Джумаева Жакшыгул Темирбековна

Алматы облысы, Жамбыл ауданы,

Жамбыл атындағы орта мектеп КММ

музыка пәні мұғалімі

Музыка сабағында заманауи әдіс-тәсілдерді қолдану

Білім берудің материалына сай, қазіргі таңда мұғалімдердің жеке қабілетін, сыни ойлауын, шығармашылық мүмкіндіктерін дамытуға бағытталған заманауи әдіс-тәсілдерді қолдануда. музыкалық дамудың эстетикалық көзқарасын қалыптастыру, эмоционалдық қабылдауды арттыру, музыкалық талғамын бұл үшін әдіс-тәсілдер аса маңызды рөлдік.Заманауи әдістері оқушының белсенділігін арттыруға, сабақты қызықты әрі мағыналы өткізуге, музыка пәніне деген бақылауды арттыруға мүмкіндік береді. Әдістерді дұрыс таңдау – мұғалімнің кәсіби шеберлігінің маңызды көрсеткіші.

Білім беру жүйесінің құралған материалдарына сай, соның ішінде музыка сабағының шығармашылық қабілетін дамыту, эстетикалық талғамын қалыптастыруға және әлемдік музыка мұраларын танып-білуіне бағытталады. Музыка сабағы – тек өнерді дамыту құралы ғана емес, сонымен қатар оқушының жан дүниесіне әсер ету, рухани дамытудың ерекше пәндерінің бірі.Қазіргі заманғы білім беруде музыка сабағы тек ән айту, тыңдау немесе аспапта ойнау әрекетімен шектелмейді. Бұл пән арқылы оқушылардың эмоционалдық сезімі, сана-сезімі, ұлттық шығармашылық қабілеті, эстетикалық көзқарасы қалыптасады. нәтижеге жетудің тиімді жолы – оқыту барысында жаңашыл, оқушының деңгейін арттыратын әдіс-тәсілдерді, түрлі тапсырмаларды қолдану.Музыка сабағында қолданылатын әдістер мен тапсырмалар оқушылардың жас ерекшеліктеріне, жеке қабілетіне, музыкалық даму мүмкіндіктеріне, мектептің типіне және оқу бағдарламасының мазмұнына сәйкес таңдалды. Мұғалім тек музыка теориясын түсіндіруші ғана емес, басқа оқушыларды музыка тілімен сөйлетуге, оның терең мағынасын ұғындыруға бағыттаушы тұлға болып табылады.Музыка адамның ішкі жан дүниесін тәрбиелеудің, рухани байыту мен мәдени құндылықтарды бойға сіңірудің қуат құралы. Бастауыш және орта буындағы оқушылар үшін музыка сабағы – шығармашылық қабілеттерін ашуға, өз-өзіне деген сенімін арттыруға, ортада еркін сөйлеуге, пікір білдіруге жол ашады. жоғары қатар, музыка пәні арқылы ұлттық тәрбие де қатар жүреді. Халық әндері, күйлер, дәстүрлі музыка арқылы оқушылар туған жерге, тіліне, еліне деген сүйіспеншілікті бойына сіңіреді.Жаңартылған оқу бағдарламасына сәйкес музыка пәнінің оқушыны тек орындаушы немесе тыңдаушы ретінде емес, зерттеуші, талдаушы, өз жұмысын білдіруші тұлға ретінде қалыптастыруға бағытталған. Осы ретте қолданылатын әдістер де өзгеріске ұшырап отыр. Тек дәстүрлі әдістермен шектелу қазіргі заман талабына сай келмейді. Қазіргі музыка сабақтарында интерактивті, жобалық, зерттеу, проблемалық, құзыретке бағытталған әдістерді анықтау қажет.Әдіс-тәсіл – мұғалім мен оқушының өзара әрекетін тиімді ұйымдастыратын құрал. Музыка сабағында әртүрлі әдістерді тиімді пайдалану арқылы оқушының пәнге деген оқудан оятуға болады. Мысалы, тыңдау және талдау әдісі арқылы оқушы музыкалық шығарманың құрылымын, дыбыстық бояуын, авторлық стилін таниды. Ән айту әдісі арқылы оқушының есту, дыбыс интервалын сақтау, ырғақты сезіну қабілеті дамыды. Ал шығармашылық тапсырмалар арқылы оқушы музыкаға деген өзіндік көзқарасын қалыптастырады.Мұғалім сабақты жоспарлағанда бір ғана әдіспен шектеліп қалмай, оқыту мақсатына бірнеше әдісті кешенді түрде қолдануы керек. Мысалы, топтық жұмыс, «ой шақыру», «түртіп алу», «INSERT», «ойлан, жұптас, бөліс», «фишбоун», «кластер», «ПОПС формуласы», «дөңгелек үстел», «миға әсер», «деБононың қалпақтары» сияқты әдістерді музыка сабағына бейімдеп қолдану арқылы музыкалық білімін тереңдетуге және ойлау қабілетін дамытуға мүмкіндік туады.

1. «Ойлан, жұптас, бөліс» әдісі.
Бұл әдістер жеке және топтық жұмыс жасауына берілген. Оқушы бірінші сұрақ немесе тапсырма бойынша жеке ойланады, кейін жұбымен ой бөліседі, соңына дейін сынып алдында өз пікірін білдіреді.Мысалы: қазақтың белгілі күйін тыңдатып, "Бұл күй қандай сезім тудырды? Неге?" деген сұрақ қояды. Оқушы жеке ойланады, жұбымен пікірлеседі, кейін сыныппен бөліседі. Артықшылықтары: сөйлеу дағдысы дамыйы, ойды жүйелеуге көмектеседі, өз ойын еркін жеткізуге үйретеді

2. «Миға шабуыл» әдісі.
«Миға шабуыл» әдісі музыка сабағында адамның шығармашылық ойлауын, музыкалық танымын кеңейтуге тиімді тәсіл болып табылады. Бұл әдіс арқылы мұғалім ашық бір тақырып аясында оқушыларға сұрақ қояды, оларды еркін ой білдіруге мүмкіндік береді. Оқушылар қысқа уақыт ішінде өз пікірлерін ортаға салып, жаңа идеяларды ұсынады. Бұл әдіс негізінде жаңа сабақтың белсенді кезеңі өте тиімді.Мысалы, мұғалім сабақ басында: «Музыка бізге не үшін қажет?» немесе «Музыканы қандай сезіммен қабылдайсың?» деген сұрақ қоя алады. Оқушылар өз жауаптарын кезекпен айтады, ешқандай жауап дұрыс немесе бұрыс деп бағаланбайды. Бұл адамдардың өз ойын ашық айтуына, бір-бірінің пікірін тыңдауына жол ашады. Музыка пәнінде «миға шабуыл» әдісі музыкаға деген биіктік, эстетикалық көзқарасты бейнелейді, әрі музыкалық құбылыстарға сыни тұрғыдан қарауға үйретеді. жоғары қатар, бұл әдіс топтық ынтымақтастықты нығайтады және оқушылар арасында еркін, сенімді атмосфера орнатадыОқушыларға ашық сұрақ қойылады, олар қысқа уақыт ішінде көп идея айтуы керек. Бұл әдіс шығармашылық ойлауды, батыл пікір білдіруді дамытады.

3. «Кластер» әдісі.
Кластер – бір негізгі тақырыптан туындайтын ойлар тізбегі. Бұл әдіс визуалды түрде ақпаратты жүйелеуге көмектеседі. «Кластер» әдісі – игеру қабілетін дамытып, негізгі ұғымдар арасындағы байланыстарды анықтауға мүмкіндік беретін тиімді әдіс. Музыка пәні бұл жаңа тақырыпты өңдеу барысында немесе белгілі бір музыкалық құбылысты талдау кезінде температура болады.Мысалы, «Музыка жанрлары» тақырыбын өткенде оқушылар тақырыпты ортасына жазып, одан пайда болып шығатын жанрстраклассикалық, халықтық, джаз, рок, э эда, т.б. Әр жанрға тән ерекшеліктерін, орындаушыларын, аспаптарын, шығу тарихын кластер арқылы ашып жазады. Бұл әдіс визалды түрде ойды құрылымдауға көмектеседі, сонымен қатар оқушының білімін жүйелеуге музыка жасайды.Кластер әдісі музыка сабағында оқушылар пәнге дегенді арттыру, шығармашылықпен жұмыс істеуге мүмкіндік береді. Оқушылар өз ойларын еркін жеткізіп, өзара пікір алмаса отырып, музыкалық сауаттылығын дамытады. Жоғары қатар, бұл әдіс топпен немесе жеке жұмыс барысында оқушының логикалық ойлауын, есте сақтау қабілетін, және сөйлеу дағдысын қалыптастырады.

4. «INSERT» әдісі (түртіп алу)
INSERT (Тиімді оқу және ойлау үшін интерактивті жазба жүйесі) немесе «түртіп алу» әдісі – тыңдалған немесе оқылған ақпаратпен белсенді жұмыс істеуге мүмкіндік беретін тиімді әдіс. Музыка пәні бұл әдіс музыкалық шығарманы тыңдау немесе композитордың мен шығармашылығы туралы мәтінді оқу арқылы өмірі, олар INSERT, мәтінмен ​​✓ – бұрынМысалы, оқушыларғаманғазы Сағырбайұлы туралы мәтін берілген жағдайда, олар INSERT белгілер жүйесін құру, мәтінмен жұмыс істеу:✓ – бұрыннан жұмыс ақпарат− –түсінігі? – толық– жаңадан үйренген ақпарат− – тексеруге дейінгі түсінігіне қарама-қайшы ақпарат,? – толық түсінбеген немесе қосымша білгісі келетін ақпарат. Мәтінмен танысып болған соң, оқушылар өз белгілері бойынша ақпаратты талқылап, мұғаліммен және сыныптастарымен пікір алмасады. Бұл әдіс музыка сабағында оқушының белсенділігін арттырып, тыңдалған немесе оқылған материалды тереңірек түсінуге және есте сақтауға көмектеседі.INSERT әдісі – музыка пәнінде ойлауға, талдауға және сын тұрғысынан көзқарас қалыптастыруға бағытталған. сапалы, шығармашылық қабілетін арттыру және музыкалық білімін тереңдетуге көмектеседі

5. «ДЖИГСО» (бөліп оқыту) әдісі.
«Джигсо» (Jigsaw – мозаика немесе бөлшектеп жинау) әдісі – топтық ынтымақтастықты дамытатын және оқушыларды оқытуға қатысуға ынталандыратын тиімді әдіс. Музыка пәнінде бұл әдіс күрделі тақырыптарды бөлуге және өзара бір-бірінен үйренуге мүмкіндік береді.Мысалы, «Қазақ халық аспаптары» тақырыбын өткенде, сынып оқушылары бірнеше топқа біріктіру. Әр топқа белгілі бір аспап (домбыра, қобыз, сыбызғы, жетіген) туралы ақпарат беріледі. Топ өз аспаптары жайлы оқып, талдап, негізгі мәліметтерді өңдейді. әр топтан бір-бір оқушы жаңа араласуға барып, өз аспаптары туралы қалған оқушыларға дайындайды.Бұл әдіс арқылы оқушылар тек өз тобының материалы ғана емес, басқа топтардың ақпаратын да шығарады. Музыка пәнінде «Джигсо» әдісі тыңдау, сөйлеу, талдау және түсіндіру қабілетін дамытады. жоғары қатар, бірлесе жұмыс істеу мәдениетін, жауапкершілік пен өзара сыйластықты орнатады.Оқушылар шығармашылықпен жұмыс жасау, ерекшеліктері музыкалық аспаптардың құрылымы мен жақсы нәтиже береді. Бұл әдіс пәнге деген көлемді арттырып, терең білім алуға мүмкіндік береді Бұл әдісте оқушылар тақырыптың әртүрлі зерттеп, зерттеп, кейін бірігіп бір-біріне айналдырды. күрделі музыкалық бағыттарды оқуда тиімді.
6. «Салыстыру кестесі» әдісі.
«Салыстыру кестесі» әдісі – екі немесе одан да көп ұғым, құбылыс, шығарма немесе тұлғалардың ұқсастықтары мен анықтауларын анықтауға тиімді стратегия. Музыка пәнінде музыка әдістемесі стильдерді, жанрларды, аспаптарды немесе композиторлардың шығармашылығын пайдаланып бұл пайдаланылады. Оқушылар музыкалық білімдерін тереңдетіп, әртүрлі стильдер мен дәстүрлердің ерекшеліктерін нақты түсінеді. Бұл әдіс оқушының сыни ойлау, талдау және қорытынды жасау қабілеттерін дамытады

7. «ПОПС формуласы» әдісі.
Оқушылардың өз көзқарасын білдіруіне, пікірін дәлелдеуге және ойын жүйелі жеткізуге тиімді әдіс. Бұл әдіс музыка пәнінде белгілі бір туындыға, орындаушыға немесе музыкалық құбылысқа қатысты көзқарас қалыптастыруда қолданылады.

ПОПС формуласы төрт кезеңнен тұрады:

1. П – пікірімді білдіремін: «Менің анықтау...»

2. О – оның дәлелдеймін: «Себебі, мен оны...»

3. П – нақты мысал келтіремін: «Мысалы,...»

4. С – қорытынды жасаймын: «Сондықтан, мен...»

Мысалы, «Құрманғазының күйлері жас ұрпақ үшін маңызды» деген тақырыпта:

– Менің ақпаратым, Құрманғазының күйлері – ұлттық рухтың қайнар көзі.

– Бұл күйлер ерлікке, елдікке үндейді.

– Мысалы, «Сарыарқа» күйінде қазақ даласының кеңдігі мен еркіндігі сезіледі.

– Мен бұл күйлерді бүгінгі ұрпақтың міндетті түрде тыңдап, түсіну қажет деп санаймын. Музыка сабағында бұл әдіс музыкалық шығармаларды сезінуіне, өз пікірін еркін білдіруіне және шығармашылық ойлауды дамытуға ықпал етеді. сонымен қатар, олардың сөйлеу мәдениеті мен дәлелдеу дағдысы қалыптасады. 8. «Фишбоун» (балық қаңқасы) әдісі
«Фишбоун» әдісі немесе «балық қаңқасы» әдісі – белгілі бір мәселеге байланысты себеп-салдарды анықтауға көмектесетін көрнекі және талдауға негізделген стратегия. Бұл әдіс музыка пәнінде музыкалық шығарманы, композитордың туындысын немесе музыкалық құбылысты жан-жақты талдау үшін пайдаланады.Мысалы, «Қазақтың халық күйлері не үшін ұрпақтан ұрпаққа беріледі?» деген сұрақты талдауда «Фишбоун» диаграммасы. Балалықтың басына мәселе жазылады – Қазақ күйлерінің ұрпаққа берілуі . Содан кейін балықтың «қаңқаларына» негіз мен салдарлар жазылады:
Себептері: – Тарихи оқиғаларды жеткізу құралы – Ұлттық рухты сақтау – Күй арқылы тәрбие беру

Салдарлары: – Ұлттық болмыстың өнімі – Музыкалық мұраның жалғасуы – Жастардың мәдениетке қызығуы

Жасанды интеллекттің (AI) музыка пәніндегі қолданылуы.Жасанды интеллект – бүгінгі таңда музыка өнерінде ғана емес, жалпы шығармашылықта төңкеріс жасауда. Музыкалық білім беруде де AI технологиялары ерекше орын ала бастады. Ол музыкалық композиция құрастырудан бастап, жеке беру платформаларын құруға дейін кеңінен пайдаланады. Қазіргі заманда жасанды интеллект (AI – Artificial Intelligence) технологиялары білім беру саласының барлық бағыттарында қарқынды дамып, кеңінен қолданыла бастады. Соның ішінде музыка пәнінде де AI-дің мүмкіндіктері мол, әрі олар оқыту сапасын арттыруға, оқушылардың шығармашылық қабілетін дамытуға ықпал етеді. Музыка мен жасанды интеллекттің үйлесімі музыкалық шығармашылықты жаңа деңгейге көтеруде.

Дауыс тану және вокалды дамыту.AI көмегімен жасалған Vocal Pitch Monitor , SingSharp , Smule , Tuner & Metronome сияқты құралдар арқылы оқушының дауыс дәлдігін тексеруге, дұрыс интонациямен айтуды жақсартуға болады.

Мұғалім үшін әдістер – сабақты түртіп, оны қызықты әрі тиімділендіріп алуға арналған қуатты құрал. Ал оқушы үшін бұл – жеке даму жолы мен өзін-өзі көрсету. сондықтан музыка сабағын заманауи құралдармен жабдықтап, оның цифрлық дәуір талабына сай – білім беру жүйесінің маңызды міндеттерінің бірі.

Сабақ үлгілері

Қысқа мерзімді жоспар

Қысқа мерзімді жоспар

Бүгінгі білім беру жүйесінде музыкалық білім берудің мазмұны мен әдістемесі түбегейлі өзгерістерге ұшырауда. Заманауи оқыту технологияларының дамуы, цифрлық құралдардың кеңінен қолданылуы, жасанды интеллекттің білім беру процесіне енуі музыка сабағының сапасы мен мазмұнын арттыруға үлкен мүмкіндік беріп отыр. Осы зерттеу барысында қарастырылған әдіс-тәсілдер мен технологиялардың тиімділігіне сүйене отырып, мынадай қорытындылар мен ұсыныстар жасауға болады.Оқыту әдіс-тәсілдерінің маңыздылығы

Музыка сабағында қолданылатын әдістер оқушылардың танымдық белсенділігін арттырып, шығармашылық қабілеттерін дамытады.

Пайдалынылған әдебиеттер:

1. ҚР БҒМ. Жалпы орта білім берудің үлгілік оқу бағдарламасы. Музыка пәні. – Астана Ы. Алтынсарин атындағы ҰБА 2021ж

2. Төлешова С.Ш. Музыка сабағында оқытудың тиімді әдістері. – Алматы Рауан 2020ж

3. Күзембаева А.Т. Музыка пәнін оқытудың теориясы мен әдістемесі. – Алматы Қазақ университеті 2019ж

4. Жиенбаева Р.Ж. Қазақ музыкасының тәрбиелік маңызы. – Шымкент Әлем 2018ж

5. Жумағазина А.М. Музыкалық білім беруде заманауи технологияларды қолдану. «Педагогика және психология» журналы, №3 2022ж

6. Садықов Т.С. Музыка мұғаліміне арналған әдістемелік құрал. – Алматы Фолиант 2021ж.

7. Mishra, J. (2017ж). Teaching Music in the 21st Century. Oxford University Press.

8. Cain, T. (2019ж). Music Education and Digital Technology. Bloomsbury Publishing.

9. Назарбаев З. Болашаққа бағдар: рухани жаңғыру. – Егемен Қазақстан, 2017ж