ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ

ӘЛ-ФАРАБИ АТЫНДАҒЫ ҚАЗАҚ ҰЛТТЫҚ УНИВЕРСИТЕТІ

«Философия және саясаттану» факультеті

«Әлеуметтану және әлеуметтік жұмыс» кафедрасы

РЕФЕРАТ

Тақырыбы : Мүгедектігі бар адамдарға көрсетілетін әлеуметтік қызметтер стандарттары

Тексерген: Авсыдыкова Қ .А

Орындаған: Мирсабирова Мафтуна

Кіріспе

Қазіргі қоғамда мүгедектігі бар адамдарды әлеуметтік қорғау – әлеуметтік саясаттың негізгі бағыттарының бірі. Қазақстан Республикасында бұл сала заңнамалық тұрғыдан бекітіліп, арнайы әлеуметтік қызмет көрсету стандарттары арқылы реттеледі. Әлеуметтік стандарттар – қызмет көрсету сапасын, көлемін, қолжетімділігін және нәтижелілігін анықтайтын нормативтік талаптар жүйесі.

Мүгедектігі бар адамдарға әлеуметтік қызмет көрсету жүйесін үйлестіретін негізгі орган – Қазақстан Республикасының Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі.

Қазақстан 2015 жылы Біріккен Ұлттар Ұйымы-ның Мүгедектердің құқықтары туралы конвенциясын ратификациялап, халықаралық стандарттарға сәйкес саясат жүргізуді міндетіне алды.

1. Мүгедектік ұғымы және оның әлеуметтік мәні

Мүгедектік – бұл адамның денсаулығының тұрақты бұзылуы салдарынан тіршілік әрекетінің шектелуі және әлеуметтік қорғау қажеттілігінің туындауы.

Мүгедектік 3 топқа бөлінеді:

• I топ – тұрақты күтімді қажет ететін адамдар;

• II топ – еңбекке қабілеттілігі шектеулі;

• III топ – еңбекке ішінара қабілетті.

Балалар арасында «мүгедектігі бар бала» мәртебесі беріледі.

Мүгедектіктің әлеуметтік мәні – адамның қоғам өміріне толық қатысуына кедергі келтіретін факторларды азайту,

Құқықтық реттеу жүйесі

Қазақстанда әлеуметтік қызметтер келесі заңнамалық актілермен реттеледі:

• Қазақстан Республикасының Конституциясы

• Қазақстан Республикасының «Мүгедектігі бар адамдарды әлеуметтік қорғау туралы» заңы

• Қазақстан Республикасының «Арнаулы әлеуметтік қызметтер туралы» заңы

Бұл заңдар мүгедектігі бар адамдарға:

• тең мүмкіндіктер;

• әлеуметтік қолдау;

• білім алу;

• еңбек ету;

• медициналық көмек алу;

• кедергісіз ортаға қол жеткізу құқықтарын қамтамасыз етеді.

Әлеуметтік қызмет көрсету стандарттарының құрылымы

Стандарттар келесі бөлімдерден тұрады:

1. Жалпы ережелер

2. Қызмет алушылардың құқықтары мен міндеттері

3. Қызмет түрлері

4. Қызмет көрсету тәртібі

5. Мамандарға қойылатын талаптар

6. Қызмет сапасын бағалау

Әрбір қызмет жеке қажеттіліктерді бағалау негізінде ұсынылады. Бұл – жеке оңалту бағдарламасы (ЖОБ) арқылы жүзеге асады,

Әлеуметтік қызмет көрсету нысандары

1. Үйде қызмет көрсету – әлеуметтік қызметкер аптасына бірнеше рет барып көмек көрсетеді.

2. Жартылай стационар – күндізгі орталықтар.

3. Стационарлық ұйымдар – интернат үйлері.

4. Оңалту орталықтары – медициналық және әлеуметтік оңалту.

5. Дағдарыс орталықтары – қиын жағдайдағы адамдарға уақытша көмек.

6. Қаржыландыру тетігі

Әлеуметтік қызметтер:

• республикалық бюджет;

• жергілікті бюджет;

• мемлекеттік әлеуметтік сақтандыру қоры;

• қайырымдылық қорлар арқылы қаржыландырылады.

Қызметтердің бір бөлігі тегін көрсетіледі.

Көрсетілетін әлеуметтік қызметтердің кеңейтілген сипаттамасы

4.1 Әлеуметтік-тұрмыстық қызметтер

• үйді тазалау

• азық-түлік әкелу

• киім-кешекпен қамтамасыз ету

• көлікпен сүйемелдеу

4.2 Әлеуметтік-медициналық қызметтер

• дәрі-дәрмекпен қамтамасыз ету

• физиотерапия

• емдік дене шынықтыру

• техникалық оңалту құралдары (арба, есту аппараты)

4.3 Әлеуметтік-психологиялық қызметтер

• психологиялық диагностика

• түзету жұмыстары

• күйзелістің алдын алу

4.4 Әлеуметтік-педагогикалық қызметтер

• инклюзивті білім беру

• арнайы оқу бағдарламалары

• дефектолог, логопед көмегі

4.5 Әлеуметтік-еңбек қызметтері

• кәсіптік оқыту

• еңбек нарығына бейімдеу

• жұмыс орындарын квоталау

4.6 Әлеуметтік-құқықтық қызметтер

• жәрдемақы рәсімдеу

• сотта өкілдік ету

• құқықтық кеңес беру

Сапа стандарттары мен мониторинг

Сапаны бағалау критерийлері:

• қолжетімділік

• уақтылылық

• қауіпсіздік

• кәсібилік

• клиент қанағаттануы

Мониторинг жүргізіледі:

• мемлекеттік бақылау

• тәуелсіз бағалау

• қоғамдық бақылау

8. Халықаралық тәжірибе және салыстырмалы талдау

Дамыған елдерде мүгедектігі бар адамдарды қоғамға кіріктіру саясаты басым. Мысалы:

• қолжетімді орта стандарттары;

• дербес ассистент қызметі;

• инклюзивті білім беру;

• үйде тәуелсіз өмір сүру моделі.

Қазақстанда да инклюзия саясаты дамып келеді,

Негізгі мәселелер

• ауылдық аймақта қызмет тапшылығы

• инфрақұрылымның толық бейімделмеуі

• кадр жетіспеушілігі

• қоғамдағы әлеуметтік стигма

10. Жетілдіру жолдары

• цифрландыруды дамыту

• мобильді әлеуметтік қызметтер енгізу

• мамандардың біліктілігін арттыру

• үкіметтік емес ұйымдармен серіктестік

• ерте араласу орталықтарын көбейту

Қорытынды

Мүгедектігі бар адамдарға көрсетілетін әлеуметтік қызметтер стандарттары – олардың құқықтарын қамтамасыз етуге, өмір сапасын арттыруға және қоғамға толыққанды кірігуіне бағытталған жүйе.

Қазақстан халықаралық талаптарға сәйкес әлеуметтік саясатты жетілдіріп келеді. Болашақта басты міндет – тең мүмкіндіктер қоғамын қалыптастыру және әрбір азаматтың әлеуетін толық ашуға жағдай жасау

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі

1. Қазақстан Республикасының Конституциясы. – Алматы: Юрист, 2023.

2. Қазақстан Республикасының «Мүгедектігі бар адамдарды әлеуметтік қорғау туралы» заңы. – Астана, 2005 (соңғы өзгерістер мен толықтыруларымен)

3. Қазақстан Республикасының «Арнаулы әлеуметтік қызметтер туралы» заңы. – Астана, 2008 (соңғы редакция).

4. Қазақстан Республикасының Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі. Мүгедектігі бар адамдарға әлеуметтік қызмет көрсету стандарттары жөніндегі нормативтік-құқықтық актілер жинағы. – Астана, 2024.

5. Біріккен Ұлттар Ұйымы. Мүгедектердің құқықтары туралы конвенция. – Нью-Йорк, 2006.

6. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы. World Report on Disability. – Geneva, 2011.

7. Қазақстан Республикасының Әлеуметтік кодексі. – Астана, 2023.

8. Әлеуметтік жұмыс теориясы мен практикасы: Оқу құралы / ред. Б.Ж. Жұмағұлов. – Алматы, 2020.

9. Қалиев С.Қ. Әлеуметтік саясат негіздері. – Алматы: Экономика, 2019.

10. Қазақстан Республикасының Стратегиялық даму жоспары (2025 жылға дейін). – Астана, 2022.