Семинар жоспары мен мәтіні: "Мұғалім жұмысындағы жасанды интеллект және нейрондық желілер"

Спикер: (Сіздің аты-жөнініз) Аудитория: Пән мұғалімдері (биология, физика, география, тіл мамандары және т.б.) Уақыт: ~25 минут

1-бөлім. Сөйлеу жоспары (Тайминг)

1. Сәлемдесу және танысу (2 мин): Байланыс орнату.

2. Интрига (Қызығушылық тудыру) (2 мин): Күнделікті жұмыс пен уақыт туралы сұрақ.

3. "ЖИ дегеніміз не?" блогы (5 мин): Қарапайым тілмен түсіндіру (калькулятор мен ми аналогиясы).

4. "Ол қалай үйренеді?" блогы (5 мин): Машиналық оқыту педагогикалық процесс ретінде.

5. Практика: Мектептегі ЖИ (6 мин): Әр пәнге арналған нақты мысалдар.

6. Болашақ және қорқыныштар (3 мин): Робот мұғалімді алмастыра ала ма?

7. Қорытынды және үндеу (2 мин): Түйіндеме.

8. Кері байланыс (Қосымша уақыт): Сұрақтар.

2-бөлім. Сөздің толық мәтіні

(Ескертпе: Төртбұрышты жақшадағы [мәтін] — бұл сізге арналған ремаркалар, оларды дауыстап оқудың қажеті жоқ).

1. Сәлемдесу және танысу

[Жымиып, сенімді тұрыңыз, залға көз жүгіртіңіз]

Қайырлы күн, құрметті әріптестер! Физикадан бастап әдебиетке дейінгі түрлі пән мұғалімдерін осы жерде көргеніме қуаныштымын. Менің атым — (Сіздің аты-жөнініз), және бүгін біз қазіргі таңда жан-жақтан естіліп жатқан, бірақ көбіне түсініксіз немесе тіпті қорқынышты болып көрінетін тақырып жайлы сөйлесуге жиналдық.

Бүгінгі кездесуіміздің тақырыбы: «Жасанды интеллект және нейрондық желілер: бәсекелес емес, көмекші».

"Нейрондық желі" деген сөзді естігенде көбіңіздің ойыңызға роботтар әлемді жаулап алатын фантастикалық фильмдер келетінін білемін. Бірақ бүгін мен сіздерге оның екінші жағын көрсеткім келеді. Технологиялардың бізге үйге ертерек қайтуға, жұмыстарды тез тексеруге және сабақтарды қызықтырақ етуге қалай көмектесе алатынын айтатын боламын.

2. Интрига

Бастамас бұрын, сіздерге бір сұрағым бар. Ешқашан ұйықтамайтын, жалақы сұрамайтын, "Соғыс және бейбітшілікті" бір секундта оқып шығып, ол бойынша тест құрастыра алатын немесе биология сабағына 10 секундта жасуша құрылысының суретін салып беретін жеке көмекшісі болғанын қалайтындар қол көтерсінші?

[Кідіріс, қол көтергендерді күтіңіз]

Көріп тұрмын, қол көтергендер көп екен. Ендеше, жақсы жаңалығым бар: мұндай көмекші қазірдің өзінде бар. Және ол сіздердің әрқайсыңызға қолжетімді.

Бүгін біз осы "сиқырлы" құралдың қалай жұмыс істейтінін, неге оны "интеллект" деп атайтынын және оны ертең-ақ сабақта қалай қолдануға болатынын талқылаймыз.

3. ЖИ дегеніміз не? (Қарапайым тілмен)

Қарапайым нәрседен бастайық. Жасанды Интеллект (ЖИ) дегеніміз не?

Кәдімгі калькуляторды елестетіңізші. Сіз "2 + 2" деп терсеңіз, ол әрқашан "4" деп жауап береді. Ол программист жазған қатаң ережелер бойынша жұмыс істейді. Егер сіз калькулятордан: "Көңіл-күйің қалай?" деп сұрасаңыз, ол қате көрсетеді. Бұл — кәдімгі бағдарлама.

Ал жасанды интеллект — бұл қатаң нұсқаулықтармен емес, ықтималдық пен тәжірибе негізінде жұмыс істейтін бағдарлама.

Биолог әріптестер, адам миын елестетіңіздерші. Бізде нейрондар және олардың арасындағы байланыстар (синапстар) бар. Біз жаңа нәрсе үйренгенде, бұл байланыстар күшейе түседі. Ғалымдар біздің биологиямыздан шабыт алып, жасанды нейрондық желілерді жасап шығарды.

Бұл физикалық сымдар емес, бұл біздің нейрондардың жұмысын қайталайтын компьютердегі математикалық модель. ЖИ-дің калькулятордан басты айырмашылығы — ол импровизация жасай алады және жаңа нәрсе жарата алады. Ол өлең шығара алады, сурет сала алады немесе оған ешкім арнайы алгоритм жазбаған есепті шығара алады.

4. Машиналық оқыту: Біз машинаны қалай үйретеміз?

Сіздер: "Машина мұның бәрін қайдан біледі?" деп сұрауларыңыз мүмкін. Осы жерде біз Машиналық оқыту ұғымына келеміз.

Құрметті әріптестер, бұл жерде біз бәріміз сарапшымыз, өйткені нейрожеліні оқыту процесі баланы оқытуға қатты ұқсайды.

Мысал: Сіз балаға (немесе нейрожеліге) мысықты иттен ажыратуды үйреткіңіз келеді делік.

1. Ескі әдіс (бағдарламалау): Сіз нұсқаулық жазасыз: "Егер құлағы үшкір, мұрты бар және құйрығы тік болса — бұл мысық". Бірақ кейін бала хаски тұқымды итті көреді — оның да құлағы үшкір, құйрығы бар. Жүйе қателеседі.

2. Жаңа әдіс (Машиналық оқыту): Сіз ереже жазбайсыз. Сіз жай ғана балаға мысықтың 1000 суретін көрсетіп: "Бұл — мысық" дейсіз. Сосын иттің 1000 суретін көрсетіп: "Бұл — ит" дейсіз.

Нейрожелі суреттерге қарап, заңдылықтарды (паттерндерді) өзі табады. Ол: "Аха, мысықтың қарашығының пішіні басқа, мұрны кішірек екен ғой" деп өзі түсінеді. Біз оған мұны түсіндірген жоқпыз, ол мысалдар арқылы өзі үйренді.

Қазіргі ең қуатты модельдер (мысалы, ChatGPT) интернеттің барлығын дерлік "оқып шықты": кітаптарды, мақалаларды, Уикипедияны. Олар адамдардың сөйлемді қалай құрайтынын, физика есептерін қалай шығаратынын, мәтіндерді қалай аударатынын зерттеді.

5. Білім беруде ЖИ қолдану

"Жақсы, — дерсіздер, — бұл теория ғой. Ал маған, география немесе қазақ тілі мұғаліміне мұның не керегі бар?"

Тәжірибеге көшейік. ЖИ — бұл бір уақытта сіздің әдіскеріңіз, лаборантыңыз және суретшіңіз.

Әртүрлі пәндерге арналған мысалдар:

• Қазақ тілі мен әдебиеті:

  • Мәселе: Оқушылар интернеттен көшіріп алмас үшін "Абай жолы" бойынша тест құрастыру немесе шығармаға 20 түрлі тақырып ойлап табу керек.

  • Шешім: Сіз ЖИ-ге былай жазасыз: "5-тарау бойынша орташа деңгейдегі жауап нұсқалары бар 10 сұрақ құрастыр". Ол мұны 30 секундта жасайды.

  • Тағы бір мысал: ЖИ оқушының эссесін грамматика мен стиль жағынан тексеріп, қателерін белгілеп бере алады, бұл дәптер тексеру уақытын үнемдейді.

• Тарих және География:

  • Мәселе: Балаларға құрғақ даталарды жаттау қызық емес.

  • Шешім: ЖИ-ден сұраңыз: "Наполеон мен Александр I қазіргі чатта сөйлесіп отырғандай диалог жаз". Немесе "Ежелгі Отырар қаласының гүлденген кезеңіндегі суретін жасап бер". Бұл сабақты жандандырады!

• Физика және Математика:

  • ЖИ дағдыны бекіту үшін сандары әртүрлі шексіз біртипті есептер шығарып бере алады. Сіз: "Ом заңын бесінші сынып оқушысына құбырдағы су ағыны мысалында түсіндір" деп сұрасаңыз, ол керемет метафора ұсынады.

• Биология:

  • Эволюция мен бейімделуді түсіндіру үшін жоқ жануарлардың суретін жасату. "Гравитациясы күшті және температурасы төмен ғаламшарда өмір сүретін жануардың суретін сал". Кейін балалармен неге ол дәл солай көрінетінін талқылауға болады.

Басты ой: ЖИ сіздің сарапшылық орныңызды баса алмайды. Ол тек "қара" жұмысты істейді. Сіз — редакторсыз, ол — шимай дәптердің авторы.

6. Болашақ және қорқыныштар: ЖИ бізді алмастыра ма?

Мен жиі: "Егер компьютер бәрін білсе, мұғалімнің не керегі бар?" деген қорқынышты естимін.

Әріптестер, шынын айтайық. Егер мұғалімнің міндеті — тек оқулықтағы параграфты мазмұндап беру болса, иә, ондай мұғалімді ЖИ (немесе YouTube) алмастырады.

Бірақ біздің жұмысымыз әлдеқайда күрделі.

1. Эмпатия және қолдау. ЖИ оқушының көзіне қарап, оның жалқаулықтан емес, үйдегі қиындықтардан мұңайып отырғанын түсіне алмайды.

2. Мотивация. ЖИ ақпарат бере алады, бірақ қызығушылық ұшқынын тек адам ғана жаға алады.

3. Тәрбие. Біз тек формулаларды ғана емес, адамгершілікті, топта жұмыс істеуді, этиканы үйретеміз.

Білім берудің болашағы — гибридті жүйе. Рутинаны (жоспарлар, есептер, тест тексеру) машинаға береміз. Ал босаған уақытты балалармен тірі қарым-қатынасқа және шығармашылыққа арнаймыз. ЖИ-ді меңгерген мұғалім жұмыссыз қалмайды, керісінше, супер-профессионалға айналады.

7. Қорытынды, қоштасу және кері байланыс

Қорытындылай келе: Жасанды интеллект — бұл қуатты паровоз. Рельс үстінде тұрып, ол мені басып кетеді деп қорқуға болады, немесе машинист кабинасына кіріп, оны басқаруға болады.

Мен сіздерді бүгін кешке жай ғана байқап көруге шақырамын. ChatGPT немесе кез келген баламасына кіріп, былай деп жазып көріңіз: "Сәлем, мен география мұғалімімін, маған жанартаулар туралы сабақтың қызықты бастамасын ойлап табуға көмектесші". Нәтижесіне таңғаласыз.

Назарларыңызға және еңбектеріңізге рақмет!

[Кері байланыс] Бізде аздаған уақыт бар. Мүмкін сұрақтарыңыз бар шығар немесе біреу пікір таластырғысы келетін болар? Қуана жауап беремін.

(Әрі қарай еркін сұхбат)