Меншіктеу
операторы және өрнектер
Си
тілінде меншіктеу операторы «=» белгісімен
белгіленеді. Жазылуы:
айнымалы
= мән;
Басқа
тілдерге қарағанда Си тілінде меншіктеу
операторын өрнектерде пайдалануға
болады. Мысалы, if ((c=a+b)<0) printf(''с саны
нөлден кіші').
Тағы
бірнеше рет меншіктеу мүмкіндігі бар.
Мысалы:
x=y=z=a*b;
Бұл
жерде алдымен a*b мәні z-қа, содан соң
y-қа, сондан кейін x-қа меншіктеледі.
Си
тілінде константалардың мәнін өзгертпеу
үшін const модификаторы пайдаланады.
Мысалы: const float a=3.5;
const j=47;
Өрнектерді
айнымалыларды есептеуге арналған
формула ретінде пайдаланады. Олар
операндтардан
(айнымалылар, константалар және т.б.)
құралады және операция белгілерімен
(қосу, азайту, көбейту және басқамен)
байланысады.
Кесте
1 – Арифметикалық операциялар
Арифметикалық
операциялар
|
Орындалуы
|
+
|
Қосу
|
–
|
Азайту
|
*
|
Көбейту
|
/
|
Бөлу,
бүтін бөлігін алу
|
%
|
Бөлгендегі
қалдығын алу
|
Мысалы:
егер b=5, c=2, бүтін типті айнымалылар
болса, онда
а=b%c;
d=b/c;
операциялардың
орындалуынан кейін а айнымалысы 1 мәнін
қабылдайды, d айнымалысы 2 мәнін қабылдайды.
Арифметикалық
операциясына сәйкес меншіктеу операторын
басқаша пайдалануға болады.
Мысалы,
х=x+n;
жазуын
x+=n;
деп жазуға болады. Сол секілді
x=x-n;
x-=n;
x=x/n;
x/=n;
x=x*n;
x*=n;
x=x%n;
x%=n;
Кесте
2 – Қатынас операциялары
Қатынас
операциялары
|
Ұғымы
|
<
|
Кіші
|
<=
|
Кіші
не тең
|
= =
|
Тең
|
>=
|
Үлкен
не тең
|
>
|
Үлкен
|
!=
|
Тең
емес
|
Кесте
3 – Логикалық операциялар
Логикалық
операциялар
|
Ұғымы
|
&&
|
ЖӘНЕ,
and
|
||
|
НЕМЕСЕ,
or
|
!
|
ЕМЕС,
not
|
Си
тілінде логикалық тип жоқ болғандықтан,
логикалық өрнектін нәтижесі сандық
шама болады (жалған мәнде 0-ге тең, ақиқат
мәнде 0-ге тең емес шама).
Си
тілінде операнд мәнін бірге арттыру
(++) және бірге кеміту (--) операциялары
пайдаланады.
х++;
++х; операторлардың нәтижесі бір, бірақ
пайдалану барысында айырмашылықтары
бар. Мысалы:
main()
{
int x,y;
x=5; y=60;
x++; ++y;
printf(“x=%d
y=%d\n”,x,y);
printf(“x=%d
y=%d\n”,x++,++y);
}
Нәтижесі:
х=5 у=61
х=5 у=62
х++
операторын пайдаланғанда х айнымалының
мәні алдымен өрнекте пайдаланады, содан
соң бірге артады. ++у
пайдаланғанда
алдымен у айнымалысы бірге артады, содан
соң өрнекте пайдаланады.
Кесте
4 - Операциялардың орындалу приоритеті
++
--
|
*
/
%
|
+
-
|
!
|
<
<=
>
>=
|
==
!=
|
&&
|
||
|
Егер
операция приоритетін өзгерту қажет
болса, дөңгелек жақшаны пайдаланады.
Олардың приоритеті жоғары.
Өрнектерде
тағы шарт операциясы ? кеңінен пайдаланады.
у=х?а:b,
өрнегінде
егер х нөлге тең болмаса, у=а,
егер
х нөлге тең болса
у=b.
у=(а>b)?a:b;
өрнегі
у айнымалысына а не b
айнымалылардың
ең үлкен мәнін қабылдауға мүмкіндік
береді, яғни
y=max(a,b).
Математикалық
функциялар
Си
тілінде математикалық функцияларды
пайдаланар алдында math.h файлын қосу
қажет:
#include
<math.h>
Кесте
5-
Математикалық
функциялар
Математикалық
жазылуы
|
СИ
тілінде жазылуы
|
Нәтиже
типтері
|
| X |
|
abs(X)
|
int
|
| X |
|
fabs(X)
|
float
|
arccos X
|
acos(X)
|
double,
float
|
arcsin X
|
asin(X)
|
double,
float
|
arctg X
|
atan(X)
|
double,
float
|
cos X
|
cos(X)
|
double,
float
|
sin X
|
sin(X)
|
double,
float
|
tg X
|
tan(X)
|
double,
float
|
eX
|
exp(X)
|
double,
float
|
ln X
|
log(X)
|
double,
float
|
log X
|
log10(X)
|
double,
float
|
√X
|
sqrt(X)
|
double,
float
|
XY
|
pow(X,
Y)
|
double,
float
|
Аргумент
және
функция
алдында мүмкін болатын тип көрсетілген
(бағдарламалау барысында ол жазылмайды).
Мысалы:
y-тің
мәнін табатын бағдарламаны жаз.
y=x+0.25+sin
#include
<stdio.h>
#include
<math.h>
main()
{
float
x,y,a;
scanf(“%f”,&x);
a=x+0.25;
y=a+sin(exp(a))+sqrt(a/2.5);
printf(“y=%f”,y
);
}