ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ ОҚУ-АҒАРТУ МИНИСТРЛІГІ

Алматы облысы Кеген ауданы Кеген ауылы

«Ө.Жаңабаев атындағы орта мектеп» КММ

Кусаинова Лаура Токановна

МЕХАНИКА НЕГІЗДЕРІ ЖӘНЕ ФИЗИКАЛЫҚ ҚҰБЫЛЫСТАР

Авторлық бағдарлама

Алматы, 2025

ӘОЖ 537

КБК 89. 342

К 54

Сарапшы: Қазақ Ұлттық қыздар педагогикалық университетінің доценті, педагогика ғылымдарының кандидаты Л.Т. Сайдахметова

Кусаинова Лаура Токановна.

8- сынып оқушыларына арналған авторлық бағдарлама. Алматы, 2025. 86 б.

Авторлық бағдарламасы 8-сынып оқушыларына арналған және физиканың негізгі ұғымдары мен заңдылықтарын терең меңгеруге бағытталған. Бағдарлама оқушылардың күш, энергия және магнетизм құбылыстарын зерттеудегі білімін кеңейтіп, оларды өмірлік дағдылармен байланыстыра отырып оқытуға негізделген.

Бұл бағдарлама оқушылардың теориялық білімдерін бекітіп қана қоймай, тәжірибелік дағдыларын дамытуға да мүмкіндік береді. Бағдарламаның мазмұны Қазақстан Республикасының жалпы білім беру стандарттарына сәйкес әзірленіп, оқушылардың жас ерекшеліктерін, ғылыми қызығушылықтарын және қабілеттерін ескереді. Авторлық бағдарлама физика пәні мұғалімдері мен жас мамандарға арналған.

© Кусаинова Лаура Токановна

Түсініктеме хат мазмұны

Пәннің мақсаты мен міндеті: Оқушыларға физиканың негізгі бөлімдері –механиканың ,жылулық және электрлік құбылыстардың тақырыптарын жүйелі түрде меңгерту. Ғылыми ұғымдарды, заңдарды және олардың өмірдегі қолданысын түсіндіру арқылы оқушылардың танымдық және шығармашылық қабілеттерін дамыту.

Пәннің міндеттері:

• Энергияның түрлері (кинетикалық, потенциалдық), энергияның сақталу және айналу заңдарын оқыту.

• Физикалық заңдылықтарды нақты мысалдармен және тәжірибелер арқылы көрсету.

• Оқушылардың сыни тұрғыдан ойлау қабілеттерін дамыту.

• Зерттеушілік және тәжірибелік дағдыларын жетілдіру.

• Физикалық құбылыстарды модельдеу және тәжірибе нәтижелерін талдау қабілетін қалыптастыру.

• Ғылым мен техникаға қызығушылықты арттыру.

• Қоршаған ортаны қорғау және табиғи ресурстарды ұқыпты пайдалану мәдениетін тәрбиелеу.

• Топтық және жеке жұмыс барысында жауапкершілік пен ынтымақтастыққа баулу.

Бағдарламаның өзектілігі. Қазіргі заманғы қоғамның ғылым мен технологияға тәуелділігі күн сайын артып келеді. Сондықтан оқушылардың физика ғылымы туралы терең түсінігін қалыптастыру – білім беру жүйесінің маңызды міндеттерінің бірі. "Механика негіздері және физикалық құбылыстар" тақырыбы бойынша жасалған авторлық бағдарламаның өзектілігі келесі факторлармен түсіндіріледі:

1. Ғылыми-техникалық прогрестің талаптарына сай болу

Бүгінгі күнде технологиялық жетістіктердің негізінде күш, энергия және магнетизмге қатысты физикалық заңдылықтар жатыр. Мысалы: энергияның сақталу және түрлену заңдары жаңартылатын энергия көздерін дамытуда маңызды рөл атқарады.Бұл бағдарламаны оқыту оқушыларға болашақта ғылыми-техникалық мамандықтарды таңдауға негіз қалайды.

Физика заңдары күнделікті өмірде, тұрмыста, көлікте, инженерияда, медицинада және көптеген басқа салаларда көрініс табады. Оқушылардың бұл құбылыстарды түсінуі олардың күнделікті өмірде саналы шешім қабылдауына және қауіпсіздік ережелерін сақтауға көмектеседі.

Әлемде экологиялық мәселелер мен энергия тапшылығы өзекті болып тұр. Оқушылар энергия көздерінің тиімділігін арттыру, энергияны үнемдеу және экологияны сақтау бойынша білім мен дағдыларға ие болуы тиіс.

Механика негіздері және физикалық құбылыстарды оқыту интерактивті әдістерді (тәжірибелер, модельдеу, жобалық жұмыстар) қолдануға мүмкіндік береді. Бұл оқушылардың қызығушылығын арттырып, физика пәніне деген сүйіспеншілікті оятады.

Жаратылыстану бағытындағы білім беру бағдарламаларының талаптарына сәйкес, оқушылардың физикалық құбылыстарды зерттеудегі дағдыларын дамыту маңызды. Бұл бағдарлама сол талаптарға сай келіп, оқушылардың аналитикалық және шығармашылық қабілеттерін дамытады.

Осылайша, «Механика негіздері және физикалық құбылыстар» бағдарламасы оқушылардың ғылымға деген қызығушылығын арттырып қана қоймай, оларды заманауи қоғамның қажеттіліктеріне жауап бере алатын жан-жақты тұлға ретінде қалыптастыруға бағытталған.

Бағдарламаның жаңашылдығы. «Механика негіздері және физикалық құбылыстар» авторлық бағдарламасы заманауи білім беру талаптарына сай жасалып, дәстүрлі оқыту әдістерін инновациялық тәсілдермен толықтырады. Оның жаңашылдығы келесі аспектілерде көрініс табады:

1. Интегративті тәсіл

Бағдарлама физиканы басқа пәндермен (математика, информатика, химия, география) байланыстыра отырып оқытады.

Оқушыларға энергия және магниттік құбылыстардың қоршаған орта мен күнделікті өмірдегі рөлін көрсететін практикалық мысалдар беріледі.

2. Инновациялық оқыту технологиялары

Виртуалды зертханалар, симуляциялар және интерактивті бағдарламалар қолдану арқылы оқытудың тиімділігі арттырылады.

Мультимедиялық құралдар (анимациялар, бейнематериалдар) және мобильді қосымшалар арқылы оқушылардың қызығушылығын ояту.

Электрондық платформаларда білімді тексеру және бекіту үшін интерактивті тесттер мен тапсырмаларды пайдалану.

3. Зерттеушілік және жобалық әдіс

Бағдарлама оқушыларды физикалық құбылыстарды зерттеуге бағыттайды, мәселен, энергияны сақтау, электромагниттік құрылғыларды жасау сияқты жобалар арқылы.

Проблемалық тапсырмалар мен зерттеу сұрақтары оқушылардың сыни және шығармашылық ойлауын дамытады.

Физикалық құбылыстарды модельдеу және нәтижелерді талдау арқылы оқушылардың тәжірибелік дағдыларын нығайту.

4. Экологиялық және әлеуметтік аспектілерді интеграциялау

Бағдарлама энергия көздерін үнемді пайдалану және экологиялық қауіпсіздік мәселелерін қарастырады.

Жаңартылатын энергия көздерін зерттеу және олардың маңыздылығын көрсету оқушыларды қоршаған ортаға жауапкершілікпен қарауға тәрбиелейді.

Магнит өрісі мен электромагниттік толқындардың денсаулыққа әсерін зерттеу арқылы оқушыларға ғылыми көзқарас қалыптастырылады.

5. Деңгейлік және бейімделгіш оқыту

Бағдарлама әртүрлі деңгейдегі оқушылардың қабілеттеріне бейімделген, бұл олардың жеке ерекшеліктерін ескере отырып, білімді тиімді меңгеруін қамтамасыз етеді.

Дарынды оқушылар үшін күрделі тапсырмалар мен жобалар қарастырылса, қосымша көмек қажет ететіндерге түсінікті материалдар мен қосымша ресурстар ұсынылады.

6. Кәсіби бағдарлау элементтері

Оқушыларды болашақта ғылым, техника және инженерия салаларына тартуға бағытталған мазмұн ұсынылады.

Магнитизм мен энергияны пайдаланудың инженерлік және техникалық аспектілері көрсетіліп, оқушылардың болашақ мамандықтарын таңдауына ықпал етеді.

Бағдарламаның ғылыми-әдістемелік деңгейі.

«Механика негіздері және физикалық құбылыстар» пәні бойынша әзірленген бағдарлама оқытудың ғылыми негіздері мен заманауи әдістемелік тәсілдерге сүйенеді. Бағдарламаның ғылыми-әдістемелік деңгейін сипаттайтын негізгі аспектілер мыналар:

1. Ғылыми негіздеме

Бағдарлама физиканың негізгі заңдылықтары мен ұғымдарын (Ньютон заңдары, энергияның сақталу заңы, жылулық ,электромагниттік құбылыстар және т.б.) қамтиды.

Материалдың мазмұны жалпы білім беру стандартына және Қазақстан Республикасының білім беру бағдарламаларына сәйкес әзірленген.

Бағдарламаның мазмұны оқушылардың жас ерекшеліктеріне сай таңдалып, материалдың күрделілігі біртіндеп артады.

2. Әдістемелік негіздер

Бағдарламада оқытудың дәстүрлі және инновациялық әдістері үйлесімді түрде қолданылған:

Дәстүрлі әдістер: түсіндіру, мысалдар арқылы заңдылықтарды көрсету, формулаларды талдау.

Интерактивті әдістер: топтық жұмыстар, талдау және зерттеу жобалары, дебаттар және сыни тұрғыдан ойлау жаттығулары.

Практикалық әдістер: зертханалық жұмыстар, тәжірибелер, құбылыстарды модельдеу және олардың нәтижелерін талдау.

Технологиялық құралдар: мультимедиалық материалдар, симуляциялар, интерактивті тақтаны және цифрлық платформаларды пайдалану.

3. Пәнаралық байланыс

Бағдарлама физика пәнін басқа пәндермен байланыстыра оқытуды көздейді:

Математикамен байланыс: есептеулер мен графиктер құру арқылы математикалық дағдыларды дамыту.

Информатикамен байланыс: физикалық құбылыстарды модельдеу және симуляция жасау.

Географиямен байланыс: табиғи құбылыстарды түсіндіру (магнит өрісі, Жердің тартылыс күші).

Химиямен байланыс: атомдар мен молекулалардың қозғалысын энергия тұрғысынан қарастыру.

4. Деңгейлік оқыту

Бағдарлама әртүрлі қабілет деңгейіндегі оқушылар үшін бейімделген:

Негізгі деңгейдегі оқушылар физиканың негізгі заңдарын меңгерсе,

Жетілдірілген деңгейдегі оқушыларға күрделі есептер мен тәжірибелік тапсырмалар беріледі.

5. Оқыту нәтижелері мен бағалау жүйесі

Бағдарлама оқушылардың танымдық және зерттеушілік қабілеттерін дамытуға бағытталған нақты нәтижелерді көздейді.

Бағалау жүйесі қалыптастырушы және жиынтық бағалау әдістерін қамтиды:

Тест тапсырмалары,

Зертханалық жұмыстар,

Жобалар мен шығармашылық жұмыстар,

Практикалық тәжірибелерді қорғау.

6. Инновациялық тәсілдер

Бағдарламада STEM тәсілдері кеңінен қолданылады.

Оқушылардың зерттеушілік дағдыларын дамыту үшін проблемалық оқыту, сұрақ-жауап және жобалық жұмыстарға басымдық беріледі.

Оқытуда виртуалды зертханалар мен физикалық симуляторлар пайдаланылады.

7. Қолжетімділік пен икемділік

Бағдарлама мазмұны кез келген мектептің материалдық базасына сәйкес икемді қолдануға мүмкіндік береді.

Қажетті жабдықтардың бар-жоғына қарамастан, материалды меңгеруді жеңілдететін балама тәсілдер ұсынылған.

Бағдарлама физиканың ғылыми негіздерін терең меңгертуді және заманауи оқыту әдістемелерін үйлестіруді қамтамасыз етеді. Оның ғылыми-әдістемелік деңгейі оқушылардың теориялық білімін өмірде қолдануға үйрету және практикалық дағдыларын дамыту арқылы олардың жан-жақты білім алуына бағытталған.

Авторлық бағдарламаның бағыттылығы.

"Механика негіздері және физикалық құбылыстар" авторлық бағдарламасы оқушылардың физика ғылымын тереңірек меңгеруіне және алған білімдерін өмірде қолдана білуіне бағытталған. Бағдарламаның бағыттылығы бірнеше негізгі аспектілерді қамтиды:

1. Білім беру бағыты

Бағдарлама оқушылардың физикалық құбылыстар мен заңдылықтарды түсінуін қамтамасыз етеді:

Физиканың негізгі ұғымдары мен принциптерін меңгерту (күш, энергия, магнит өрісі, электромагнетизм).

Күрделі ұғымдарды қарапайым мысалдармен түсіндіру арқылы оқушылардың таным деңгейін арттыру.

Оқушыларды физикалық құбылыстарды бақылау, талдау және түсіндіру дағдыларына үйрету.

2. Практикалық бағыттылығы

Оқушыларды физикалық тәжірибелер мен зертханалық жұмыстар арқылы білімдерін бекітуге баулу.

Энергияны үнемдеу, электр құрылғыларын қолдану, табиғи және жасанды магнит өрістері туралы білімдерді күнделікті өмірде пайдалану.

Зерттеушілік және жобалық жұмыстарға қатысу арқылы практикалық дағдыларды дамыту.

3. Технологиялық және инженерлік бағыттылығы

Бағдарлама STEM-білім беру жүйесінің талаптарына сәйкес келетін инженерлік және технологиялық қабілеттерді дамытуға бағытталған:

Оқушыларға физикалық құбылыстардың техникада (электр және магниттік құрылғылар) қалай қолданылатынын түсіндіру.

Магнитизм мен электр энергиясын өндіру, тасымалдау және пайдалану салаларындағы заманауи инновациялар туралы ақпарат беру.

Жасанды магнит өрістері мен электромагниттік толқындардың инженериядағы рөлін зерттеуге баулу.

4. Экологиялық бағыттылығы

Энергия көздерін үнемдеу және жаңартылатын энергияны пайдалану жолдарын түсіндіру.

Табиғаттағы магниттік және гравитациялық құбылыстардың экологиялық маңыздылығын көрсету.

Қоршаған ортаға зиян келтірмеу үшін ғылыми білімді қолдану тәсілдерін меңгерту.

5. Зерттеушілік және шығармашылық бағыттылығы

Проблемалық жағдайларды шешу үшін зерттеу дағдыларын қалыптастыру.

Физикалық құбылыстарды зерттеу және талдау бойынша жобалық жұмыстарды орындау.

Шығармашылық тапсырмалар мен жобалар арқылы ғылыми көзқарас пен инновациялық идеяларды дамыту.

6. Кәсіби бағдарлау бағыты

Физика ғылымы мен техника салаларында болашақ мамандықты таңдауға мотивация беру.

Ғылым, технология және инженерия салаларында кәсіби дағдыларды дамытуға негіз қалау.

Болашақта техникалық және ғылыми зерттеулерге қатысуға қызығушылық тудыру.

Авторлық бағдарлама білім беру процесін өмірмен, техникамен және қоршаған ортамен тығыз байланыстырады. Бағдарлама оқушылардың теориялық білімін практикалық тәжірибемен ұштастырып, олардың ғылыми-зерттеушілік, шығармашылық және кәсіби қабілеттерін дамытуға бағытталған.

Күтілетін нәтижелер: Бағдарламаны аяқтағаннан кейін оқушылардың білім, білік және дағдылары келесі нәтижелерге қол жеткізуді қамтамасыз етеді:

1. Білім нәтижелері

Физиканың негізгі ұғымдары мен заңдылықтарын білу және түсіну:

Күштің түрлері (ауырлық, серпімділік, үйкеліс) және олардың әрекетін сипаттау.

Энергияның түрлері (кинетикалық, потенциалдық) және энергияның сақталу заңы туралы түсінік қалыптастыру.

Магнит өрісінің қасиеттері, магниттік индукция, электромагниттік құбылыстардың негіздерін түсіну.

Күш, энергия және магнетизмнің табиғи және жасанды жүйелердегі рөлін түсіндіру.

2. Танымдық және практикалық дағдылар

Физикалық құбылыстарды бақылау, тәжірибе жасау және олардың нәтижелерін талдау қабілеті.

Зертханалық жұмыстарды орындау арқылы эксперименттік дағдыларды меңгеру.

Күрделі физикалық есептерді шешу үшін математикалық әдістерді қолдану.

Энергияны үнемдеу және электр құрылғыларын қауіпсіз пайдалану дағдыларын қалыптастыру.

3. Зерттеушілік және шығармашылық қабілеттер

Ғылыми мәселелерді шешуде сыни тұрғыдан ойлау және логикалық қорытынды жасау қабілеті.

Физикалық құбылыстарды модельдеу және графикалық түрде көрсету дағдылары.

Зерттеу жобаларын әзірлеу және оларды қорғау.

4. Экологиялық және әлеуметтік нәтижелер

Энергияны тиімді пайдалану және экологиялық қауіпсіздік принциптерін ұстану.

Табиғаттағы магниттік және электрлік құбылыстардың экологиялық маңыздылығын түсіну.

Қоғам мен табиғат үшін энергия үнемдеудің маңыздылығын бағалау.

5. Кәсіби бағдарлау нәтижелері

Ғылым, техника және инженерия салаларына қызығушылықты арттыру.

Болашақта физика, техника және энергетика саласында білімін жалғастыруға дайындық.

Электромагниттік және энергия технологияларының заманауи қолданыстары туралы түсінік алу.

Қорытынды нәтижелер

Бағдарламаны аяқтаған оқушылар:

«Механика негіздері және физикалық құбылыстар» тақырыптары бойынша терең теориялық білім алады.

Алған білімдерін күнделікті өмірде және практикалық жағдайларда қолдануды үйренеді.

Ғылыми-зерттеушілік жұмыстарды орындауға және кәсіби бағдарланған шешімдер қабылдауға қабілетті болады.

Қоғамда және өмірде табиғи ресурстарды тиімді пайдалануға жауапкершілікпен қарайды.

«Механика негіздері және физикалық құбылыстар» авторлық бағдарламасының мазмұнын ұйымдастыру бойынша оқу жүктемесінің көлемі: 8-сыныпта аптасына 1 сағат, оқу жылында – 34 сағатты құрайды.

«Механика негіздері және физикалық құбылыстар» авторлық бағдарламасының

тұрақтылау (мазмұндық) бөлімі