Мектеп оқушыларының шығармашылық қабілеттерін дамытудағы сүйекпен жұмыс жасаудың маңызы

"Мектеп оқушыларының шығармашылық қабілеттерін дамытудағы сүйекпен жұмыс жасаудың маңызы"

Қазіргі білім беру жүйесінің басты мақсаты – жан-жақты дамыған, өз бетінше ойлай алатын, шығармашыл тұлғаны тәрбиелеу. Осы орайда көркем еңбек пәнінің атқаратын рөлі өте зор. Мектеп қабырғасында оқушыларға тек теориялық білім беріп қана қоймай, олардың қолөнерге деген қызығушылығын ояту, ұлттық мұрамызды насихаттау – басты міндеттердің бірі. Көркем еңбек сабақтарында дәстүрлі материалдармен қатар, табиғи шикізаттарды, соның ішінде сүйек пен мүйізді пайдалану оқушылардың шығармашылық әлеуетін ашуға үлкен мүмкіндік береді. Сүйек – адамзат тарихындағы ең көне қолөнер материалдарының бірі. Онымен жұмыс істеу оқушының қиялын ұштап қана қоймай, шыдамдылыққа, еңбекқорлыққа және эстетикалық талғамға баулиды.

Сүйекпен жұмыс жасаудың тәрбиелік және дамытушылық мәні Мектеп оқушыларымен жұмыс барысында олардың жас ерекшеліктерін ескеру маңызды. Сүйек сияқты қатаң, бірақ икемге келсе ерекше сұлулық беретін материалмен жұмыс істеу баланың психологиясы мен физиологиясына ерекше әсер етеді:

• Ұсақ моториканы дамыту: Сүйекті кесу, жону, пішін келтіру және бетін тегістеу саусақ бұлшықеттерін қатайтып, қолдың қимыл-қозғалысын үйлестіреді. Бұл өз кезегінде мидың жұмысын белсендіріп, ойлау қабілетін арттырады.

• Шығармашылық қиялды кеңейту: Дайын емес, шикізат күйіндегі материалға қарап бала одан қандай бұйым шығаруға болатынын көре білуі керек. Бұл кеңістікте ойлауды және креативтілікті дамытады.

• Шыдамдылық пен ұқыптылыққа үйрету: Сүйек – асығыстықты көтермейтін материал. Онымен жұмыс істеу барысында бала үлкен назар аударып, қадамдарын мұқият есептейді. Бұл оқушылардың тәртібі мен жауапкершілігін шыңдайды.

Қ азақ халқының қолөнерінде сүйек пен мүйізді өңдеудің өзіндік терең тарихы бар. Ата-бабаларымыз малдың сүйегінен тұрмыстық заттар, қару-жарақ бөлшектерін, әшекей бұйымдар мен музыкалық аспаптардың әсем элементтерін жасаған. Көркем еңбек сабағында оқушыларға осы тарихты үйрету арқылы патриоттық сезім оянады. Мысалы, оқушыларға көне зергерлердің сүйек бетіне ою-өрнек салу тәсілдерін көрсеткенде, олар өз халқының мәдениетімен мақтана бастайды. Бұл жай ғана қолөнер емес, бұл – ата-баба мұрасын жалғастырушы сабақтастық.

Мектептегі көркем еңбек сабақтарында қауіпсіздік ережелерін қатаң сақтай отырып, оқушылармен төмендегідей қарапайым әрі қызықты жобаларды жүзеге асыруға болады:

• Шағын кәдесыйлар мен тұмарлар жасау. Жоғарғы сынып оқушыларымен малдың тазартылып, өңделген кішірек сүйек бөліктерінен ұлттық нақыштағы кілттіктер (брелок), киім түймелерін немесе қарапайым тұмарлар жасауға болады. Мұнда оқушы сүйек бетіне қарындашпен эскиз сызып, арнайы шағын кескіш құралдардың көмегімен қазақы өрнектерді (мысалы, «қошқармүйіз») ойып түсіруді үйренеді. Бұл жұмыс баланың дәлдікке деген дағдысын арттырады.

• Б асқа материалдармен үйлестіру (Композициялық жұмыс). Көркем еңбек сабағында тек сүйекті ғана емес, оны ағашпен немесе былғарымен ұштастырып жұмыс жасау өте тиімді. Мысалы, оқушылар ағаштан жасалған шағын қатірма қораптың (шкатулканың) қақпағын сүйек кесінділерімен безендіре алады. Сүйек пен ағаштың түс контрасты (ақ пен қоңыр реңктері) бұйымға ерекше көрік береді. Мұндай жобалар арқылы оқушылар дизайн элементтерін меңгеріп, материалдарды үйлестіре білу қабілетін көрсетеді.

• Ұлттық ойын элементтерін дайындау. Қазақтың «Асық» ойыны – жастарды мергендікке, ептілікке тәрбиелейтін құнды мұра. Көркем еңбек сабағында оқушылар асықтарды тазартып, оларды түрлі түске бояп немесе бетіне ұлттық өрнектер салып, әшекейлеп үйренеді. Сонымен қатар, сүйектен асық ойынына арналған арнайы сандықшалар немесе ерекше кәдесый түріндегі композициялар құрастыруға болады. Бұл оқушылардың ұлттық ойындарға деген қызығушылығын арттырып қана қоймай, еңбек өнімінің нәтижесін көріп қулануына жол ашады.

Мектепте сүйекпен жұмыс жасау белгілі бір қиындықтарды тудыруы мүмкін. Біріншіден, сүйекті дайындау (қайнату, тазарту, кептіру) арнайы уақыт пен гигиеналық талаптарды қажет етеді. Сондықтан мұғалім бұл дайындық жұмыстарын алдын ала өзі немесе көмекшілер арқылы жасап қойғаны жөн. Екіншіден, қауіпсіздік техникасы. Сүйекті кесу, жону кезінде өткір құралдар қолданылатындықтан, мұғалім әрбір оқушының қауіпсіздік ережелерін қатаң сақтауын қадағалауы қажет. Оқушыларға арнайы қорғаныш көзілдіріктерін кигізіп, жұмыс істеу тәртібін түсіндіру маңызды.

Қорыта айтқанда, көркем еңбек сабақтарында сүйекті пайдалану – оқушылардың шығармашылық қабілеттерін дамытудың қуатты құралы. Бұл үдеріс балаларды жай ғана бір затты жасап шығаруға үйретпейді, олардың ой-өрісін кеңейтіп, табиғат пен өнерге деген көзқарасын өзгертеді. Сүйек сияқты қасиетті де күрделі материалмен жұмыс істей білген оқушы болашақта кез келген салаға шығармашылық тұрғыдан қарап, ізденімпаз маман болып өсетіні сөзсіз. Ұлттық қолөнеріміздің осындай өшпес дәстүрлерін мектеп қабырғасынан бастап үйрету – ұрпақ болашағы үшін үлкен қадам