МЕКТЕПТІ СТРАТЕГИЯЛЫҚ БАСҚАРУ ЖӘНЕ ДАМЫТУ БАҒДАРЛАМАСЫН ӘЗІРЛЕУ

Ө.Жәнібеков атындағы №19 жалпы орта білім беретін мектеп

Серик Зульфия Сериккызы басшы ұйымдастырушы, мектеп директоры

КІРІСПЕ

Қазіргі таңда білім беру жүйесі қоғам дамуының негізгі қозғаушы күштерінің бірі болып табылады. Әлемдік жаһандану үдерісі, цифрлық технологиялардың қарқынды дамуы, еңбек нарығындағы өзгерістер білім беру ұйымдарына жаңа талаптар қойып отыр. Осы өзгерістер жағдайында мектеп тек білім беретін орын ғана емес, тұлғаны жан-жақты дамытатын, өмірлік дағдыларды қалыптастыратын, заманауи талаптарға бейімдейтін маңызды әлеуметтік институтқа айналды. Сондықтан мектеп қызметін тиімді ұйымдастыру, оның даму бағытын дұрыс айқындау – бүгінгі күннің өзекті мәселелерінің бірі.

Осы тұрғыдан алғанда, мектепті стратегиялық басқару және дамыту бағдарламасын әзірлеу ерекше маңызға ие. Стратегиялық басқару – білім беру ұйымының ұзақ мерзімді мақсаттарын анықтап, сол мақсаттарға жетудің тиімді жолдарын жүйелі түрде жоспарлау мен жүзеге асыру үдерісі. Ал даму бағдарламасы – мектептің болашақтағы даму бағытын айқындайтын, нақты міндеттер мен іс-шаралар жүйесін қамтитын маңызды құжат. Бұл құжат мектептің ішкі мүмкіндіктерін тиімді пайдаланып, сыртқы орта талаптарына бейімделуіне мүмкіндік береді.

Бүгінгі таңда көптеген мектептерде білім сапасының тұрақсыздығы, оқушылардың оқу мотивациясының төмендігі, мұғалімдердің инновациялық технологияларды жеткілікті деңгейде қолданбауы сияқты мәселелер кездеседі. Мұндай проблемаларды шешу үшін басқарудың дәстүрлі тәсілдері жеткіліксіз. Сондықтан ғылыми негізделген, жүйелі және нәтижеге бағытталған стратегиялық басқару қажеттілігі туындайды.

Мектепті стратегиялық басқарудың басты мақсаты – білім сапасын арттыру, оқушылардың функционалдық сауаттылығын дамыту және бәсекеге қабілетті тұлға қалыптастыру. Бұл мақсатқа жету үшін мектептің миссиясы мен көрінісі (vision) айқындалып, нақты стратегиялық міндеттер белгіленуі тиіс. Сонымен қатар, педагогикалық ұжымның кәсіби дамуына жағдай жасау, инновациялық әдістерді енгізу, оқу-тәрбие үдерісін жаңғырту маңызды рөл атқарады.

Бұл оқу-әдістемелік құралда мектепті стратегиялық басқару және дамыту бағдарламасын әзірлеудің теориялық негіздері мен практикалық жолдары қарастырылады. Сонымен қатар, білім сапасын арттыруға бағытталған тиімді тәсілдер, зерттеу жұмыстарының нәтижелері және тәжірибелік ұсыныстар ұсынылады.

Осылайша, ұсынылып отырған тақырып қазіргі білім беру жүйесінің талаптарына толық жауап береді және мектеп қызметін жетілдіруге, білім сапасын арттыруға бағытталған нақты шешімдер ұсынуымен құнды болып табылады.

Өзектілігі мен нақтылығы

Қазіргі білім беру жүйесінде мектептің тек білім беруші ұйым ғана емес, сонымен қатар инновациялық орталыққа айналуымен байланысты. Бүгінгі мектеп оқушыға тек теориялық білім беріп қана қоймай, өмірлік дағдыларды, функционалдық сауаттылықты, сыни ойлау қабілетін қалыптастыруы тиіс. Бұл міндеттерді жүзеге асыру үшін мектептің даму бағыты нақты айқындалған, ғылыми негізделген стратегиялық жоспар арқылы жүзеге асуы қажет.

Стратегиялық басқару – бұл мектептің ұзақ мерзімді мақсаттарын анықтап, сол мақсаттарға жетудің тиімді жолдарын жоспарлау үдерісі. Ал даму бағдарламасы – осы мақсаттарды іске асыратын нақты әрекеттер жүйесі. Сондықтан бұл тақырыптың нақтылығы – білім беру сапасын арттыруға бағытталған, нақты проблемаларды шешуге негізделген басқару механизмін ұсынуында.

Қазіргі таңда мектептерде кездесетін негізгі мәселелердің бірі – білім сапасының тұрақсыздығы, оқушылардың оқу мотивациясының төмендігі, мұғалімдердің инновациялық технологияларды толық қолданбауы. Осы мәселелерді шешу үшін стратегиялық жоспарлау негізінде жүйелі жұмыс жүргізу қажеттілігі туындайды.

Білім сапасын арттырудағы тиімділігі

Мектептің стратегиялық басқару жүйесін енгізу арқылы айқын көрінеді. Ең алдымен, мектептің миссиясы мен даму бағыты анықталып, барлық педагогикалық ұжым бір мақсатқа бағытталады. Бұл өз кезегінде оқу-тәрбие үдерісінің бірізділігін қамтамасыз етеді.

Стратегиялық басқарудың тиімділігі келесі бағыттарда көрінеді:
– білім беру сапасының тұрақты мониторингі жүргізіледі;
– оқыту әдістері жаңартылып, оқушыға бағытталған тәсілдер енгізіледі;
– мұғалімдердің кәсіби дамуына жағдай жасалады;
– ата-аналармен және қоғаммен байланыс нығаяды;
– цифрлық білім беру ресурстары тиімді пайдаланылады.

Нәтижесінде оқушылардың білім сапасы артып, оқу жетістіктері жоғарылайды. Сонымен қатар, мектептің рейтингі өсіп, білім беру ұйымының бәсекеге қабілеттілігі күшейеді.

Тақырып бойынша жүргізілген зерттеу қадамдары және қолданылған инновациялық тәсілдер бірнеше кезеңнен тұрады. Бірінші кезеңде мектептің бастапқы жағдайына талдау жасалды. Бұл кезеңде оқушылардың білім сапасы, мұғалімдердің кәсіби деңгейі, материалдық-техникалық база, ата-аналардың көзқарасы зерттелді. Диагностика жүргізу барысында сауалнама, тест, бақылау әдістері қолданылды.

Екінші кезеңде анықталған мәселелер негізінде мектептің даму бағыты айқындалды.

Негізгі мақсат – білім сапасын арттыру және оқушылардың функционалдық сауаттылығын дамыту болып белгіленді. Осы мақсатқа жету үшін нақты міндеттер қойылды.

Үшінші кезеңде инновациялық тәсілдер енгізілді. Атап айтқанда:
– саралап оқыту технологиясы;
– жобалық оқыту әдісі;
– цифрлық платформаларды қолдану;
– қалыптастырушы бағалау жүйесі;
– STEM элементтерін енгізу.

5-11 сыныптар арасында

Бастауыш сынып және негізгі орта буын пән мұғалімдерінен уақытша ӘБ құру немесе шығармашылық топ құру.

Сондай-ақ Lesson Study, Action Research сияқты зерттеу әдістері қолданылып, мұғалімдердің тәжірибесі жетілдірілді. Мұғалімдер бірлескен сабақ жоспарлап, талдау жүргізу арқылы өзара тәжірибе алмасты.

Төртінші кезеңде енгізілген өзгерістердің нәтижесі бағаланды. Бұл кезеңде мониторинг жүргізіліп, білім сапасының динамикасы анықталды.

Тәжірибенің өнімі мен нәтижесі нақты көрсеткіштер арқылы дәлелденді. Мысалы, зерттеу жүргізілген сыныптарда білім сапасы бастапқыда 52% болса, бір оқу жылының соңында 68%-ға дейін өсті. Кейбір сыныптарда бұл көрсеткіш 70%-дан асты.

Оқушылардың оқу жетістіктерінің артуы келесі нәтижелермен сипатталады:
– пәндер бойынша үлгерім көрсеткіштері жоғарылады;
– олимпиада, ғылыми жоба байқауларына қатысушылар саны артты;
– оқушылардың пәнге деген қызығушылығы күшейді;
– өздігінен білім алу дағдылары қалыптасты.

Пәнаралық байланыс арқылы да тиімді нәтижелер байқалды. Мысалы, жаратылыстану және математика пәндерін байланыстыра отырып, жобалық жұмыстар орындалды. Қазақ тілі пәнінде мәтіндер арқылы ғылыми тақырыптар талданып, оқушылардың тілдік және логикалық ойлау қабілеттері қатар дамыды.

Мониторинг нәтижелері диаграмма түрінде көрсетілгенде, әр тоқсан сайын білім сапасының біртіндеп өсіп отырғаны байқалды. Бұл стратегиялық басқарудың жүйелі жүргізілгенін дәлелдейді.

Тәжірибенің өнімі мен нәтижесі

Зерттеу жұмысының маңызды бөлігі болып табылады. Зерттеу тақырыбы бойынша мұғалімдер мектепішілік және аудандық деңгейде өз тәжірибелерін бөлісті.

Атап айтқанда:
– мектепішілік семинарда «Стратегиялық жоспарлау арқылы білім сапасын арттыру» тақырыбында баяндама жасалды;
– шебер-сынып өткізіліп, инновациялық әдістер көрсетілді;
– педагогикалық кеңесте зерттеу нәтижелері талқыланды;
– әлеуметтік желілерде (мұғалімдер қауымдастығы топтарында) тәжірибе жарияланды;
– әдістемелік жинаққа мақала ұсынылды.

Сонымен қатар, мұғалімдер коучинг және тренингтер ұйымдастырып, әріптестеріне әдістемелік көмек көрсетті. Бұл жұмыстар мектеп ішінде кәсіби қоғамдастықтың қалыптасуына ықпал етті.

Қорытындылай келе, мектепті стратегиялық басқару және дамыту бағдарламасын әзірлеу – білім беру сапасын арттырудың тиімді құралы. Бұл тәсіл мектептің даму бағытын нақты айқындап, педагогикалық ұжымның бірлескен жұмысын қамтамасыз етеді. Жүргізілген зерттеу нәтижелері стратегиялық басқарудың білім сапасына оң әсер ететінін дәлелдеді.

Осы бағыттағы жұмыстарды жүйелі түрде жалғастыру арқылы мектептің бәсекеге қабілеттілігі артып, оқушылардың сапалы білім алуына толық мүмкіндік жасалады.

ҚОРЫТЫНДЫ

Қорыта келгенде, мектепті стратегиялық басқару және дамыту бағдарламасын әзірлеу – қазіргі білім беру жүйесіндегі өзекті әрі маңызды бағыттардың бірі болып табылады. Бұл үдеріс мектептің даму траекториясын нақты айқындап, білім беру сапасын арттыруға бағытталған жүйелі жұмыстарды ұйымдастыруға мүмкіндік береді.

Жүргізілген зерттеу жұмыстары стратегиялық басқарудың тиімділігін айқын көрсетті. Атап айтқанда, мектептің бастапқы жағдайын жан-жақты талдау, нақты мақсаттар мен міндеттерді айқындау, инновациялық әдістерді енгізу және тұрақты мониторинг жүргізу арқылы білім сапасының едәуір артқаны байқалды. Оқушылардың оқу жетістіктері жақсарып, пәнге деген қызығушылығы мен танымдық белсенділігі артты.

Сонымен қатар, стратегиялық басқару педагогикалық ұжымның бірлескен жұмысын күшейтіп, мұғалімдердің кәсіби дамуына оң әсерін тигізді.

Заманауи оқыту технологияларын қолдану, тәжірибе алмасу, зерттеу жұмыстарын жүргізу арқылы мұғалімдердің кәсіби құзыреттілігі артты. Бұл өз кезегінде оқу-тәрбие үдерісінің сапасына тікелей ықпал етті.

Зерттеу нәтижесінде алынған тәжірибе мектептің ғана емес, басқа білім беру ұйымдары үшін де тиімді үлгі бола алады. Жарияланымдар, семинарлар, шебер-сыныптар арқылы тәжірибені тарату жұмыстары оның практикалық маңыздылығын дәлелдеді.