Мектептегі логопед жұмысының маңызы және оқушылардың сөйлеу тілін дамытудағы рөлі

Мектептегі логопед жұмысының маңызы және оқушылардың сөйлеу тілін дамытудағы рөлі

Автор: Абулова З.К.

Қазіргі білім беру жүйесінде әрбір оқушының жан-жақты дамуына ерекше көңіл бөлінеді. Баланың танымдық қабілетінің, оқу жетістігінің және қоғаммен еркін қарым-қатынас жасауының негізгі шарттарының бірі – оның сөйлеу тілінің дұрыс қалыптасуы. Сөйлеу тілі – баланың қоршаған ортамен байланыс орнатуына, өз ойын анық жеткізуіне, ақпаратты қабылдауына және білімді меңгеруіне мүмкіндік беретін маңызды құрал. Сондықтан мектептегі логопед жұмысы білім беру үдерісінің ажырамас бөлігі болып табылады. Логопедтің негізгі мақсаты – сөйлеу тілінде кездесетін түрлі кемшіліктерді дер кезінде анықтап, түзету арқылы оқушының толыққанды білім алуына және тұлғалық дамуына жағдай жасау.

Соңғы жылдары мектептерде сөйлеу тілінде түрлі бұзылыстары бар оқушылар санының артуы байқалады. Дыбыстарды дұрыс айта алмау, сөздік қорының жеткіліксіздігі, фонематикалық қабылдаудың әлсіздігі, байланыстырып сөйлеудің дамымауы, оқу мен жазуда кездесетін қиындықтар баланың оқу үлгеріміне ғана емес, оның психологиялық жай-күйіне де әсер етеді. Мұндай жағдайда логопедтің кәсіби көмегі ерекше маңызға ие. Логопедиялық түзету жұмыстарының нәтижесінде оқушының сөйлеу қабілеті ғана емес, есте сақтау, зейін, ойлау және қарым-қатынас жасау дағдылары да дамиды.

Мектеп логопедінің қызметі кешенді түрде ұйымдастырылады. Жұмыс ең алдымен диагностикалық кезеңнен басталады. Бұл кезеңде оқушының дыбыс айту ерекшеліктері, сөздік қоры, грамматикалық құрылымы, байланыстырып сөйлеуі, фонематикалық естуі және жазу мен оқу дағдылары жан-жақты зерттеледі. Диагностиканың нәтижесіне сүйене отырып, әр оқушыға жеке түзету бағдарламасы әзірленеді. Жеке және топтық сабақтар барысында артикуляциялық гимнастика, тыныс алу жаттығулары, ұсақ қол моторикасын дамыту, дыбыстарды қою және автоматтандыру, фонематикалық естуді жетілдіру, сөздік қорын байыту, сөйлем және мәтін құрастыру жұмыстары жүйелі түрде жүргізіледі. Мұндай жұмыстар баланың сөйлеу мәдениетін қалыптастырып қана қоймай, оның оқу әрекетіне деген қызығушылығын арттырады.

Логопед жұмысының нәтижелі болуы мұғалімдермен, ата-аналармен және психологиялық-педагогикалық қолдау қызметінің мамандарымен тығыз ынтымақтастыққа байланысты. Пән мұғалімдерімен бірлесе отырып, оқушының сабақтағы жетістіктері талданып, сөйлеу ерекшеліктеріне сәйкес тапсырмалар ұсынылады. Ал ата-аналарға үй жағдайында орындалатын жаттығулар, сөйлеуді дамыту әдістері және баламен тиімді жұмыс жүргізу жолдары түсіндіріледі. Осындай бірлескен жұмыс түзету процесінің тиімділігін арттырып, тұрақты нәтижеге қол жеткізуге мүмкіндік береді.

Қазіргі таңда инклюзивті білім беру жағдайында логопедтің рөлі бұрынғыдан да маңызды бола түсті. Ерекше білім беру қажеттіліктері бар балалардың қоғамға бейімделуі мен сапалы білім алуы көбіне сөйлеу тілінің даму деңгейіне байланысты. Сондықтан логопед әр баланың жеке ерекшелігін ескере отырып, заманауи педагогикалық технологияларды, ойын әдістерін, ақпараттық-коммуникациялық құралдарды және түрлі дидактикалық материалдарды тиімді пайдаланады. Бұл тәсілдер сабақтардың қызықты әрі нәтижелі өтуіне ықпал етеді.

Жүйелі ұйымдастырылған логопедиялық жұмыстың нәтижесінде оқушылардың дыбыстарды дұрыс айтуы қалыптасып, сөздік қоры молаяды, байланыстырып сөйлеу дағдылары жетіледі, оқу мен жазудағы қателері азаяды, өзіне деген сенімділігі артады және әлеуметтік ортада еркін қарым-қатынас жасау қабілеті дамиды. Мұндай оң өзгерістер оқушылардың оқу үлгерімінің жақсаруына, шығармашылық белсенділігінің артуына және тұлғалық дамуына оң әсерін тигізеді.

Қорытындылай келе, мектеп логопеді – білім беру ұйымындағы маңызды мамандардың бірі. Оның кәсіби қызметі сөйлеу тіліндегі кемшіліктерді түзетумен ғана шектелмейді, сонымен қатар әрбір оқушының толыққанды дамуына, білім сапасының артуына және қоғамда өз орнын табуына ықпал етеді. Сондықтан мектепте логопедиялық көмекті жүйелі ұйымдастыру, педагогтер мен ата-аналардың өзара ынтымақтастығын нығайту және түзету жұмыстарын ғылыми негізде жүргізу – қазіргі білім беру жүйесінің маңызды міндеттерінің бірі болып табылады.