Түркістан облысы Қазығұрт ауданы

Қ.И.Сатпаев атындағы мектеп-лицейінің

Әлеуметтік педагогы

Пазилбаева Дильбар Кузенбаевна

Мақала тақырыбы: Мектептегі буллингтің алдын алу: әлеуметтік педагогтың іс-әрекеті

Кіріспе

Қазіргі заманда мектеп оқушыларының арасындағы қарым-қатынаста буллинг (қорлау, мазақ ету, қысым көрсету) сияқты жағымсыз құбылыстар жиі кездесіп жүр. Буллинг – бұл бір оқушының немесе топтың басқа балаға жүйелі түрде психологиялық, физикалық немесе әлеуметтік қысым көрсетуі. Мұндай жағдайлар балалардың психологиялық денсаулығына, оқу үлгеріміне, болашаққа деген сеніміне кері әсер етеді. Осыған байланысты білім беру ұйымдарындағы әлеуметтік педагогтің рөлі ерекше. Ол – буллингтің алдын алуға бағытталған шараларды ұйымдастырып, балаға әлеуметтік-психологиялық көмек көрсететін маңызды маман.

Қазіргі қоғамда білім беру мекемелерінде оқушылар арасындағы қарым-қатынастың күрделене түсуі буллинг мәселесін күн тәртібіне шығарып отыр. Буллинг – бұл тек қысым көрсету немесе физикалық зорлық емес, ол адамның қадір-қасиетіне қол сұғатын жүйелі қорлау, психологиялық қысым көрсету әрекеті. Бұл мәселе баланың өзін-өзі бағалауына, психикалық денсаулығына, мектепке деген көзқарасына кері әсер етеді. Осы орайда, әлеуметтік педагогтің рөлі өте маңызды. Ол — мектептегі психоәлеуметтік ахуалды қалыпқа келтіретін, оқушыларға қауіпсіз орта жасауда белсенді әрекет ететін маман. Әлеуметтік педагогтың құқықтық, психологиялық, тәрбиелік білімдері буллингтің алдын алуда басты құрал бола алады.

Негізгі бөлім

Әлеуметтік педагог буллингпен күресуде бірнеше бағытта жұмыс атқарады:

1. Диагностикалық жұмыс:

Әлеуметтік педагог оқушылар арасындағы қарым-қатынасты зерттеу арқылы буллинг белгілерін ерте анықтайды. Арнайы сауалнамалар, бақылау әдістері мен әңгімелесу арқылы ол қауіп төнуі мүмкін жағдайларды болжай алады.

2. Профилактикалық жұмыс:

- Сыныптарда буллингтің зияны туралы түсіндіру жұмыстары өткізіледі;

- Оқушыларға эмоцияны басқару, өзін-өзі қорғау, қарым-қатынас жасау дағдылары үйретіледі;

- Достық, сыйластық, төзімділік құндылықтарын насихаттайтын тренингтер ұйымдастырылады.

3. Кеңес беру қызметі:

- Құрбан болған балаға психологиялық көмек көрсетіледі;

- Агрессор оқушымен жеке жұмыс жүргізіледі (эмоциялық жағдайын түсіну, агрессияның себебін анықтау);

- Ата-аналармен және мұғалімдермен жеке кеңестер өткізіледі.

4. Ынтымақтастық:

Әлеуметтік педагог психолог, сынып жетекші, мектеп әкімшілігі және қажет болған жағдайда құқық қорғау органдарымен тығыз байланыста жұмыс істейді.

1. Диагностикалық және мониторинг жұмыстары:

- Буллингке бейім жағдайларды анықтау мақсатында оқушылар арасында жасырын сауалнамалар, бақылау жүргізу;

- Қиын мінезді немесе оқшау жүрген оқушыларды анықтап, жеке бақылауға алу;

- Мектептегі психологиялық климатты бағалау.

2. Алдын алу және ақпараттандыру жұмыстары:

- Оқушылармен психологиялық тренингтер, дөңгелек үстелдер, ашық әңгімелер жүргізу;

- «Дос болайық», «Сыйластық – мәдениеттілік негізі» сияқты тақырыптық іс-шаралар өткізу;

- Мектеп қабырғасында «Сенім жәшігі» орнату арқылы жасырын шағымдар қабылдау.

3. Жеке және топтық кеңес беру:

- Құрбандарға психоэмоционалды көмек көрсету, өзін-өзі қорғау жолдарын үйрету;

- Буллингке жол берген оқушылармен жеке жұмыс жүргізіп, агрессияны төмендету тәсілдерін үйрету;

- Сыныпішілік достық қарым-қатынасты қалпына келтіру.

4. Ата-аналармен және мұғалімдермен жұмыс:

- Ата-аналарға баланың мінезіндегі өзгерістерді тануға үйрету, буллинг белгілері туралы ақпараттандыру;

- Мұғалімдерге буллингке бейім балалармен қарым-қатынас әдістерін түсіндіру, бірлесе шешім қабылдау.

5. Құқықтық және институционалдық байланыс:

- Мектеп инспекторы, учаскелік полиция, қорғаншылық кеңестерімен тығыз байланыста болу;

- Оқушы құқықтарын қорғауға бағытталған семинарлар мен құқықтық сабақтар өткізу.

Қорытынды

Буллингтің алдын алу – тек бір маманның емес, бүкіл мектеп ұжымының, ата-аналардың және қоғамның бірлескен ісі. Дегенмен, осы үдерісте әлеуметтік педагог басты үйлестіруші рөлін атқарады. Ол балаларды қорғап қана қоймай, қауіпсіз, қолайлы, қамқорлыққа толы мектеп ортасын қалыптастыруға бағытталған жүйелі жұмыс жүргізеді. Сондықтан әлеуметтік педагогтің кәсібилігі, адамгершілігі және белсенділігі – әр баланың қауіпсіздігі мен эмоционалды әл-ауқатының кепілі.

Мектеп — тек білім беретін орын емес, ол — тұлғаның қалыптасу алаңы. Осы алаңда баланың өзін қауіпсіз әрі бағалы сезінуі өте маңызды. Буллингке қарсы күресте әлеуметтік педагог – сенімді тұлға, бағыт көрсетуші және қорғаушы. Ол тек балалармен ғана емес, бүкіл мектеп қауымдастығымен бірлесе отырып, зорлық-зомбылықсыз, қолайлы орта қалыптастыруға күш салады. Сондықтан әлеуметтік педагогтің кәсібилігі, үздіксіз дамуға ұмтылысы мен адамға деген жанашыр көзқарасы – әр оқушының бақытты балалық шағының кепілі.