ғылыми-көпшілік журналдар

5. Математика әлемі туралы анықтамалықтар