Эссе тақырыбы: Мотивацияның менің өмірімдегі рөлі

Эссенің жоспары

I. Кіріспе

• Мотивация ұғымының мәнін ашу.

• Тақырыптың өмірлік және психологиялық маңыздылығын көрсету.

II. Негізгі бөлім

1. Мотивация туралы теориялық түсінік

2. Менің өмірімдегі мотивацияның көрінісі

3. Әртүрлі көзқарастарды салыстыру

III. Қорытынды

• Мотивацияның тұлғаның дамуы мен табысқа жетудегі маңызы.

• Тақырып бойынша жеке қорытынды және өмірлік ұстаным.

I. Кіріспе

Қазіргі қоғамдағы үнемі өзгеріп отыратын өмір жағдайында адамның табысқа жетуі мен өзін-өзі дамытуы көбіне оның мотивация деңгейіне байланысты.

Мотивация – бұл адамның әрекетін белгілі бір мақсатқа бағыттайтын ішкі психологиялық қозғаушы күш. Ол адамның іс-әрекетке итермелейтін себептерін түсіндіреді және тұлғаның дамуының негізгі механизмі болып табылады.

Мотивация ұғымының маңыздылығы оның тек жұмыс немесе оқу саласында ғана емес, өмірдің барлық қырында көрініс табуында. Адамның мақсат қоюы, шешім қабылдауы, табандылық танытуы – барлығы да мотивациялық факторлармен тікелей байланысты. Мысалы, оқуда табысқа жету үшін білімге деген ішкі қызығушылық пен сенім қажет, ал өмірлік қиындықтарды жеңу үшін рухани жігер мен мақсаткерлік маңызды рөл атқарады.

Өз тәжірибемнен байқағанымдай, мотивация мен үшін – өмірдің қозғалтқыш күші. Ол маған өз мақсаттарымды айқындауға, қиын сәттерде берілмеуге және жаңа биіктерге ұмтылуға көмектеседі.

Сондықтан мотивация – менің жеке өмірімнің, кәсіби өсуімнің және рухани жетілуімнің негізгі тірегі.

II. Негізгі бөлім

1. Мотивация туралы теориялық түсінік

Мотивация термині (латынның “movere” – «қозғау, итермелеу») деген сөзінен шыққан. Психологияда бұл ұғым адамның мінез-құлқын реттейтін, оны белгілі бір мақсатқа бағыттайтын ішкі себептер жиынтығы ретінде қарастырылады.

Психология ғылымында мотивация ұғымы тұлғаның қажеттіліктері мен мақсаттарының арасындағы байланысты түсіндіреді.

А. Маслоудың «Қажеттіліктер иерархиясы» теориясы бойынша, адам өзін-өзі дамыту сатысына тек негізгі физиологиялық және әлеуметтік қажеттіліктер қанағаттанған соң ғана жете алады. Мен бұл оймен келісемін, себебі өзімнің де жетістікке деген талпысым көбіне рухани және кәсіби қажеттіліктермен байланысты. Мысалы, оқу процесінде менің мотивациям – өз білімімді арттыру және болашақ мамандығымда бәсекеге қабілетті болу.

Ал Ф. Герцбергтің мотивациялық теориясы бойынша, адамның қанағаттануы мен еңбектегі белсенділігі ішкі (қызығушылық, даму, жетістік) және сыртқы (жалақы, марапат, бедел) факторларға тәуелді.

Менің өмірлік тәжірибемде де осы көзқарастардың дұрыстығы байқалады: кез келген жетістікке жету үшін алдымен адамның ішкі сенімі мен қажеттілігі айқын болуы қажет. Теория тұрғысынан мотивация тек психологиялық ұғым емес, ол тұлғаның өмірлік бағытын, құндылық жүйесін және өзін-өзі жүзеге асыру деңгейін көрсететін маңызды категория.

2. Менің өмірімдегі мотивацияның көрінісі.

Өз өмірімде мотивация ең алдымен білім алу мен өзін жетілдіруге деген ұмтылыстан байқалады. Мен үшін оқудағы және жеке дамудағы жетістік – сыртқы мәжбүрлеудің емес, ішкі ниеттің нәтижесі. Мысалы, қиын тапсырмаларды орындау немесе жаңа бағыттарды үйрену барысында мен өзіме «неліктен бұл маған қажет?» деген сұрақ қоямын. Сол сұрақтың жауабы менің мотивациямды күшейтеді.

Менің ішкі мотивациямның негізі – өзін-өзі дамыту мен қоғамға пайдалы болу ниеті. Ал сыртқы мотивация ретінде маған ұстаздарымның сенімі, отбасымның қолдауы және жетістіктерімді мойындау сезімі әсер етеді. Осы екі түрдің үйлесуі маған мақсаттарымды жүйелі түрде орындауға мүмкіндік береді. Неміс философы И. Кант айтқандай, «адамның ішкі еркіндігі оның моральдық шешімдерінен басталады». Бұл ой менің өмірлік қағидаммен үндес: мотивация – рухани еркіндік пен жауапкершіліктің нәтижесі.

3. Әртүрлі көзқарастарды салыстыру және талдау.

Мотивация туралы ғылыми көзқарастар әртүрлі бағыттарда дамыған. Мәселен, бихевиоризм өкілдері (Д. Уотсон, Б. Скиннер) мотивацияны сыртқы ынталандырулармен түсіндірсе, гуманистік психология (А. Маслоу, К. Роджерс) оны адамның өзін-өзі жетілдіруге ұмтылысымен байланыстырады.

Мен гуманистік бағытты қолдаймын, себебі адам өзінің рухани өсуін тек ішкі сенім мен мақсат арқылы жүзеге асырады.

Әртүрлі көзқарастар бойынша, мотивация екіге бөлінеді: ішкі және сыртқы. Сыртқы мотивация – марапат, баға, атақ сияқты сыртқы факторларға негізделеді. Ал ішкі мотивация – өз жетістігіне қанағаттану мен өзін жетілдіруге деген табиғи ұмтылыс.

Менің ойымша, тұрақты және ұзақ мерзімді нәтижелерге тек ішкі мотивация арқылы ғана жетуге болады. Өйткені сыртқы себептер уақытша әсер етсе, ішкі себептер өмірлік бағытқа айналады.

Салыстыра қарағанда, сыртқы мотивация уақытша әсер береді, ал ішкі мотивация тұрақты және терең дамуға әкеледі. Бұл ойды өз тәжірибем де дәлелдейді: егер мен тек марапат немесе баға үшін әрекет етсем, нәтижем қысқа мерзімді болады; ал егер мен білім алу процесінің өзінен ләззат алсам – бұл ұзақ мерзімді жетістікке жол ашады.

Демек, ішкі мотивация тұлғаның өмірлік тұрақтылығының, табандылығының және өзін-өзі жүзеге асыруының басты факторы болып табылады.

III. Қорытынды

Қорытындылай келе, мотивация – менің өмірімдегі жетекші психологиялық және рухани күш. Ол менің мақсат қою қабілетімді, шешім қабылдау еркіндігімді және табысқа жету сенімімді қалыптастырады. Мотивацияның арқасында мен өз қабілеттерімді толық ашып, өмірлік бағыттарымды нақтылай аламын. Мотивацияны сақтау үшін мен өзіме ұсақ мақсаттар қойып, әр жетістігімді бағалауға тырысамын. Бұл маған жаңа белестерге жетуге күш береді. Адам өз өмірін өзгертуді қаласа, оның алғашқы қадамы – ішкі мотивациясын табу.

Себебі мотивация – сыртқы табыстың емес, ішкі үйлесімнің көрінісі. Мотивация бар жерде – даму бар, ал даму бар жерде – өмірдің мәні ашылады.