Музыка сабағында ұлттық құндылықтарды насихаттау

Музыка сабағында ұлттық құндылықтарды насихаттау

«Ел боламын десең, бесігіңді түзе» деген қанатты сөздің астарында ұлттың болашағы ұрпақ тәрбиесіне байланысты екендігі жатыр. Ал ұрпақ тәрбиесінің өзегі – ұлттық құндылықтар. Халықтың тарихы, тілі, салт-дәстүрі, әдет-ғұрпы мен өнері – ғасырлар бойы қалыптасқан рухани мұра. Сол асыл мұраны келер ұрпақтың бойына сіңіру – мектептің, әсіресе музыка пәнінің маңызды міндеттерінің бірі.

Музыка – халықтың жан дүниесінің айнасы. Әрбір әнде халықтың қуанышы мен қайғысы, арман-мұраты мен өмірлік ұстанымы көрініс табады. Әрбір күйде елдің тарихы, табиғаты мен тағдыры бейнеленеді. Сондықтан музыка сабағы – ұлттық құндылықтарды дәріптейтін, жас ұрпақтың бойына ұлттық рух пен елжандылықты қалыптастыратын тәрбиелік мәні зор пән.

Музыка – ұлттық рухтың жаршысы

Қазақ халқы үшін музыка – тек өнер емес, өмір салты. Бесіктегі сәбиді әлдилеген ана әлдиінен бастап, елдік рухты көтерген жыраулардың толғауына дейінгі барлық музыкалық мұра халқымыздың дүниетанымын танытады.

Домбыраның қос ішегінен төгілген күй – халқымыздың тарихы. Ән – халықтың жүрек үні. Күй – ғасырлар қойнауынан жеткен шежіре. Сондықтан музыка сабағында қазақтың халық әндері мен күйлерін үйрету арқылы оқушылар ұлттық мәдениетпен жақынырақ танысады.

Құрманғазының өр рухты күйлері, Дәулеткерейдің сырлы шығармалары, Тәттімбеттің нәзік әуендері немесе халық әндерінің терең мазмұны бала жүрегіне туған жерге деген сүйіспеншілікті, ұлттық мақтаныш сезімін ұялатады.

Музыка арқылы бала өткенін таниды, бүгінін бағалайды және болашағына жауапкершілікпен қарай бастайды.

Музыка сабағы – ұлттық тәрбиенің алтын көпірі

Мектеп қабырғасында оқушы ең алдымен өзінің кім екенін, қай халықтың ұрпағы екенін сезінуі керек. Осы сезімді қалыптастыруда музыка сабағының орны ерекше.

Сабақ барысында халық әндерінің шығу тарихын әңгімелеу, күйлердің аңыздарын таныстыру, ұлттық аспаптардың ерекшеліктерін түсіндіру оқушылардың тарихи танымын кеңейтеді. Олар музыкалық шығармаларды жай ғана орындап қоймай, оның мазмұнын, тәрбиелік мәнін түсіне бастайды.

Мысалы, бесік жырын үйрету арқылы бала ана мейірімінің қасиетін сезінеді. Тұсаукесер жырын тыңдау арқылы ұлттық салт-дәстүрдің тәрбиелік мәнін ұғынады. Ал батырлық әндерді орындау кезінде ерлік пен елдік ұғымдарының қадірін түсінеді.

Осылайша музыка сабағы ұлттық тәрбиенің табиғи жалғасына айналады.

Домбыра – ұлттық болмыстың белгісі

Қазақтың ұлттық құндылықтарын домбырасыз елестету мүмкін емес. Домбыра – халқымыздың рухани символы, ұлттық мәдениеттің алтын қазығы.

Музыка сабағында домбыраның шығу тарихымен таныстыру, күйлердің мазмұнын түсіндіру және қарапайым шығармаларды орындауға баулу оқушылардың ұлттық өнерге деген қызығушылығын арттырады.

Домбыраның үнін тыңдаған бала туған жердің кең даласын, самал желін, тұлпардың дүбірін, халықтың қуанышы мен мұңын сезінеді. Осындай әсерлер арқылы оның бойында ұлттық сана мен рухани құндылықтарға деген құрмет қалыптасады.

Домбыра үйренген оқушы тек музыкалық сауаттылығын жетілдіріп қана қоймай, халқымыздың бай мұрасын жалғастырушы жас ұрпаққа айналады.

Ұлттық ойындар мен дәстүрлерді музыка сабағында пайдалану

Музыка сабағы тек ән айтып, күй тыңдаумен шектелмейді. Сабақ барысында ұлттық ойын элементтерін, салт-дәстүрлерді, мақал-мәтелдерді, жұмбақтарды және халық ауыз әдебиетін пайдалану оқушылардың қызығушылығын арттырады.

Мысалы, «Ақсерек – Көксерек», «Орамал тастау», «Айгөлек» сияқты ұлттық ойындардың музыкалық нұсқаларын қолдану арқылы балалар ұлттық мәдениетті ойын арқылы меңгереді.

Салт-дәстүрлерге арналған әндерді орындау немесе шағын сахналық көріністер ұйымдастыру оқушылардың шығармашылық қабілетін дамытып қана қоймай, олардың ұлттық дүниетанымын қалыптастырады.

Осындай сабақтарда оқушы өзін халқымен рухани байланыста сезінеді.

Заманауи білім беру және ұлттық құндылықтар

Қазіргі цифрлық дәуірде балалардың қызығушылығы көбіне шетелдік мәдениетке бағытталып бара жатқаны жасырын емес. Сондықтан ұлттық өнерді заманауи әдістер арқылы насихаттау – бүгінгі мұғалімнің басты міндеттерінің бірі.

Музыка сабағында бейнефильмдер, интерактивті тапсырмалар, ұлттық музыкаға арналған цифрлық ресурстар, белгілі күйшілер мен әншілердің орындауларын пайдалану сабақтың тартымдылығын арттырады.

Сонымен қатар оқушыларға халық әндерін қазіргі заманғы орындаушылардың репертуарымен салыстырып тыңдату немесе ұлттық аспаптардың үнін әлемдік музыкалық мәдениетпен байланыстыра түсіндіру олардың ұлттық өнерге деген қызығушылығын күшейтеді.

Ең бастысы – ұлттық құндылықтарды өткеннің мұрасы ретінде ғана емес, бүгінгі өмірдің маңызды бөлігі ретінде көрсете білу.

Ұстаздың рөлі

Ұлттық тәрбиенің нәтижелі болуы ең алдымен мұғалімнің кәсіби шеберлігіне байланысты. Музыка пәнінің мұғалімі оқушыға ән үйретуші ғана емес, ұлттық мәдениеттің насихатшысы болуы тиіс.

Ұстаздың әрбір сабағы халықтың рухани мұрасын дәріптеуге бағытталғанда ғана оқушы ұлттық өнердің қадірін түсінеді. Мұғалімнің өз ісіне сүйіспеншілігі мен ұлттық мәдениетке деген құрметі балаларға үлгі болады.

Ұстаз домбыраның үнін жүрегімен сезінгенде ғана оны шәкіртінің жүрегіне жеткізе алады.

Музыка – ұлттық рухты сақтайтын, халықтың мәдени жадын ұрпақтан ұрпаққа жеткізетін құдіретті өнер. Сондықтан музыка сабағында ұлттық құндылықтарды насихаттау – тек пәннің міндеті емес, елдің болашағына қызмет ететін маңызды тәрбиелік іс.

Халық әндері мен күйлерін, ұлттық аспаптарды, салт-дәстүрді және қазақ музыкасының бай мұрасын сабақта тиімді пайдалану арқылы оқушылардың бойында туған жерге деген сүйіспеншілік, ұлттық мақтаныш, рухани мәдениет пен елжандылық қасиеттері қалыптасады.

Ұлттық құндылықтарды бойына сіңіріп өскен ұрпақ қана өз елінің мәдениетін құрметтеп, оны келешекке аманат ете алады. Ал сол қасиетті жолдың бастауында музыка сабағы тұр. Себебі музыка – халықтың жүрегінен туған үн, ал сол үнді жас ұрпақтың жүрегіне жеткізу – әрбір музыка мұғалімінің қасиетті парызы.