Аннотация

Мақалада бастауыш сынып оқушыларының функционалдық сауаттылығын дамытуда мәтінмен жұмыстың маңызы қарастырылады. Авторлық бағдарлама аясында оқушылардың мәтінді түсіну, талдау, қолдану және бағалау дағдыларын қалыптастыруға бағытталған әдіс-тәсілдер ұсынылады. Зерттеу нәтижелері мәтінге негізделген тапсырмалардың оқушылардың өмірлік жағдаяттарды шешу қабілетін арттыратынын көрсетеді.

Түйін сөздер: функционалдық сауаттылық, мәтінмен жұмыс, бастауыш сынып, оқу сауаттылығы, авторлық бағдарлама.

Кіріспе

Қазіргі білім беру жүйесінің басты мақсаты – алған білімін күнделікті өмірде қолдана алатын, функционалдық сауатты тұлға қалыптастыру. Осы тұрғыда бастауыш сынып кезеңі ерекше маңызға ие, себебі бұл кезеңде оқушының оқу, түсіну, ой қорыту дағдыларының негізі қаланады. Функционалдық сауаттылықтың басты көрсеткіштерінің бірі – мәтінмен саналы әрі тиімді жұмыс істей алу.

Мәтін – білімнің негізгі көзі ғана емес, оқушының ойлау, талдау, салыстыру, қорытынды жасау қабілеттерін дамытатын маңызды құрал. Сондықтан мәтінмен жұмысты жүйелі ұйымдастыруға бағытталған авторлық бағдарлама әзірлеу – бүгінгі күннің өзекті мәселелерінің бірі.

Функционалдық сауаттылық ұғымы

Функционалдық сауаттылық – оқушының алған білімін нақты өмірлік жағдайларда пайдалана алу қабілеті. Бастауыш сыныпта бұл ұғым оқу сауаттылығымен тығыз байланысты. Оқу сауаттылығы оқушының:

• мәтінді түсінуіне;

• негізгі ойды анықтауына;

• ақпаратты іріктеуіне;

• мәтіндегі мәліметті өмірмен байланыстыруына
  мүмкіндік береді.

Авторлық бағдарламаның мақсаты мен міндеттері

Бағдарламаның мақсаты – мәтінмен жүйелі жұмыс жүргізу арқылы бастауыш сынып оқушыларының функционалдық сауаттылығын дамыту.

Міндеттері:

• оқушыларды әртүрлі типтегі мәтіндермен жұмыс істеуге үйрету;

• мәтінді түсіну, талдау және интерпретациялау дағдыларын қалыптастыру;

• мәтіндегі ақпаратты өмірлік жағдаяттармен байланыстыру;

• оқушының өз ойын дәлелді түрде жеткізу қабілетін дамыту.

Мәтінмен жұмыс түрлері

Авторлық бағдарламада мәтінмен жұмыс бірнеше кезең бойынша жүзеге асырылады:

1. Мәтінге дейінгі жұмыс

   • тақырып бойынша болжам жасау;

   • сурет, кілт сөздер арқылы ой қозғау;

   • өмірлік тәжірибемен байланыстыру.

2. Мәтінмен жұмыс

   • негізгі ойды анықтау;

   • сұрақтарға жауап беру;

   • ақпаратты табу және белгілеу;

   • мәтінді бөліктерге бөлу.

3. Мәтіннен кейінгі жұмыс

   • мәтін мазмұнына қатысты өмірлік тапсырмалар;

   • ситуациялық сұрақтар;

   • өз пікірін білдіру, қорытынды жасау.

Нәтижелер мен тиімділігі

Авторлық бағдарламаны қолдану барысында оқушылардың:

• мәтінді түсіну деңгейі артты;

• ойды жүйелі жеткізу дағдысы қалыптасты;

• функционалдық тапсырмаларды орындау қабілеті жақсарды;

• пәнге деген қызығушылығы жоғарылады.

Мәтінге негізделген тапсырмалар оқушыларды тек оқып қана қоймай, алған ақпаратты қолдануға, талдауға және бағалауға үйретті.

Қорытынды

Қорытындылай келе, мәтінмен жұмыс арқылы функционалдық сауаттылықты дамыту – бастауыш сынып оқушыларының тұлғалық және танымдық дамуына оң әсер етеді. Ұсынылып отырған авторлық бағдарлама оқушылардың оқу сауаттылығын арттырып қана қоймай, оларды өмірлік жағдаяттарға бейімдейді. Сондықтан аталған бағдарлама бастауыш сынып мұғалімдерінің тәжірибесінде тиімді қолдануға лайық деп есептейміз.