«Болашақ» жоғары медициналық колледжі

Бекітемін

«Жалпы білім пәндер» бірлестік жетекшісі________Айтимова.Н.Ж

«___»________2025ж.

ОҚУ САБАҒЫНЫҢ ЖОСПАРЫ №________

Паркинсон ауруына қарсы қолданылатын дәрілер. Этил спирті

(сабақ тақырыбы)

Модуль /пән атауы:Фармакология,фармакотерапия

Педагог:Акимбаева.А.А

Күні:" " 2025 жыл

1)Жалпы мәліметтер

Курс:3курс,

топтар:ФМ-11-23-1,Фд-9-23-1\2

Сабақтың түрі: практикалық сабақ

Сабақ мақсаты, міндеттері:

Білім алушыларға Паркинсон ауруының патогенезін, оған қарсы қолданылатын дәрілердің топтарын және этил спиртінің фармакологиялық әсерін түсіндіру.

Сабақтың тәрбиелік мақсаты:

«Адал азамат» біртұтас тәрбие бағдарламасының бағыттары

Студенттердің әділдікке, адалдыққа, кәсіби жауапкершілікке және адамгершілікке негізделген көзқарасын қалыптастыру. Медициналық саладағы этикалық нормаларды сақтау, дәрі-дәрмек қолдануда адалдық, қоғам алдындағы жауапкершілік, және кәсіби этиканы ұстану.

Күтілетін нәтижелер:

Қажетті ресурстар: оқулықтар, интерактивті тақта, слайд, таратпа материалдар 

Әдебиеттер:

1. Күшібаев А.Б., Әбдірайымова А.К.
   Фармакология негіздері. – Алматы: «Эверо», 2021 ж.
   (Колледж студенттеріне арналған негізгі оқу құралы)

2. Құлманов Б.Ж., Иманғали Н.М.
   Жалпы фармакология. – Алматы: ҚММУ баспасы, 2020 ж.

3. Кулібаева С.Б.
   Клиникалық фармакология. – Нұр-Сұлтан: Фолиант, 2022 ж.

4. ҚРДәрілікзаттарреестрі

https://www.dari.kz
(Қазақстандатіркелгендәрілікзаттартізімі мен сипаттамасы)

5. WHO Model List of Essential Medicines, 2023

https://www.who.int/publications/i/item/WHO-MHP-HPS-EML-2023.02

Қосымша дереккөздер :

Medscape Drug Reference

https://www.medscape.com/druginfo
(Халықаралық дәрілердің әсері, жанама әсері, фармакокинетикасы туралы)

UpToDate – Antimicrobial Therapy Guidelines

https://www.uptodate.com
(Актуалды клиникалық нұсқаулықтар)

PubMed Central – Ғылыми мақалалар базасы

https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/
(Антибиотиктерге төзімділік және вирусқа қарсы терапия бойынша мақалалар)

5) Сабақтың барысы:

Ұйымдастырушылық кезең: Білім алушылармен сәлемдесу, түгендеу, сабаққа дайындығын тексеру.

Сабақ барысы:

Жаңа сабақты түсіндіру:

1-бөлім. Паркинсон ауруына қарсы қолданылатын дәрілер

1.1 Паркинсон ауруы (қысқаша):

• Допамин жетіспеушілігі

• Негізгі белгілері: тремор, ригидтілік, брадикинезия

1.2 Антипаркинсондық дәрілердің әсер ету принципі:

• Допамин деңгейін арттыру

• Холинергиялық әсерді азайту

1.3 Жіктелуі:

• Допамин прекурсоры: Леводопа + карбидопа

• Допамин агонистері: Бромокриптин, Прамипексол

• MAO-B тежегіштері: Селегилин

• COMT тежегіштері: Энтакапон

• Холиноблокаторлар: Тригексифенидил

1.4 Жанама әсерлері:

• Дискинезия

• Гипотензия

• Психикалық бұзылыстар

2-бөлім. Этил спирті

2.1 Анықтамасы:
Этил спирті – орталық жүйке жүйесін тежейтін психоактивті зат.

2.2 Фармакологиялық әсері:

• Аз мөлшерде – қоздыру

• Орташа – тежелу

• Жоғары – кома

2.3 Медициналық қолданылуы:

• Антисептик

• Метанол улануында антидот

2.4 Зиянды әсері:

• Алкоголизм

• Бауыр циррозы

• Жүйке жүйесінің зақымдануы

Жаңа сабақ

I. ПАРКИНСОН АУРУЫНА ҚАРСЫ ҚОЛДАНЫЛАТЫН ДӘРІЛЕР

1. Паркинсон ауруы (қысқаша)

Паркинсон ауруы – мидың қара субстанциясында допамин өндіретін нейрондардың жойылуымен сипатталатын созылмалы нейродегенеративті ауру.

Негізгі белгілері

• Тремор (қол-аяқтың дірілі)

• Брадикинезия (қозғалыстың баяулауы)

• Бұлшықет ригидтілігі

• Постуралды тұрақсыздық

2. Емдеудің негізгі принциптері

• Допамин жетіспеушілігін толықтыру

• Допамин рецепторларын тікелей қоздыру

• Допаминнің ыдырауын тежеу

• Холинергиялық жүйенің әсерін азайту

3. Антипаркинсондық дәрілердің жіктелуі

3.1 Допамин прекурсоры

Леводопа + карбидопа (немесе бенсеразид)

• Ми ішінде допаминге айналады

• Ең тиімді препарат

Жанама әсері:

• Дискинезия

• «On-off» синдромы

• Жүрек айну, гипотензия

3.2 Допамин рецепторларының агонистері

• Бромокриптин

• Прамипексол

• Ропинирол

Артықшылығы:

• Леводопаға тәуелділікті азайтады

Жанама әсері:

• Галлюцинация

• Ұйқышылдық

• Импульсивті мінез-құлық

3.3 MAO-B тежегіштері

• Селегилин

• Разагилин

Әсері:

• Допаминнің ыдырауын тежейді

Жанама әсері:

• Бас ауруы

• Ұйқысыздық

3.4 COMT тежегіштері

• Энтакапон

• Толкапон

Әсері:

• Леводопаның әсерін ұзартады

Жанама әсері:

• Диарея

• Бауыр уыттылығы (толкапон)

3.5 Холиноблокаторлар

• Тригексифенидил (Циклодол)

• Бипериден

Әсері:

• Треморды азайтады

Жанама әсері:

• Ауыздың құрғауы

• Көру бұзылысы

• Есте сақтаудың төмендеуі

3.6 Басқа препараттар

Амантадин

• Допамин бөлінуін арттырады

• Дискинезияны азайтады

4. Препарат таңдаудың принциптері

• Жас науқас → допамин агонистері

• Ауыр симптомдар → леводопа

• Тремор басым → холиноблокатор

II. ЭТИЛ СПИРТІ (ЭТАНОЛ)

1. Анықтамасы

Этил спирті (этанол) – орталық жүйке жүйесіне әсер ететін, психоактивті, уытты зат.

2. Фармакокинетикасы

• Асқазан-ішек жолынан тез сіңеді

• Қан арқылы барлық мүшеге таралады

• Бауырда алкогольдегидрогеназа арқылы метаболизденеді

• Ацетальдегид → сірке қышқылы

3. ОЖЖ-ге әсері (дозаға байланысты)

4. Медициналық қолданылуы

• Антисептик (70%)

• Метанол және этиленгликоль улануында антидот

5. Жанама және уытты әсері

5.1 Жедел улану

• Құсу

• Есінен тану

• Тыныс жеткіліксіздігі

5.2 Созылмалы қолдану

• Алкоголизм

• Бауыр циррозы

• Полинейропатия

• Энцефалопатия

6. Қарсы көрсетілімдері

• Жүктілік

• Бауыр аурулары

• Балалар жасы

• Психикалық аурулар

7. Алкогольге тәуелділік

• Психикалық тәуелділік

• Физикалық тәуелділік

• Абстиненция синдромы

ҚОРЫТЫНДЫ

? Паркинсонда ем симптомдық, өмір бойы
? Леводопа – ең тиімді, бірақ жанама әсері бар
? Этил спирті – дәрі емес, уытты зат

Үй тапсырмасы

Антипаркинсондық дәрілердің кестесін жасау
немесе

Этил спиртінің ағзаға әсері туралы қысқаша эссе

Сабақ/оқу қорытындысын жасау, бағалау:

Студент тақырыпты жетік меңгергендігін, логикалық ойлау дағдысын көрсетсе. Қойылған сұрақтарға толық жауап беріп нақты мысалдармен тұжырым жасай алса 90-100% дұрыс жауап берсе. Студент тақырып бойынша білімін көрсете алды бірақ оқытушының ескертулерінен кейін жөнделген кейбір нақты емес жауаптары болса. Логикалық ойлау дағдысын көрсете алса және нақты мысалдар келтіре отырып тұжырым жасай алса 75-89% дұрыс жауап берсе. Студент тақырыпты толық меңгермеген және қойылған сұрақтарға жүйелі жауап бермейді. Бірақ келесі материалды игеру үшін жетерлік тақырып бойынша жалпы түсінігі бар екенін көрсетсе. Ұғымдардың анықтамаларын толық айта алмаса немесе терминдерді оқытушының бірнеше жөндеулерінен кейін ғана дұрыс айта алса 50-74% дұрыс жауап берсе Студент сабаққа қатысқан. Оқу материалының білмейтіндігін немесе толық түсінбегендігі байқалса, анықтамаларды мүлдем білмесе немесе елеулі қателіктер жіберсе, оқытушының жөндеулерінен кейін де қатесін түзете алмаса дұрыс жауабы 50%-дан төмен болса.