Мектепте көркем еңбек сабақтарын жасанды интеллектпен оқыту

ӘӨЖ:14.35.07

МЕКТЕПТЕ КӨРКЕМ ЕҢБЕК САБАҚТАРЫН ЖАСАНДЫ ИНТЕЛЛЕК НЕГІЗІНДЕ ОҚЫТУ

Асан Р.Т. – 4 курс студенті

Сарыбаев Ғ.М. – ғылыми кеңесші, магистр аға оқытушы

Маханов Т.Ш. –ғылыми кеңесші, п.ғ.к.аға оқытушы

Өзбекәлі Жәнібеков атындағы Оңтүстік Қазақстан педагогикалық университеті, Шымкент қаласы, Қазақстан

Резюме

В данной статье рассматривается вопрос преподавания уроков художественного труда в школах на основе искусственного интеллекта.

Summary

This article examines the issue of teaching art lessons in schools based on artificial intelligence.

XXI ғасырдың қарқынды технологиялық даму кезеңінде білім беру жүйесі жаңа оқыту тәсілдерін меңгеруге бағыт алып отыр. Солардың бірі-жасанды интеллектті (ЖИ) тиімді пайдалану. Жасанды интеллект - күрделі алгоритмдерге сүйенетін, ақпаратты өңдеп, талдап, шешім қабылдауға қабілетті технологиялар жүйесі. Ол тек техникалық не математикалық салаларда ғана емес, шығармашылық бағыттағы пәндерде, соның ішінде көркем еңбек оқу үдерісінде де үлкен мүмкіндіктерге жол ашады.

Көркем еңбек пәнінің негізгі мақсаты -оқушылардың шығармашылық ойлауын, қол дағдыларын, эстетикалық сезімін және ұлттық өнерге қызығушылығын дамыту. Заманауи ЖИ құралдары бұл процесті жандандырып, оқытудың жаңа әдістерін қалыптастыруға көмектесуде. Сондықтан ЖИ-ді көркем еңбек сабағына енгізу - білім беруді жаңғыртудың маңызды қадамы.

Қазіргі цифрландыру дәуірінде жасанды интеллект технологиялары білім беру жүйесінің барлық деңгейіне еніп, оқыту тәсілдерін түбегейлі өзгертіп отырғаны белгілі. Бұл үрдістен шығармашылық бағыттағы пәндер, соның ішінде көркем еңбек те осыдан тыс қалмайды. Көркем еңбек сабағында — оқушылардың эстетикалық талғамын, шығармашылық ойлауын, моторлық дағдыларын дамытатын маңызды оқу үдерісі екені даусыз. Осы пәнді жасанды интеллект көмегімен оқыту жаңа мүмкіндіктерге жол ашып, оқу сапасын арттыра алады[1].

Жасанды интеллект технологияларының көркем еңбек пәніне ықпалы

1. Шығармашылық процесті автоматтандыру және қолдау

Генеративті жасанды интеллект (мысалы, сурет, дизайн, композиция жасайтын жүйелер) оқушыларға композициялық шешімдер, түстік палитралар және бұйым эскиздерін бірнеше нұсқада алуға мүмкіндік беретін процесс. Бұл:

• жаңа идеяларды табуға;

• шығармашылық ізденісті кеңейтуге;

• оқушылардың өзіндік стилін қалыптастыруға жағдай жасайды.

Жасанды интеллект оқушы жұмысының негізінде автоматты түрде түрлі дизайн нұсқаларын жасап, түзету жолдарын көрсетеді.

2. Жеке дараландырылған оқыту тәсілі. Жасанды интеллект құралдары оқушылардың жұмыс қарқынын, стильдік ерекшеліктерін, қателерін талдай отырып, жеке оқу бағдарламасын ұсынады. Мысалы:

• қолөнер жасаудағы дәлдік деңгейін,

• сызба орындаудағы сәйкессіздікті,

• композициядағы теңгерімсіздікті автоматты тұрғыда анықтап, кері байланыс жасап береді. Бұл мұғалім үшін уақыты үнемделетін тиімді тәсіл болып табылады.

3. Цифрлық және көркемдік сауаттылықты қатар дамыту. Жасанды интеллектпен жұмыс жасау барысында оқушылар цифрлық ортада эскиз салу, графикалық редакторларды қолдану, 3D-модельдеу сияқты дағдыларды меңгереді. Мұндай дағдылар бүгінгі еңбек нарығында сұранысқа ие.

4. Қол өнерінің заманауи интерпретациясы. Жасанды интеллект ұлттық сәндік-қолданбалы өнер элементтерін (ою-өрнек, кесте, зергерлік бұйым пішіндері) автоматты түрде ұсынуы мүмкін. Бұл ұлттық өнерді жаңаша тануға мүмкіндік береді[2].

ЖИ-ді көркем еңбек сабақтарына енгізудің маңызы:

Шығармашылық ойлауды дамыту. Жасанды интеллект оқушыларға дизайн, сәндік-қолданбалы өнер, сызба және қолөнер бағыттарында түрлі идеялар ұсыну арқылы қиялын дамытуға көмектеседі. Мысалы, генеративті модельдер эскиздер, композициялық шешімдер немесе түстер үйлесімділігі бойынша нұсқалар бере алады.

Жеке траектория бойынша оқыту. Әр оқушының қабілеті мен даму деңгейі әртүрлі. ЖИ жүйелері оқушының орындаған жұмыстарын талдап, оның әлсіз және күшті жақтарына қарай жеке тапсырмалар ұсынады.

Цифрлық сауаттылықты арттыру. Көркем еңбек сабағын ЖИ-мен ұштастыру оқушылардың жаңа технологиялармен жұмыс жасау дағдыларын қалыптастырады. Бұл болашақ мамандықтар үшін маңызды.

Уақыт пен ресурстарды үнемдеу. ЖИ арқылы күрделі модельдерді әзірлеу, материалдарды жоспарлау, және нұсқаулықтарды автоматты түрде дайындау мүмкін болады.

Көркем еңбек сабақтарында ЖИ қолдану бағыттары:

1). Генеративті сурет және дизайн

ЖИ көмегімен оқушылар:

• шығармашылық жобалардың эскизін жасай алады,

• белгілі бір стиль бойынша сурет сала алады (орнамент, абстракция, реализм),

• бұйымның болашақ көрінісін алдын ала көре алады.

Дизайн және эскиз жасау

Генеративті нейрожелілер (мысалы, сурет жасайтын жүйелер) оқушыларға өз идеяларын визуалдауға көмектеседі. Олар бірнеше стильдегі эскиздер жасап, композицияны өзгертуге мүмкіндік береді.

2). 3D модельдеу және виртуалды шеберханалар

AR/VR технологияларымен біріктірілген ЖИ:

• ағаш бұйымдарын,

• макет үлгілерін,

• сәндік өнімдердің құрылымын виртуалды ортада құрастыруға мүмкіндік береді.

Бұл қауіпсіз әрі шығынсыз тәжірибелік жұмыс жүргізудің жаңа түрі.

3D-модельдеу және виртуалды шеберханалар

AR/VR және ЖИ біріктірілген платформалар арқылы оқушылар бұйымдарды виртуалды кеңістікте құрастырып, олардың құрылымын тәжірибе жүзінде өзгерте алады. Бұл қауіпсіз әрі шығынсыз оқу тәсілі.

3). Материалдарды таңдау және жобаны жоспарлау

ЖИ жобаның мақсат-міндетіне қарай:

• қолдануға болатын материал түрлерін,

• ең тиімді құрал-жабдықты,

• орындалу ұзақтығын болжап береді.

Бұл жобалық оқытуды едәуір жеңілдетеді.

4). Мұғалімге арналған әдістемелік қолдау ЖИ: сабақ үлгісін, оқу тапсырмаларын, үйрену және шеберлікті жетілдіру

Жасанды интеллект құралдары оқушының қолмен жасаған жұмыстарының сапасын бағалап, қателерін автоматты түрде көрсетеді. Мысалы, өрнек симметриясы немесе бұйым пішінінің дұрыс құрылуы жайлы кері байланыс бере алады[3,4].

Жасанды интеллект жүйесі оқушының жобасына қажетті материал түрін, оның қасиетін, тиімді қолданылуын автоматты түрде ұсынып отырады.

Мұғалімдердің рөлі және педагогикалық тәсілдері

Жасанды интеллект көркем еңбек пәнінің мазмұнын толық алмастырмайды, керісінше мұғалім жұмысына қолдау көрсетеді. Мұғалімнің басты міндеттері:

• оқушыларды шығармашылыққа бағыттау;

• ЖИ-ді дұрыс және этикалық тұрғыдан қолдануды үйрету;

• қол еңбегінің маңызын сақтап, технологияны оның жалғасы ретінде көрсету;

• критикалық ойлау дағдыларын қалыптастыру.

Мектептерде болатын қиындықтар:

• Техникалық жабдықталу деңгейі. Барлық мектептерде қажетті компьютерлер мен интернет бола бермейді.

• Авторлық құқық мәселесі. ЖИ жасалған суреттердің құқықтық мәртебесі әлі де талқылануда.

• Оқушының қол дағдысының төмендеуі. Тек цифрлық ортада жұмыс жасау қол еңбегін шектемеуі керек.

Жасанды интеллект педагогты алмастыруға емес, оған көмек көрсетуге арналған құрал. Мұғалімнің рөлі бұрынғыдан да маңызды бола түседі, себебі ол:

1. Оқушыларды шығармашылыққа бағыттайды.

2. ЖИ құралдарын этикалық және жауапты қолдануды үйретеді.

3. Қол еңбегінің маңызды екенін түсіндіреді.

4. Сабақта адам мен технология синергиясын қалыптастырады[5,6].

Қорыта келе, жасанды интеллектіні көркем еңбек сабақтарына интеграциялау - білім беруді жаңа деңгейге көтеретін инновациялық бағыт болып саналады. Бұл технология:

- оқушылардың шығармашылық әлеуетін ашады;

- жеке оқыту траекториясын қалыптастырады;

- оқу процесін қызықты әрі тиімді етеді;

Алайда оның табысты жүзеге асуы үшін мектептің техникалық базасын жақсарту, мұғалімдердің кәсіби даму мүмкіндіктерін арттыру және дәстүрлі өнер мен цифрлық технологиялардың үйлесімді сабақтастығын сақтау қажет.

ЖИ — оқушының қиялын қолдайтын құрал, ал негізгі шығармашылық күш, идея және шынайы өнер — әрқашан адамның еншісінде.

Жасанды интеллектті көркем еңбек сабақтарына енгізу — заманауи білім берудің жаңа кезеңі. Бұл тәсіл оқушылардың шығармашылық қабілетін дамытып, жеке оқу траекториясын қалыптастыруға мүмкіндік береді. Дегенмен, жасанды интеллект құралдарын тиімді қолдану үшін мектептердің техникалық мүмкіндіктерін арттырып, мұғалімдердің даярлығын күшейту қажет. Дәстүрлі қолөнер әдістері мен жаңа технологиялардың үйлесуі — болашақ ұрпақтың жан-жақты дамуына жол ашатын маңызды қадам.

Пайдаланылған әдебиеттер

1. Әбдіғалиқызы, Б., Құсайынова, Қ. Көркем еңбек және технология пәндерін оқыту әдістемесі. – Алматы: Білім, 2020.

2. Жұмаділова, Г. Цифрлық педагогика: мектептегі жаңа технологиялар. – Нұр-Сұлтан: Фолиант, 2021.

3. ҚР Білім және ғылым министрлігі. Жалпы білім беретін мектептерге арналған «Көркем еңбек» пәні бойынша оқу бағдарламасы (1–11 сыныптар). – Астана, 2022.

4. Искендиров, А. Жасанды интеллект: теориясы, мүмкіндіктері және қолдану салалары. – Алматы: Қазақ университеті, 2021.

5. Mishra, P., & Koehler, M. J. (2006). Technological Pedagogical Content Knowledge (TPACK) framework: Teacher knowledge for 21st century learning. Teachers College Record.

6. Luckin, R. et al. Artificial Intelligence and Education: Promise and Implications for Teaching and Learning. – London: UCL Knowledge Lab, 2016.