Мұздың пайда болуы

Мұз — Н₂ О. Судың қатты түрі. Химиялық құрамы: О 88,8%, Н 11,2%; кейде оның құрамында газ немесе қатты зат қоспалары болады. Қаттылығы 1,5 меншікті салмағы 0,917.

Сингониясы гексагондық; дигексагондық-дипирамида.

Кристалдық ішкі құрылысы. Молекулалық решеткасының координадия саны 4. Тетраэдр түрінде оның екі бұрышы оң, екі бұрышы теріс зарядты деуге болады.

Оптикалық оңқай Ng = 1,310, N_m 1,309.

Кристалдарының сырт бейнесіне келгенде оның ең тамаша түрлері белгілі қар мен қыраудың кристалдары болып табылады. Олар гексагондық симметрияның неше түрлі алты сәулеленіп өсуінің тамаша формаларын құрады. Мұздың дендрит түрлері де, басқ а әшекей гүл сияқты түрлері де болады. Үңгірлерде мұздың алты бұрышты пластинка түрлері, биік тауларда алты қырлы жіңішке призмалары кездеседі. Мұздың сауысты сталактит түрлері де жұртқ а мәлім. Тұтас мұз, қ а р мұздақ массалары да бұрыннан белгілі.

Жоғарыда айтылған минералдардың кепшілігі жер бетіндегі кейбір экзогендік жағдайларда сулы тотықтарға айналады. Енді сол сулы тотықтардың ішіндегі ең манызды кен құрайтын бірнешеуін қарастырайық .

Аморфтық және 10 кристалдық модификацияда (гексагондық, кубтық, тетрагондық, тағы басқа) болады. Табиғи мұздың барлығы дерлік бір модификацияда (гексагондық) түзілген; олардың тығыздығы 931 кг/м³, жылу сыйымдылығы 2,135 кДж/кг (0ӘС-та), еру жылуы 334 кДж/кг. Табиғатта материктік, жер асты, атмосфера (қар, қырау, бұршақ) Мұз, судың бетінде (қабыршақ мұз, қалқыма мұз, жамылғы мұз) және әр түрлі тереңдікте (су ішіндегі) пайда болатын су Мұз, қатты тығыздалған және қайтадан кристалданған қардан пайда болатын мұздық (глетчерлік) Мұзы болып ажыратылады.

Табиғи Мұз судан әлдеқайда таза. Кейде Мұзбен бірге мех. қоспалар, ерітінді тамшылары, газ қалдықтары, тағы басқа кездеседі. Жердегі Мұздың жалпы көл. 30 млн. км3, қорының негізгі бөлігі полюстік өлкелерде (әсіресе, Антарктидада; мұндағы Мұз қабатының қалыңд. 4 км-ге жетеді) шоғырланған. Күн жүйесіндегі планеталардың, кометалардың Мұздары туралы деректер бар. Атмосферадағы, судағы, құрылықтағы, жер қабығындағы Мұз өсімдік жамылғысы мен жануарлар дүниесіне, адамның іс-әрекетіне, шаруашылық салаларына әсер етеді.

Табиғи Мұз биология, медедициналық препараттарды, азық-түлікті салқындату және сақтау үшін қолданылады.

Т абиғи мұз

Табиғи мұз бірнеше жолмен жасалады.

1.Кейбір тұздарды(азот - аммиак тұзы, селитра, мүсәтір, сульфат) су немесе қышқылда еріген кезде салқындату арқасында, мұндай жол қымбат құрылғыларды қажет етпейді;

2. Су немесе сұйық аммиакты буландырып, салқындату арқасында. Бұл үшін арнайы машиналар қажет.

3. Сұйытылған газдар, соның ішінде, көмірқышқылы, күкірт майы, метил эфирының булануынан жасалады.

Су қатқан кезде мұзға айналу процесі басталады. Осы жерде мұздің размері 10%-ке дейін үлкейеді. Сондықтан да оның тығыздығы аз болады.

Мысалы: екі тасты алайық. Екеуінің де массалары 5 кг. Бірақ біреуі 60 см квадрат, ал екіншісі 120 см квадрат. Себебеі екеуінің тығыздықтары әр түрлі. Сол 120 см квадраттың жартысын, яғни 60 см квадратты кесіп аламыз. Екеуін салыстырамыз. Қайсысы ауыр? 1-шы ешқай жерін кеспеген ауыр болады. Көлемдері бірдей болғанымен, екеуінің тығыздықтары әр түрлі, солай олардың массалары да өзгереді.