Бөлім:

«Тұқым қуалаушылық пен өзгергіштік заңдылықтары»

Педагогтің аты-жөні:

Күні:

Сыныбы:

Оқушының аты-жөні:

Сабақтың тақырыбы:

Тұқымқуалаушылық заңдылықтарының цитологиялық негіздері. Гаметалар тазалығы және оның цитологиялық негіздемесі.

Оқу бағдарламасына сәйкес оқу мақсаты

9.2.4.2 - моногибридті будандастырудың цитологиялық негіздерін дәлелдеу және есептер шығару;

Сабақтың мақсаты:

Тұқымқуалаушылық заңдылықтарының цитологиялық негіздерін сипаттау

Моногибридті будандастырудың цитологиялық негіздерін дәлелдеу және есептер шығару

Құндылыққа баулу

Сабақ кезеңі/Уақыты

Педагогтің іс-әрекеті

Оқушының іс-әрекеті

Бағалау

Ресурстар

Сабақтың басы

І.Ұйымдастыру кезеңі:

а)Оқушымен сәлемдесу, . Психологиялық жағымды ахуал туғызу үшін "Мақал-мәтелмен мотивация" – Сабақ тақырыбына сай қазақтың дана сөздерін айтып, оқушылардан оның мағынасын сұрап, сабақпен байланыстыру. (Мысалы: "Білімдіге дүние жарық", "Ғылым – теңіз, білім – қайық")

Топтастыру жүзеге асырады

Алдыңғы білім тапсырмаларын ұсынады

Оқушылар ұстазымен амандасады, бір-біріне жақсы тілектер айтады

Ұяшықтарды таңдай отырып сұрақтарға жауап береді

Қошемет сөздермен ынталандыру.

Жарайсыңдар!

Сәттілік!

Сұрақтарға жауап береді

Оқулық, жұмыс дәптері

Кітап, дәптер, қалам

https://wordwall.net/ru/resource/66190017

Ой қозғау. әдісі арқылы жаңа сабақты байланыстыру мақсатында Жасанды интелектпен сұхбат

? Генетикалық заңдар: Тұқымқуалау құпиясы ?

Әрбір тірі ағза— бұл табиғаттың таңғажайып кітабы, ал оның гендері— осы кітаптың әрбір беті! ??

Сен өзіңнің көзіңнің түсін, бойыңның ұзындығын немесе шашыңның қалыңдығын қайдан алғаныңды ойлап көрдің бе? ? Бұл сұрақтың жауабы— генетикалық тұқымқуалау заңдарында жатыр!

Гендер біздің ата-анамыздан берілетін тұқымқуалау ақпаратының тасымалдаушылары болып табылады. Олардың негізгі «қоймасы»— хромосомалар, ал хромосомалар ДНҚ-дан тұрады.

Әрбір ағзада гомологты хромосомалар жұп болып келеді:
?‍? Біреуі әкеден,
?‍? Біреуі анадан беріледі.

Бұл жұп хромосомалар мейоз кезінде кроссинговер арқылы бөліктерімен алмасып, ұрпаққа жаңа белгілердің комбинациясын әкеледі.

Мендельдің заңдарына сәйкес, моногибридті будандастыру арқылы тек бір белгіні зерттеуге болады. Мысалы, бұршақтың түсі:
? Сары түс – доминантты (А)
? Жасыл түс – рецессивті (а)

Гетерозиготалы (Аа) будандық өсімдіктің жасушаларында екі аллель де бар, бірақ сырттай тек сары түс байқалады. Бұл басымдылық заңы (доминанттылық), яғни күшті ген (А) әлсіз генді (а) басып тастайды.

? Ғылыми қызық: Ата-ана белгілері қалай араласып, жаңа буында қалай пайда болатынын Пеннет торы арқылы есептеуге болады!

«Видеоролик» арқылы ой қозғау, түсіндірме беру.

Теорияны бекіту тапсырмасын ұсынады

оқушы өз ойымен бөліседі. Бір-бірінің пікірін толықтырып, пікір алмасады, берілген сурет бойынша ой қозғау арқылы жаңа сабақты байланыстырады

Жарайсыздар!

Өте жаксы жауап!

Ұтымды жауап!

Мұғалім қошеметі

-сәйкестігін табады-1балл

презентация

салыстырмалы сурет

https://youtu.be/2K8y9nRXMLU?si=rRBhQFUjvoQmXdt2

h

Белгілерлді ажырату

https://learningapps.org/watch?v=pw759jma524

Сабақтың ортасы

____-мин

«Топтас, талда, талқыла»

Оқулықтағы мәтінді бөліп беріп топта талдатады

1-топ Басымдылық заңы, есептер шығару

2-топ Гаметалар тазалық заңы, есептер шығару

3-топ Г.Мендель тәжірибесіндегі цитологиялық негіздері, есептер шығару

Оқушылар топта берілген ақпараттарды қолдана отырып

Бәрі

Өзі

Таңдау бойынша талдаған жұымсытарын ұсынады

Бағалау критерийі:

-доминантты, рецессивті аллельдерді ажыратады, есептер мысалын ұсынады

-генотип, фенотип бойынша талдайды, есептер мысалын ұсынады

-Пеннет торкөзін сипатайды, есептер мысалын ұсынады

Топтар бірін бірі бағалайды

Функционалыдқ сауаттылыққа негізделген тапсырмалар

Жұбыңмен ойлас тәсілі

Өмірлік жағдаяттық есептер

1-есеп.
Айжан апасының бақшасынан сары және жасыл түсті бұршақтарды жинап алды. Ол бұршақтың түстерінің тұқым қуалайтынын біліп, егер сары түсті бұршақ өзін-өзі тозаңдандырса, оның ұрпағы қандай түсті болатынын анықтауды көздеді. Егер бұл өсімдік таза сары сортқа жататын болса, онда келесі буында қандай түсті бұршақтар өседі?

2-есеп.
Мұрат достарына бұршақтың пішініне қатысты қызықты тәжірибе жасауды ұсынды. Ол домалақ тұқымды және бұдыр тұқымды бұршақтарды алды. Егер домалақ пішінді бұршақ таза сорт болса, ал бұдыр пішінді бұршақ та таза сортқа жатса, онда оларды будандастырғанда бірінші буында қандай белгілер байқалады?

3-есеп.
Ерасыл ботаника сабағында бұршақ гүлдерінің түсінің тұқым қуалауы туралы зерттеу жүргізіп жатыр. Ол ата-аналық өсімдіктер ретінде қызыл күрең түсті және ақ түсті гүлдері бар екі бұршақты алып, олардың будандасу нәтижелерін зерттеді. Егер қызыл күрең түсі доминантты болса, ал ақ түс рецессивті болса, онда бірінші ұрпақтағы гүлдердің түсі қандай болады?

Оқушылар топта жұптаса отырып берілген тапсырманы бірігіп орындайды Мендель тәжірибелерінің негізінде тұқым қуалау заңдылықтарын талдайды.

Бұршақ өсімдігінің белгілерін (тұқым түсі, пішіні, бойының биіктігі) ажыратады.

Будандастыру нәтижесінде бірінші (F₁) және екінші (F₂) ұрпақта пайда болатын белгілерді анықтайды.

Дескрипторлар:
✅ Мендель заңдылықтарының негізгі қағидаларын түсіндіреді.
✅ Будандастыру нәтижесінде пайда болатын белгілерді дұрыс анықтайды.
✅ Доминантты және рецессивті белгілердің таралуын ажыратады.
✅ Есептердің шешу жолын логикалық түрде сипаттайды.
✅ Ғылыми ұғымдарды дұрыс пайдаланады.

Әрбір есеп 1ұпай

М ендельдің бұршақ өсімдіктерімен жүргізген тәжірибелерін түсіндіретін сурет. Бұл сурет ата-аналық өсімдіктердің будандасуын, бірінші (F1) және екінші (F2) ұрпақтағы белгілердің таралуын көрсетеді.

Сабақтың соңы

____-мин

«Дұрыс жауабын тап» ойыны

Дескриптор:

-дұрыс жауаптарын белгілейді – 1 балл;

Презентация

https://wordwall.net/ru/resource/66190076

Сабақты түсіну деңгейін саяхатпен салыстырады:

? – Әлі дайындалып жатырмын, жолға шыққан жоқпын.

? – Саяхатқа шықтым, бірақ кей жерлерін түсіну қиын.

✈️ – Мақсатқа жеттім, бәрін түсіндім!

Үй тапсырмасы

Оқушылар тақырыпты түсінгендерін осы белгілерді көрсету арқылы анықтайды. Мендель заңдылығын түсінген түсінбегендерін анықтайды

Мұғалім оқушыларды домбыра әдісі арқылы жинаған балдарын есептеп бағалайды

1-5балл-3

5-7балл-4

8-10балл-5

Y

YY

YY

Y

YY

YY

r

Rr

Rr

r

Rr

Rr

a

Aa

Aa

a

Aa

Aa