Материктер мен мұхиттардың ірі орографиялық нысандары

Ұзақ мерзімдіжоспардың

тарауы: Литосфера

Түркістан облысы Жетісай ауданы Мектеп: С.Қожанов атындағы №42 ЖОМ

Күні:

Мұғалім:Ибраева Г.А.

Тексерілді:

Сынып: 8 сынып

Қатысқандар саны:

Қатыспағандар саны:

Тақырыбы

Материктер мен мұхиттардың ірі орографиялық нысандары

Сабақнегізделгеноқу

мақсаты (мақсаттары)

8.3.1.4 материктер мен мұхиттарда орналасқан ұқсас орографиялық бірліктерді салыстырады

Сабақмақсаттары

● Материктер мен мұхиттартуралыалғанбілімдерінжинақтайды

●Орография және морфометрия терминдерін түсіндіру

●Құрлық және мұхит түбінің ірі орографиялық бірліктерін білу

●Білімді сыныптастарына түсіндіріп оқулықтан тыс ресурстар қоса алады.

Бағалаукритерийі

• Орография және морфометрия дегеніміз не екенін түсіндіреді

• Құрлық және мұхит түбінің ірі орографиялық бірліктерін біледі

• 6 материк және 4 мұхиттың ірі орографиялық бірліктерін картадан көрсете алады

• Сарыарқаның жер бедерін сипаттайды

Тілдік құзіреттілік

Оқушылар материктер мен мұхиттарда орналасқан ірі орографиялық бірліктерді сипаттайды, ұқсас орографиялық бірліктерді салыстырады.

Негізгі ұғымдар:орография,морфометрия, орографиялық сипаттама, орографиялық нысандар (бірліктер), Сарыарқа, Ұлытау, Қызыларай,Ақсораң,мұхиттық платформалар,терең суасты науалары

Талқылауға арналған сұрақтар:

1. Орография және морфометрия дегеніміз не?

2.Құрлық және мұхит түбінің ірі орографиялық бірліктеріне нелер жатады?

3.Сарыарқа Қазақстанның қай бөлігінде орналасқан?

Диалогқа арналған сұрақтар:

1. Терең суасты науалары мен мұхиттық-орталық жоталар мұхиттардың қозғалмалы аймақтарына жатады, себебі.......

2. Сарыарқа батысында ......., шығысында ..... , солтүстігінде ................. , оңтүстік-батысында ........... шектеседі.

Ресурстар

Оқулық, интерактивті тақта, суреттер, топқа бөлуге арналған кеспе қағаздар  және  әртүрлі  заттар, топтық тапсырмалар, кері байланыс, стикер.

Әдіс-тәсілдер

Сұрақ-жауап, әңгімелеу, түсіндіру, ойын, көрнекілік. Рефлексия.

Пәнаралық байланыс

Музыка, қазақ тілі.

Алдыңғытақырып

Жер бедері түрлерінің жіктелуі

Жоспарланған

уақыт

Жоспарланғанжаттығулар (төмендежоспарланғанжаттығуларменқатар,ескертпелердіжазыңыз)

Ресурстар

Басталуы 2 минут

5 минут

Ұйымдастыру кезеңі Сәлемдесу

1.«Есім-акроним...» ойыны бойынша оқушыларды шеңбер бойына тұрғызамын.Әр оқушы өзінің атының бас әрпінен басталатын жер бедерінің атын қосып айтады. Ынтымағы жарасқан атмосфера қалыптастырамын.

2. Оқушыларды стикердегі жазу бойынша топтарға біріктіремін: 1-топ: Еуразия; 2-топ: Солтүстік Америка 3-топ: Оңтүстік Америка 4-топ: Африка

(Ж) «Ой атысы» әдісі

Оқушыларға 7-сұрақтан тұратын сұрақтар үлестіріледі. Орындап болған соң оқушылар өзін-өзі тексереді

Интерактивті тақтадағы жауаппен салыстырып, бағалайды

ҚБ «Өзін -өзі бағалау»

1-сұрақ: Карталар қанша түрге топтастырылады?

Жауап: 4; қамтылытын аумағына, мазмұнына, масштабына, қолдану сипатына қарай топтастырылады

2-сұрақ: Глобус дегеніміз не?

Жауап: Жершарыныңбірнешеесекішірейтіліпберілетіннақтыбейнесі глобус депаталады.

3-сұрақ: Жер бедері дегеніміз не?

Жауап: Жер бетінің алуан түрлі кедір-бұдырлары жер бедері (рельеф) деп аталады.

4-сұрақ: Таулар дегеніміз не?

Жауап: Етегін(табанын), баурайын(беткейін) және шыңын салыстырмалы түрде жеңіл ажыратуға болатын,жер бедерінің оқшау көтеріліп түрған бөліктерін таулар деп атаймыз.

5-сұрақ: Таулар биіктігіне қарай қандай түрлерге бөлінеді?

Жауап: Аласа,орташа,биік таулар.

6-сұрақ: Платформа дегеніміз не?

Жауап: Жер қыртысының ауқымды,аз қозғалатын,неғұрлым тұрақты бөліктері(тек баяу тік қозғалыстар жасайды) платформа деп аталады.

7-сұрақ: Жазықтар дегеніміз не?

Жауап: Биіктіктердің шамалы өзгерістерімен сипатталатын,құрлық бетінің,мұхиттар мен теңіздер түбінің ұлан-байтақ бөліктері(200 м-ге дейін,еңістер 5° кем)

Интерактивті тақта

Стикер

маркер

Ортасы

3 минут

2 минут

10 минут

5 минут

5 минут

3 минут

«Сарыарқа» видеокөрсетілім көрсету

«Миға шабуыл»

Видеокөрсетілімде қандай орографиялық нысандар(бірліктер) туралы айтылды: Батыс Сібір жазығы,Торғай үстірті,Сауыр-Тарбағатай тауы,Тұран ойпатыАқсораң,Қарқаралы,Қызыларай, т.б.

(ТЖ)«Ойлан, Жұптас, Пікірлес» әдісі-картамен жұмыс:

Оқушыларға кескін карта тарқатылады.Кескін картағаа 7-кестедегі орографиялық нысандарды(бірліктерді) орналастырады.

1-топ: Еуразия;

2-топ: Солтүстік Америка

3-топ: Оңтүстік Америка

4-топ: Африка

Орналастырып болғасын дүниежүзінің физикалық картасынан сынып оқушыларына көрсетеді.

(Ж, Жт, Т) «Жәрмеңке» ойыны

Шарты: оқушылар стикерге жәрмеңкеге апаратын зат атауларын жазады. Мыс: кілем, кітап, машина т.б. Стикердің 2-бетіне тақырыпқа қатысты сұрақтар жазылады. Оқушылар 2-стикерге теңге, евро аттарын жазып, сұрақтарға жауап беріп, заттарын сатып алады. Жауап бере алмаған жағдайда сатып алуға топтағы балалар көмектеседі)

Сұрақтар 9-кестедегі мұхит түбінің ірі орографиялық бірліктерінің тізімінен алынады:

1.Амундсен қазаншұңқыры қай мұхитта?- Солтүстік Мұзды мұхит

2. Перуан қазаншұңқыры қай мұхитта?- Тынық мұхит

3.Ангола қазаншұңқыры қай мұхитта?- Атлант мұхит

4. Крозе қазаншұңқыры қай мұхитта?- Үнді мұхит

5.Ломоносов суасты жотасы қай мұхитта?- Солтүстік Мұзды мұхит

6.Алеут науасы қай мұхитта?- Тынық мұхит

7.Орталық Атлант суасты жотасы қай мұхитта? –Атлант мұхиты

8.Аустралия-Антарктида суасты жоталары қай мұхитта?- Үнді мұхит

ҚБ «Мадақтау сэндвичі»

«Плюс, минус, қызықты» әдісі бойынша оқушыларға үш сөйлемі бар үлестірме тарқатылады.Осы үш сөйлемнің ішінен қайсысы дұрыс (плюс), қайсысы бұрыс(минус), қайсысы қызықты екенін белгілейді:

1-үлестірме:

1.Орографиялық нысандар (бірліктер) –бұлар географиялық орны, атауы, өздеріне тән сипаттамасы бар, нақты жер бедерінің түрлері.

2. Аралдар - Гренландия, Мадагаскар, Британ аралдары және т. б., мұхиттардың қозғалмалы бөліктерінде жанартаулық аралдар - Исландия, Гавай, Азор аралдары, ал судың беткі температурасы +25С - тан жоғары аймақтарында маржандық аралдар - Үлкен Аустрия Тосқауыл рифі, Маржан теңізінің аралдары орналасқан. 3.Сарыарқа(Қазақтың ұсақ шоқысы) Батысында Торғай үстіртімен,шығысында Тянь-Шань тау жүйесімен,солтүстігінде Солтүстік Қазақ жазығымен шектеседі.

2-үлестірме:

1.Жер бедері түрлерін сыртқы белгілері мен өзара орналасуы бойынша сипаттау морфометрия,ал жер бедері түрлерінің сандық сипаттамасы орография деп аталады.2.Жанартаулық таулар жанартау атқылау нәтижесінде түзіледі. Оларға АфрикадағыКилиманджаро, Еуразиядағы Ключи Шоқысы, Фудзияма, Этна, Қазбек жатады.

3. Жер шарында барлығы алты материк бар: Еуразия (54 млн км астам), Солтүстік Америка (24, 2 млн км), Оңтүстік Америка (18, 3 млн км), Африка (30, 3 млн км), Аустралия мен Мұхит аралдары (9, 0 млн км - ге жуық), Антарктика (14 млн км).

3-үлестірме:

1.Ежелгі және жас палеозой тұғырларының іргетастары 1000–2000 м тереңде жатқан бөліктерінде Ориноко, Амазонка, Ла-Плата, Батыс Сібір, Тұран ойпаттары түзілген.

2.Егер жазық теңіз деңгейінен 200м жоғары орналасса,онда ол ойпат деп аталады.

3.Сарыарқа (Қазақтың ұсақ шоқысы) Оңтүстік Қазақстан аумағының үлкен бөлігін алып жатыр.

4-ұлестірме:

1.Жер шарының аса ірі материгі Еуразияны ежелгі грек географтары екі дүние бөлігіне ажыратқан. Бұл дүние бөліктері Месопотамияны мекендеген ежелгі халықтар – финикиялықтардың «эреб»- батыс, «асу»- шығыс деген сөздерінің негізінде Еуропа және Азия деп аталған.

2.Қазақтың ұсақ шоқысының батысында неғұрлым биік таулар орналасқан: Қызыларай сілемі(ең биік нүктесі Ақсораң-1565м), Қарқаралы тауы(1403м),Кент(1460м),Шыңғыстау-(950м), Баянауыл(1300м) жатыр.

3.Мұхиттық-орталық жоталарды мұхиттық таулы белдеулерге жатқызамыз,себебі олар маңайындағы жазық платформалардан 3-4 км дейін биік болады.

«Сұрақ ілмегі» әдісі

Бұл әдісті ауызша өткіземіз. Сұрақ қою арқылы баланың сабақты қалай меңгергенін немесе меңгермеген жерлерін білеміз. Керісінше бала өз ойын ашық айтып іліп кетуіне болады. Түрткі болу, сынақтан өткізу немесе қайта бағыттау техникаларын пайдаланамыз.

https://twig-bilim.kz/film/glossary/weather-5422/

Интерактивті тақта

Дүниежүзінің физикалық картасынан

Кескін карта

стикер

оқулық

Үлестірме

Әр топ тапсырмаларын орындап болған соң түсіндіреді,

Аяқталуы 5 минут

Үйге тапсырма: Кескін картаға жер бетіндегі ірі орографиялық бірліктерді орналастыру,дүниежүзінің физикалық картасын бояу.

Рефлексия 3 минут

Рефлексиялық эссе

Оқушылар мына сұрақтарға жауап бере отырып, сабақта туындаған ойларын тізбектейді:

• Алдымен біз былай деп ойладық.....

• Одан кейін біз мына проблемаға тап болдық.............

• Проблеманы шешу үшін......жасадық.

• Бұдан біз..................көрдік.

• Демек, бұл мынаны білдіреді.................

• Сонымен біз.................деген шешімге келдік.

Өзін-өзі бағалау парағы

Рефлексиялық эссе жазылған парақшалар Оқушылар өз топ мүшелерімен бірлесіп жазады.

Қосымшаақпарат

Саралау – Сізқосымша

көмеккөрсетудіқалай

жоспарлайсыз? Сіз

қабілетіжоғары

оқушыларғатапсырманы

күрделендірудіқалай

жоспарлайсыз?

Бағалау - Оқушылардың

үйренгенінтексеруді

қалайжоспарлайсыз?

Пəнаралықбайланыс

Қауіпсіздікжəнееңбекті

қорғауережелері

АКТ-менбайланыс

Құндылықтардағы

байланыс

Рефлексия

Сабақ / оқумақсаттары

шынайыма?Бүгіноқушылар

не білді?Сыныптағыахуал

қандайболды?Менжоспарлағансаралаушараларытиімдіболдыма?Менберілгенуақытішінде

үлгердімбе? Менөзжоспарыма

қандайтүзетулеренгіздімжəне

неліктен?

Төмендегі бос ұяшыққасабақтуралыөзпікіріңіздіжазыңыз.

СолұяшықтағыСіздіңсабағыңыздыңтақырыбынасəйкес

келетінсұрақтарғажауапберіңіз.

Қорытындыбағамдау

Қандайекінəрсетабыстыболды (оқытуды да, оқуды да ескеріңіз)?

1:

2:

Қандайекінəрсесабақтыжақсартаалды (оқытуды да, оқуды да ескеріңіз)?

1:

2:

Сабақбарысында мен сыныпнемесежекелегеноқушылартуралыменіңкелесісабағымды

жетілдіругекөмектесетінне білдім?