Үй тапсырмасы тест

1. Мұхит ағыстарының бағытын қандай факторлар анықтайды?

a) Желдер мен Жердің айналу қозғалысы
b) Судың тұздылығы мен температурасы
c) Су бетінің биіктігі мен атмосфералық қысым
d) Барлық жауаптар дұрыс

Жауап: d) Барлық жауаптар дұрыс

2 Гольфстрим ағысының негізгі ерекшелігі қандай?

a) Ол салқын су әкеледі және климаттың суытуына әсер етеді
b) Ол жылы суды алып, Еуропа жағалауларында климаттың жұмсаруына ықпал етеді
c) Ол суға қышқылдықты арттырады
d) Ол тек тропикалық аймақтарда байқалады

Жауап: b) Ол жылы суды алып, Еуропа жағалауларында климаттың жұмсаруына ықпал етеді

3. Мұхит ағстарының ішкі құрылымын қалай сипаттауға болады?

a) Олар тек беткі қабаттарда қозғалады
b) Олар беткі және терең қабаттарда қозғалады
c) Олар тек терең қабаттарда қозғалады
d) Олар тек экватордың маңайында қозғалады

Жауап: b) Олар беткі және терең қабаттарда қозғалады

4. Қазақтанда қандай мұхит ағысы бар?

a) Тынық мұхитындағы Куросио ағысы
b) Атлант мұхитындағы Гольфстрим ағысы
c) Солтүстік Мұзды мұхитындағы Лабрадор ағысы
d) Қазақстанның жағалауында мұхит ағысы жоқ

Жауап: d) Қазақстанның жағалауында мұхит ағысы жоқ

5. Мұиттық ағыстардың қандай экологиялық рөлі бар?

a) Олар атмосфераның ылғалдылығын төмендетеді
b) Олар теңіз биологиялық әртүрлілігін қамтамасыз етеді
c) Олар тек су тұщылығын өзгертіп, климатты өзгертеді
d) Олар тек қатты ағындарға әсер етеді

Жауап: b) Олар теңіз биологиялық әртүрлілігін қамтамасыз етеді

6. Перу ағысы қандай су температурасымен сипатталады?

a) Жылы су ағысы
b) Суық су ағысы
c) Орташа температурадағы су ағысы
d) Ағыстың температурасы тұрақты

Жауап: b) Суық су ағыс

7. Мұхит ағыстарының Жердің климатына әсері қандай?

a) Олар климатты тұрақсыздандырады
b) Олар жер бетінде жылуды біркелкі таратады
c) Олар атмосфераның құрамына әсер етеді, бірақ климатқа әсер етпейді
d) Олар климаттың тек қана суытуына әсер етеді

Жауап: b) Олар жер бетінде жылуды біркелкі таратады

8. Калифорния ағысы қай мұхитта орналасқан және оның ерекшелігі неде?

a) Тынық мұхитында, салқын су әкеледі
b) Атлант мұхитында, жылы су әкеледі
c) Үнді мұхитында, тұщы су әкеледі
d) Солтүстік Мұзды мұхитында, суы тым тұзды болады

Жауап: a) Тынық мұхитында, салқын су әкеледі

9. Мұхит ғысының тұрақты бағыттары мен жылдамдығына қандай негізгі факторлар әсер етеді?

a) Желдердің бағыты мен жылдамдығы
b) Жердің айналуы және климаттық өзгерістер
c) Мұхиттағы тереңдіктің өзгеруі
d) Барлық жоғарыда аталған факторлар

Жауап: d) Барлық жоғарыда аталған факторлар

10. Мұхиттық ағыстардың адам өміріне әсері қандай?

a) Олар тек экологиялық жағдайды қалыпқа келтіреді
b) Олар тек кемелердің қозғалысына әсер етеді
c) Олар теңіз экологиясын сақтап, жаһандық жылынудың ықпалын бәсеңдетуге көмектеседі
d) Олар тек су көлемін өзгертіп, жаһандық климатты өзгертеді

Жауап: c) Олар теңіз экологиясын сақтап, жаһандық жылынудың ықпалын бәсеңдетуге көмектеседі

11. Тынық ұхитында қандай ағыс экватордан бастап, солтүстікке қарай бағытталады?

a) Куросио ағысы
b) Перу ағысы
c) Калифорния ағысы
d) Гольфстрим ағысы

Жауап: a) Куросио ағысы

12. Тынық мұхитындағы ең үлкен мұхит ағысы қайсысы?

a) Куросио ағысы
b) Экваториалды ағыс
c) Гольфстрим ағысы
d) Оңтүстік ағыс

Жауап: a) Куросио ағысы

13. Мұхит ағыстарын зерттеуде қандай құралдар жиі пайдаланылады?

a) Судың температурасы мен тұздылығын өлшейтін құралдар
b) Спутниктер мен ғарыштан бақылау
c) Ғылыми экспедициялар мен зерттеу кемелері
d) Барлық жауаптар дұрыс

Жауап: d) Барлық жауаптар дұрыс

14. Мұхит ағыстарның климатқа әсері туралы қандай болжам жасалады?

a) Мұхит ағыстарының өзгеруі жаһандық климаттың өзгеруіне алып келеді
b) Олар климатты тек жергілікті деңгейде өзгертеді
c) Мұхит ағыстары климатқа әсер етпейді
d) Мұхит ағыстарының өзгеруі тек атмосфераның қысымын өзгертеді

Жауап: a) Мұхит ағыстарының өзгеруі жаһандық климаттың өзгеруіне алып келеді

15. Жердің айналу қозғалысы мұхит ағыстарына қалай әсер етеді?

a) Ол ағыстарды тек экватор аймағында ғана жылжытады
b) Ол ағыстардың бағытын өзгертіп, оларды оңтүстікке және солтүстікке бағыттайды
c) Ол ағыстарды жылдамдатуға әсер етеді
d) Ол ағыстардың қозғалысына еш әсер етпейді

Жауап: b) Ол ағыстардың бағытын өзгертіп, оларды оңтүстікке және солтүстікке бағыттайды

Бөліс

Ұсыныс айт

Түсіндір

Неге

Ата

Ойлап тап

№1 тапсырма

1. Кариб теңізі аймағы

Бұл аймақта тропиктік циклондар көбінесе қыркүйек және қазан айларында болады. Кариб теңізі аралдары, мысалы, Куба, Ямайка, Доминикана, Пуэрто-Рико және басқа да елдер осы дауылдарға ұшырайды. АҚШ-тың оңтүстік-шығысы, әсіресе, Флорида, Луизиана, Мексика шығанағының аймақтары да әсер алады. Мұнда урагандардың пайда болу ықтималдығы өте жоғары.

2. Мексика шығанағы аймағы

Бұл аймақ, әсіресе, АҚШ-тың Флорида, Луизиана, Техас штаттары мен Мексика елін қамтиды. Мексика шығанағының үстінде жылы су мен атмосфералық жағдайлардың әсерінен тропиктік циклондары жиі пайда болады. Мексика шығанағы мен Кариб теңізі арасында циклондарының пайда болуының негізгі себептері осында.

3. Тынық мұхитының батыс бөлігі

Филиппин, Тайвань, Жапония, Оңтүстік-Шығыс Азия елдері үшін бұл аймақ өте қауіпті. Мұнда циклондары тайфун деп аталады. Тайфундар осы аймақта жиі пайда болады және күшті жауын-шашын мен жел әкеледі. Бұл аймақтағы дауылдардың күштілігі мен жиілігі осы аймақтың географиялық ерекшеліктеріне байланысты.

4. Үнді мұхитының тропиктік аймағы

Үнді мұхитының аймақтары, әсіресе, Индия, Бангладеш, Шри-Ланка, Мьянма елдері үшін қауіпті. Мұнда тропиктік циклондар Циклон деп аталады. Үнді мұхитының шығыс және батыс жағалауларында жиі байқалады, әсіресе көктем мен күз айларында. Үнді мұхитындағы циклондар жиі ағымдарды өзгертіп, аймақтық қауіптерді арттырады.

5. Оңтүстік Тынық мұхиты аймағы

Австралияның солтүстік жағалауы, Папуа Жаңа Гвинея, Соломон аралдары мен Вануату елдері бұл аймақтағы тропиктік циклондарының зардаптарын көреді. Австралияның солтүстік бөлігінде тропиктік циклондары әсіресе қараша мен сәуір айлары арасында кездеседі. Мұнда "Сексуция дауылы" деп аталатын циклондары жиі пайда болады.

6. Шығыс және Оңтүстік Африка аймағы

Мозамбик шығанағы мен Үнді мұхитының батыс бөлігінде циклондары жиі пайда болады. Бұл аймақта, әсіресе Мадагаскар, Мозамбик, Танзания, Кения, Сейшел аралдары мен Комор аралдары табиғи апаттарға жиі ұшырайды. Бұл циклондары Циклон деп аталады, және олар көбінесе қыста күш алады.

7. Батыс Тынық мұхиты

Бұл аймаққа Гавайи аралдары, Тайти, Самоа сияқты мұхит аралдары жатады. Олар көбінесе Гавайы дауылдары деп аталатын циклондардың әсерін сезінеді. Бұл циклондар көбіне жаз айларында байқалады, бірақ жылдың басқа кезеңдерінде де пайда болуы мүмкін.

8. Оңтүстік Америка

Бразилияның солтүстігі, Француз Гвианасы және Суринам елдерінде тропиктік циклондар пайда болады. Бұл аймақтарда циклондар өте сирек, бірақ кейде олар үлкен әсер қалдыруы мүмкін.

9. Солтүстік Атлантика аймағы

Солтүстік Атлантикадағы циклондарының орташа белдеуі де маңызды аймақтардың бірі болып табылады. Бұл аймақтарда циклондарының аттары ураган болып табылады. Солтүстік Америка, Кариб теңізі мен Мексика шығанағы сияқты аймақтарға әсер ететін урагандар көбінесе дәл осы аймақтың ортаңғы бөлігінде пайда болады.

№2 тапсырма

Тропиктік циклондарының әрқайсысы өз атауына ие болады және оларды арнайы нөмірлермен белгілеу де жиі қолданылады. Әр тропиктік циклон белгілі бір аймақта пайда болғаннан кейін оған атау беріледі және ол көбінесе халықаралық дауыл орталықтарымен тіркеледі. Мұндай атаулар мен сандар негізінен Әлемдік метеорологиялық ұйымның (WMO) және басқа да климаттық агенттіктердің мәліметтеріне сәйкес тіркеледі.

Тропиктік циклондарының атаулары мен сандарын мысалдар арқылы түсіндірсек:

Мысалдар:

Таро (Typhoon Taro, 2019) – 2019 жылы шығыс Азияда пайда болған тайфун. Бұл циклон Филиппин мен Жапонияның шығыс жағалауларына әсер етті. Аты «Таро» деп аталған, бірақ оның ресми тіркеу нөмірі 7219-тайфун болды.

Катрина (Hurricane Katrina, 2005) – АҚШ-тың оңтүстік-шығысында орын алған тарихи ураган. Ол 2005 жылы пайда болып, Флорида мен Луизиана штаттарын, әсіресе Нью-Орлеан қаласын көп зардапқа ұшыратты. Бұл циклонның тіркеу нөмірі – 1325 (Hurricane Katrina).

Айда (Cyclone Aida, 2013) – Үнді мұхитында пайда болған тропиктік циклон. Бұл циклон 2013 жылы Мадагаскар және Мозамбик жағалауларында үлкен зақым келтірді. Ол көбіне Циклон Айда ретінде белгілі.

Флоренс (Hurricane Florence, 2018) – 2018 жылы АҚШ-тың солтүстік-шығысын ең көп зардапқа ұшыратқан ураган. Ол Шығыс Каролина мен Вирджиния штаттарын көп зақымдады. Бұл циклонның тіркеу нөмірі – 9350 (Hurricane Florence).

Чарли (Hurricane Charlie, 2004) – 2004 жылы Флорида мен АҚШ-тың оңтүстік жағалауында орын алған ураган. Бұл циклон үлкен апат әкеліп, «Чарли» деп аталған. Оның тіркеу нөмірі – 1145 (Hurricane Charlie).

Тропиктік циклондардың атауларын беру жүйесі:

Әдетте, тропиктік циклондары әртүрлі аймақтарда тіркеледі және олар арнайы аттармен белгіленеді. Мысалы:

Атлантика мен Кариб теңізі: Солтүстік Атлантикада пайда болған тропиктік циклондары әдетте ағылшын, француз немесе испан тілдеріндегі атаулармен аталады (мысалы, Katrina, Irene, Florence).

Тынық мұхит: Азия мен Тынық мұхитының солтүстік-батыс бөлігінде пайда болған тайфундарға көбінесе Азияның дәстүрлі атаулары беріледі (мысалы, Haiyan, Taro, Rai).

Үнді мұхиты: Үнді мұхитында пайда болған циклондары көбінесе үнді елдерінің атауларымен аталады (мысалы, Nargis, Fani).

Циклондардың тіркеу нөмірлері:

Тропиктік циклондары көбінесе бірнеше нөмірмен тіркеледі. Әрбір циклон өзінің тіркеу нөміріне ие болып, белгілі бір аймақтың дауылдар орталығының деректер базасында сақталады. Әр циклонның тіркеу нөмірі әрбір жылдың жеке идентификаторы мен аймақтағы орнын білдіреді.

Тропиктік циклондардың толық тарихы мен нөмірлерін бақылау үшін, Әлемдік метеорологиялық ұйым немесе ұлттық метеорологиялық агенттіктердің сайттарынан қарауға болады.

Деңгейлік тапсырмалар

1. Тапсырма сөздердің арасынан мұхиттағы дауылдарды анықтаңыз

2. Тапсырма

ТЕСТ

1. Мұхитта болатын апаттардың ішіндегі ең жойқыны?

А)Жер сілнісі В)Цунами С)Тропиктік циклон Д)Экваторлық циклон Е)Қоқыстар

2. Мұхитта болатын апаттардың ішіндегі ең жойқыны?

А)Жер сілнісі В)Цунами С)Тропиктік циклон Д)Экваторлық циклон Е)Қоқыстар

3. Солтүстік жарты шарда тропиктік циклондардың айналу бағыты ________________________

4. Оңтүстік жарты шарда тропиктік циклондардың айналуы_______________________________

5. Тропиктік циклон туралы алғашқы мәлімет қалдырған?

А)Ф. Магеллан В)Х.Колумб С)Дж Кук Д)В.Д Гамма Е)Ф.Белленсгаузен

6. Х. Колумб қай арал маңында тропиктік циклонға тап болды?

А)Антиль В)Зонд С)Отты жер Д)Канар Е)Азор

7. 5 ⁰ және 20 ⁰ с.е пен о.е арасында болады?

А)Тропиктік циклон В)Жер сілкінісі С)Отты шеңбер Д)Цунами Е)Арктикалық шөл

8. Мексика шығанағы, Кариб теңізі, Антиль және Жасыл мүйіс аралдары қай мұхиттың тропиктік циклон аудандары?

А)Тынық В)Атлант С) Үнді Д)Солтүстік мұзды мұхиты Е)Оңтүстік

9. Бенгал шығанағы, Араб теңізінде қай мұхиттың тропиктік циклон аудандары?

А)Тынық В)Атлант С) Үнді Д)Солтүстік мұзды мұхиты Е)Оңтүстік

10. Каролин, Мариан, Маршалл, Гавай қай мұхиттың тропиктік циклон аудандары?

А)Тынық В)Атлант С) Үнді Д)Солтүстік мұзды мұхиты Е)Оңтүстік

11. Пайда болу аудандарына байланысты тропиктік циклондарды жергілікті атауға ие

Солтүстік Атлант, Солтүстік Америка, Тынық мұхитының оңтүстігінде атауы?

А)Вилли Вилли В)Дауыл С) Тайфун Д)Аракандар Е)Пассаттар

12. Пайда болу аудандарына байланысты тропиктік циклондарды жергілікті атауға ие

Қытай, Жапония, Вьетнам атауы?

А)Вилли Вилли В)Дауыл С) Тайфун Д)Аракандар Е)Пассаттар

13. Пайда болу аудандарына байланысты тропиктік циклондарды жергілікті атауға ие

Үнді мұхиты Аустралия маңында атауы?

А)Вилли Вилли В)Дауыл С) Тайфун Д)Аракандар Е)Пассаттар

14. Пайда болу аудандарына байланысты тропиктік циклондарды жергілікті атауға ие

Оңтүстік Үнді мұхиты айдынының үстінде атауы?

А)Вилли Вилли В)Дауыл С) Тайфун Д)Аракандар Е)Пассаттар

15. Тропиктік циклонның атауына кімнің есімі беріледі?

А)Әйел адам В)Ер адам С) Елді мекен Д)Мемлекет Е)Жануар

16. Солтүстік жартышар циклондарының белсенділік уақыты?

А)Тамыз – қыркүйек В)Қыс айлары С) Наурыз - сәуір Д)Мамыр – тамыз Е) Шілде

17. Оңтүстік жартышар циклондарының белсенділік уақыты?

А)Тамыз – қыркүйек В)Қыс айлары С) Наурыз - сәуір Д)Мамыр – тамыз Е) Шілде

18. Мұхитта қатты жылдамдықпен айналатын қуатты құйын?

А)Вилли Вилли В)Дауыл С) Тайфун Д)Аракандар Е)Торнадо

19. Цунамидің 80% болатын мұхит?

А)Тынық В)Атлант С) Үнді Д)Солтүстік мұзды мұхиты Е)Оңтүстік

20. 1963 жылы қараша айында Куба каласындағы дауыл?

А)Камилла В)Флора С) Гамильтон Д)Кола Е)Таймыр

21. 1969 жылы тамызында Кариб теңізінде пайда болған Кубада және Ақшта болған циклон?

А)Камилла В)Флора С) Гамильтон Д)Кола Е)Таймыр

22. Тайфундар, циклондар, найзағайлы бұлттардың моделін жасайтын ел?

А)АҚШ В)Италия С) Жапония Д)Қытай Е)Ресей

23. Тропиктік циклондарға жиі ұшырайтын мемлекет?

А)АҚШ В)Италия С) Жапония Д)Қытай Е)Ресей G)Корея H) Аустралия

24. Циклондарды зерттеп оқытатын арнайы орталықтар бар мемлекеттер?

А)АҚШ В)Италия С) Жапония Д)Қытай Е)Ресей G)Корея H) Аустралия