Мектепке дейінгі жастағы балалардың байланыстыра сөйлеуін дамытудың теориясы мен әдістемесі

Практикалық жұмыс

1-тапсырма. Теориялық негіз

Сұрақтар:

1. «Байланыстыра сөйлеу» ұғымына анықтама беріңіз.
2. Мектепке дейінгі жастағы балалардың байланыстыра сөйлеуін дамытудың негізгі мақсаттары мен міндеттерін атаңыз.
3. Монологтық және диалогтық сөйлеудің ерекшеліктерін салыстырыңыз.

Үлгі жауап:

1. Байланыстыра сөйлеу – адамның өз ойын жүйелі, грамматикалық тұрғыдан дұрыс, мазмұнды әрі түсінікті жеткізу қабілеті.
2. Мақсаты – балалардың сөздік қорын байыту, ойлау қабілетін дамыту, өз ойын еркін жеткізе білуге үйрету. Міндеттері – диалогтық және монологтық сөйлеуді қалыптастыру, грамматикалық дұрыс сөйлеуге үйрету, логикалық ойлауын дамыту.
3. Диалогтық сөйлеу – әңгімелесушімен қарым-қатынас жасау барысында қысқа, қарапайым сөйлемдер арқылы жүзеге асады. Монологтық сөйлеу – баланың ойын толық жеткізуі, оқиға мен құбылысты ретімен баяндап беруі.

2-тапсырма. Сюжеттік суретпен жұмыс

Тапсырма:

«Ойын алаңындағы балалар» суреті таңдалды.
Балаларға қоятын жетекші сұрақтар:
1. Суретте кімдер бейнеленген?
2. Балалар не істеп жүр?
3. Олардың көңіл-күйлері қандай?
4. Сен де осылай ойнағанды жақсы көресің бе?

Әңгіме үлгісі:

«Суретте ойын алаңындағы балалар бейнеленген. Олар сырғанақтан сырғанап жатыр, кейбірі доп ойнауда. Балалар көңілді, күліп жүр. Бұл алаңда таза ауада ойнаған өте қызықты. Мен де достарыммен осылай ойнағанды ұнатамын».

3-тапсырма. Халық ауыз әдебиеті арқылы сөйлеу

Таңдалған материал: «Түлкі мен тырна» ертегісі.

Тапсырмалар:
1. Ертегіні тыңдаған соң, мазмұнын қысқаша айтып беру.
2. «Егер сен түлкі орнында болсаң, не істер едің?» деп сұрау.
3. Балаларға «Осы ертегінің соңын басқаша ойлап табыңдар» деген шығармашылық тапсырма беру.

Үлгі жауап:

1. Түлкі тырнаны қонаққа шақырады, бірақ оған жайпақ тәрелкеге тамақ береді. Тырна жей алмайды. Кейін тырна түлкіні қонаққа шақырып, ұзын мойынды құмыраға тамақ салады. Бұл жолы түлкі жей алмайды.
2. Егер мен түлкі орнында болсам, қонағыма ыңғайлы етіп дастарқан жасар едім.
3. Ертегінің соңында түлкі мен тырна дос болып кетеді деп ойлаймын.

4-тапсырма. Ойын әдістері

Рөлдік ойын: «Дүкен»

Маңызы: балаға диалог құруды, әдепті сөйлесуді, заттың атауы мен қасиетін айтуға үйретеді.

Диалог үлгісі:

- Сатушы: Сәлеметсіз бе! Не сатып аласыз?
- Бала: Маған бір бөлке нан беріңізші.
- Сатушы: Міне, нан. Басқа нәрсе аласыз ба?
- Бала: Жоқ, рақмет. Сау болыңыз!
- Сатушы: Сау болыңыз!

5-тапсырма. Практикалық жаттығулар

1. Заттарды салыстыру: Алма мен алмұрт.
- Алма – қызыл, дөңгелек, тәтті.
- Алмұрт – сары, сопақша, шырынды.
- Екеуі де жеміс, дәмді, пайдалы.

2. Оқиғаны ретімен айту: «Серуенге шығу»
- Біз киініп, аулаға шықтық.
- Достарымызбен ойнадық.
- Серуен соңында қолымызды жуып, тамақтандық.

3. «Егер… болса» ойыны:
- Егер менде қанат болса, аспанда ұшар едім.
- Егер қар ери бастаса, далада гүлдер өседі.

6-тапсырма. Өздік жұмыс

Сабақ конспектісі (қысқаша):

Тақырыбы: «Менің сүйікті жануарым»
Мақсаты: балалардың байланыстыра сөйлеуін, сөздік қорын дамыту.
Әдіс-тәсілдер: сұрақ-жауап, әңгімелеу, суретпен жұмыс.
Барысы:
1. Жануарлардың суреттерін көрсету.
2. «Бұл қандай жануар? Ол не жейді? Қайда өмір сүреді?» деген сұрақтар қою.
3. Балалар өз сүйікті жануарлары туралы қысқаша әңгіме құрайды.
Күтілетін нәтиже: балалар 3–4 сөйлемнен тұратын әңгіме құрай алады.