музыкалык сабак

ЕББҚ бар балалардың дамуындағы музыкалық сабақтардың маңызы

Музыка – баланың эмоционалдық, танымдық, қимыл-қозғалыстық және әлеуметтік дамуына оң ықпал ететін тиімді педагогикалық құралдардың бірі. Ерекше білім беруге қажеттілігі бар балалармен жүргізілетін музыкалық сабақтар баланың жас және жеке ерекшеліктерін ескере отырып ұйымдастырылған жағдайда оның қоршаған ортамен қарым-қатынас жасауына, өз эмоциясын білдіруіне, есту және зейін қабілеттерін дамытуына мүмкіндік береді. Музыкалық ойындар, ырғақты жаттығулар, ән айту, музыкалық аспаптарды қолдану арқылы баланың белсенділігі мен қызығушылығын арттыруға болады.

Қазіргі таңда ерекше білім беруге қажеттілігі бар балаларды қолдау білім беру жүйесінің маңызды бағыттарының бірі болып табылады. Мұндай балалардың даму ерекшеліктері әртүрлі болғандықтан, олармен жұмыс барысында дәстүрлі әдістермен қатар, баланың қызығушылығын арттыратын шығармашылық және ойын технологияларын қолданудың маңызы зор.

Музыка – осындай тиімді құралдардың бірі. Музыкалық сабақ кезінде бала тыңдайды, қимылдайды, қайталайды, ырғақты сезінеді, дыбыстарды ажыратады және өз эмоциясын білдіруге үйренеді. Сондықтан музыканы тек эстетикалық тәрбие құралы ретінде емес, түзете-дамыту жұмысының маңызды бағыты ретінде қарастыруға болады.

Музыкалық сабақтардың негізгі мақсаты

ЕББҚ бар балалармен музыкалық сабақтарды ұйымдастырудың негізгі мақсаты – баланың музыкалық қабілетін ғана дамыту емес, оның жалпы психофизикалық және әлеуметтік дамуына қолдау көрсету.

Негізгі міндеттері:

• есту және музыкалық қабылдау қабілетін дамыту;

• зейін тұрақтылығын қалыптастыру;

• есте сақтау қабілетін жетілдіру;

• ырғақ сезімін дамыту;

• қимыл-қозғалыс белсенділігін арттыру;

• ұсақ және жалпы моториканы жетілдіру;

• эмоционалдық жағдайды тұрақтандыру;

• қарым-қатынас жасау дағдыларын қалыптастыру;

• топтық әрекетке қатысуға үйрету;

• шығармашылық белсенділікті ынталандыру.

Музыканың бала дамуына әсері

Музыкалық сабақ барысында баланың бірнеше даму саласы қатар қамтылады.

1. Эмоционалдық даму

Музыка баланың көңіл күйіне тікелей әсер етеді. Баяу әуендер баланы тыныштандыруға, ал көңілді және ырғақты әуендер белсенділігін арттыруға көмектеседі.

Педагог баланың эмоционалдық жағдайына қарай музыканы таңдай отырып, сабақтың қарқынын реттей алады. Музыканы тыңдау кезінде бала қуаныш, тыныштық, таңдану сияқты эмоцияларды ажыратып, оларды қимыл немесе мимика арқылы көрсетуге үйренеді.

2. Танымдық даму

Музыкалық тапсырмалар баланың зейінін шоғырландыруға және есте сақтау қабілетін дамытуға ықпал етеді.

Мысалы, педагог белгілі бір дыбыс естілген кезде қол шапалақтауды немесе әуен тоқтаған кезде қимылды тоқтатуды ұсына алады. Мұндай тапсырмалар баладан тыңдауды, есте сақтауды және нұсқауды орындауды талап етеді.

3. Қимыл-қозғалыс дамуы

Музыкаға сәйкес орындалатын қимылдар баланың қозғалысын үйлестіруге көмектеседі.

Музыкалық-ырғақтық жаттығулар барысында:

• жүру;

• қол көтеру;

• шапалақтау;

• аяқпен топылдату;

• денені оңға-солға бұру;

• доппен қимыл жасау;

• қарапайым би элементтерін орындау

сияқты жаттығуларды қолдануға болады.

4. Қарым-қатынас дағдыларын қалыптастыру

ЕББҚ бар кейбір балалар үшін қарым-қатынас жасау және топтық әрекетке қосылу қиын болуы мүмкін. Музыкалық ойындар бұл үдерісті жеңілдетеді.

Мысалы, «Музыка тоқтағанда амандас», «Қайтала», «Мен сияқты жаса» сияқты ойындар арқылы бала ересек адамның әрекетін қайталауға, кезек күтуге және бірге әрекет жасауға үйренеді.

Музыкалық сабақта қолданылатын тиімді әдістер

ЕББҚ бар балалармен жұмыс кезінде тапсырмалар қарапайымнан күрделіге қарай ұйымдастырылуы қажет.

«Музыканы тыңда» әдісі

Балаларға қысқа музыкалық үзінді тыңдатылады. Музыка аяқталғаннан кейін оның көңіл күйі туралы қарапайым сұрақтар қойылады.

«Ырғақты қайтала» ойыны

Педагог қолын белгілі бір ырғақпен шапалақтайды. Бала сол ырғақты қайталауға тырысады.

Бұл ойын есту зейінін, есте сақтауды және ырғақ сезімін дамытуға көмектеседі.

«Музыкамен бірге қимылда» ойыны

Музыка ойналған кезде балалар педагог көрсеткен қарапайым қимылдарды қайталайды. Музыка тоқтаған кезде қимыл да тоқтайды.

«Музыкалық аспаптармен танысу»

Балаларға сылдырмақ, барабан, қоңырау, маракас сияқты қарапайым аспаптар ұсынылады. Балалар аспаптың дыбысын тыңдап, оны педагогтің көмегімен ойнайды.

Бұл тапсырма есту қабылдауын және қол қимылының үйлесімділігін дамытуға мүмкіндік береді.

Сабақ барысында педагогке қойылатын талаптар

ЕББҚ бар балалармен музыкалық сабақ өткізуде ең маңызды қағидалардың бірі – баланың жеке мүмкіндігін ескеру.

Педагог:

• тапсырманы қысқа әрі түсінікті түрде түсіндіруі;

• көрнекілік пен қимылды көрсету әдісін қолдануы;

• баланы мәжбүрлемеуі;

• әрбір кіші жетістігін мадақтауы;

• музыканың дыбыс деңгейін баланың ерекшелігіне қарай реттеуі;

• тапсырмаларды біртіндеп күрделендіруі;

• қажет болған жағдайда жеке қолдау көрсетуі тиіс.

Сабақтың ұзақтығы мен тапсырмалардың саны баланың жасына, даму ерекшелігіне және шаршау деңгейіне қарай бейімделеді.

Практикалық мысал

Тақырыбы: «Музыкалық көңіл күй»

Мақсаты: балалардың музыканы тыңдау, ырғаққа сәйкес қимыл жасау және эмоцияны білдіру дағдыларын дамыту.

Сабақ барысы:

1. Балалармен музыкалық амандасу.

2. Қысқа музыкалық шығарма тыңдау.

3. Әуеннің қарқынына сәйкес жүру.

4. «Музыка тоқтағанда тоқта» ойыны.

5. Қол шапалақтау арқылы ырғақты қайталау.

6. Сылдырмақ немесе басқа қарапайым музыкалық аспаппен жұмыс.

7. Баяу әуенмен тыныштандыру жаттығуы.

8. Балаларды мадақтау және қоштасу.

Бұл сабақта баланың есту, зейін, қозғалыс, эмоционалдық және әлеуметтік дағдылары кешенді түрде қамтылады.

Музыкалық сабақтардың күтілетін нәтижелері

Жүйелі түрде ұйымдастырылған музыкалық сабақтар нәтижесінде бала:

• музыканы тыңдауға қызығушылық танытады;

• қарапайым музыкалық нұсқауларды орындауға тырысады;

• ырғаққа сәйкес қимыл жасайды;

• музыканың басталуы мен аяқталуын ажыратады;

• қарапайым музыкалық аспаптарды қолданады;

• өз эмоциясын қимыл арқылы білдіреді;

• ересек адаммен бірлескен әрекетке қатысады;

• құрдастарымен бірге ойнауға талпынады;

• зейінін белгілі бір уақытқа шоғырландыра алады.

Қорытынды

Қорыта айтқанда, музыка – ЕББҚ бар балалармен жүргізілетін түзете-дамыту жұмыстарын тиімді ұйымдастыруға мүмкіндік беретін маңызды құрал. Музыкалық сабақтар арқылы баланың эмоционалдық жағдайын қолдауға, есту және зейін қабілеттерін дамытуға, қимыл-қозғалысын жетілдіруге және қарым-қатынас дағдыларын қалыптастыруға жағдай жасалады.

Ең бастысы – музыкалық сабақ баланың мүмкіндігіне сай, қауіпсіз, түсінікті және жағымды ортада өткізілуі қажет. Әрбір баланың кішкентай жетістігін байқап, қолдау көрсету оның сабаққа деген қызығушылығын арттырады.

Музыка арқылы бала тек әуенді тыңдап қана қоймайды. Ол тыңдауды, сезінуді, қимылдауды, қайталауды, қарым-қатынас жасауды және өзін білдіруді үйренеді. Сондықтан музыкалық іс-әрекетті ЕББҚ бар балаларды кешенді қолдаудың тиімді бағыттарының бірі ретінде қарастыруға болады.