Тәрбие сағаты

Нашақорлыққа жол жоқ

Күні

Сынып жетекші:

Сынып : 9-сынып

Қатысушылар саны:

Қатыспағандар саны:

Сабақтың мақсаты:

Оқушыларға нашақорлықтың қауіптілігі мен зиянын түсіндіру.

Нашақорлықтың себептері мен салдары туралы түсінік беру.

Оқушыларды салауатты өмір салтын ұстануға, нашақорлықтан аулақ болуға тәрбиелеу.

Құндылықтарды дарыту

 Нашақорлықтың тек жеке тұлғаға ғана емес, бүкіл қоғамға тигізетін әсерін көрсетіп, әлеуметтік теңдікті сақтаудың маңыздылығын түсіндіру.

 Әр адам өз құқықтары мен міндеттерін сақтай отырып, қоғамдық нормаларды құрметтеуге тиіс екендігін ұғындыру.

Апта дәйексөзі

Тәртіп – тәрбие бастауы

Сабақтың барысы

Сабақтың кезеңі/ уақыт

Мұғалім әрекеті

Оқушы әрекеті

Ресурстар

Ұйымдастыру кезеңі (17 мин)

Оқушылармен амандасу.

Оқушылардың назарын сабаққа аудару.

Оқушыларды топтарға бөлу

Сабақтың тақырыбы мен мақсатымен таныстыру.

Мұғалім:

Құрметті оқушылар, бүгін біз өте маңызды тақырыпты талқылайтын боламыз. Ол — нашақорлыққа жол жоқ!. Әрқайсымыз өз болашағымыз үшін жауаптымыз. Дені сау болашақ, бақытты өмір салауатты өмір салтына байланысты. Бірақ соңғы жылдары қоғамда есірткіге тәуелді адамдардың саны өсіп бара жатқанын естіп, көріп жүрміз. Есірткі тек адамның денсаулығына ғана емес, бүкіл қоғамға үлкен зиян келтіреді.

Біз бүгін осы проблема туралы әңгімелесіп, оның алдын алу жолдарын қарастырамыз. Нашақорлықтың қоғамға, адамға, отбасыға тигізетін әсерін талқылаймыз. Сонымен қатар, салауатты өмір салтын ұстанудың қандай маңызды екенін түсінеміз.

 Нашақорлық деген не?: Нашақорлық дегеніміз — есірткілерге тәуелді болу және осы тәуелділіктің адамның психикасына, физикалық жағдайына әсер етуі. Нашақорлықтың себептері әртүрлі болуы мүмкін: қызығушылық, стресстен шығу, достардың ықпалы, отбасындағы қиындықтар, депрессия, т.б.

 Нашақорлықтың зияны: Нашақорлықтың адам денсаулығына тигізетін зияндарын түсіндіру. Есірткілер адамның миын, жүйке жүйесін, жүрек-қан тамырларын, тыныс алу жүйесін бұзады. Психикалық ауытқулар, агрессия, депрессия туындайды.

 Нашақорлықтың әлеуметтік зардаптары: Нашақорлықтың отбасындағы, қоғамдағы, оқудағы және жұмыстағы салдары. Әлеуметтік жағдайы нашарлайды, құқық бұзушылықтарға ұрыну мүмкін.

 Салауатты өмір салты: Оқушыларға салауатты өмір салтын ұстанудың маңыздылығын айту. Спортпен айналысу, дұрыс тамақтану, уақытты тиімді пайдалану.

Оқушылар мұғаліммен амандасып, сабаққа қатысу үшін сыныпта орындарына жайғасады. Мұғалім олардан бүгінгі көңіл-күйлері туралы сұрап, сабаққа дайын екендіктерін тексереді.

Оқушылар мұғалімнің айтқандарын тыңдап, нашақорлықтың адам өміріне, денсаулығына және қоғамға тигізетін әсері туралы ақпарат алады.

Мұғалімнің сұрақтарына жауап береді. Мысалы:

«Нашақорлықтың денсаулыққа зиянды әсерлерін атай аласыздар ма?»

«Сіздер ойлайсыздар ма, біздің қоғамда нашақорлық қандай әлеуметтік проблемалар туғызады?»

Оқушылар тақырыпқа қатысты сұрақтар қойып, пікірлерін білдіреді.

Практикалық жұмыс

• Оқушыларды топтарға бөліп, әр топқа нашақорлықтың әсері мен зияны туралы сұрақтар:

  1. Нашақорлықтың физикалық және психологиялық әсерлері қандай?

  2. Нашақорлықтың себептері қандай болуы мүмкін?

  3. Нашақорлықтың салдарынан қандай әлеуметтік мәселелер туындайды?

• Топтар өз пікірлерін ортаға салып, талқылап, нәтижелерін сыныппен бөліседі.

 Слайдтар (нашақорлықтың зияны мен салдары туралы суреттер мен мәліметтер)

 Ақ қағаз бен маркерлер (топтық жұмыс үшін)

 Видеоматериал (қажет болса, зиянды әдеттердің қоғамға әсері туралы бейнемазмұн)

Сабақ ортасы (10 мин)

Қауіпсіздік сабағы

Күмәнді жағдайларда азғыруды қалай жеңуге және дұрыс таңдау жасауға болады

Сабақтың мақсаты: оқушыларды қауіпті ұсыныстардан бас тартуға және өз шегараларын қорғауға үйрету.

Негізгі міндеттер:

1. Неліктен «Жоқ» деп айта білу маңызды екенін түсіндіріңіз.

2. Қауіпті ұсыныстардан бас тарту жолдарын көрсетіңіз.

Материалдар мен ресурстар:

Презентация

Азғыруды жеңуге арналған кеңестері бар үлестірмелі материалдар.

Сабақтың барысы Кіріспе (2 минут) Бейнені көрсету.

https://youtu.be/9STOaUpRt_U?si=6evIkpB5AiJH6QCD

Сұрақ қою: «Жасөспірімдерді қандай жағдайлар еліктіруі мүмкін?».

Негізгі бөлім (6 минутқа дейін)

Балаларға алдауды жеңуге көмектесу. Қоғам мен ата-аналар балалар мен жасөспірімдерге өмірдің шынайы құндылықтарын табуға көмектесуі керек: әлеуметтік, отбасылық, діни. Құндылықтар туралы ашық айту керек. Балалардың өмірде дұрыс шешім қабылдауда адалдық, жауапкершілік, тәуелсіздік сияқты құндылықтардың неліктен маңызды екенін түсінуі маңызды. Егер бала өз бетінше дұрыс шешім қабылдауға үйренсе, онда болашақта ол әрдайым қиын күнделікті жағдайларда жол таба алады. Ата-аналар сынға қарағанда жиі мақтаған кезде, балалар шешім қабылдағанда өздерін сенімді сезіне бастайды.

Талқылауға арналған сұрақтар:

• Сіз нені бастан өткердіңіз?

• Ең үлкен қиындықтарға не себеп болды?

• Сіз неден қорқасыз?

• Сіздің қазір істегеніңізді нақты өмірде қолдануға бола ма болса, қалай?

• Сіз мұны қалай жасайсыз?

• Ықтимал салдары қандай?

• Егер олар теріс болса, сіз оларды қалай жеңесіз?

Талқылауға арналған сұрақтар:

• Бас тартқан кезде сізге ең қиын нәрсе не болды?

• Сіз бас тартқан кезде не сезіндіңіз? Таңдауға әсер ететін факторлар:

- Күмәнді жағдайларда шешім қабылдауға әсер етуі мүмкін факторларды талқылау: құрдастардың қысымы, қабылдауға деген ұмтылыс, жазадан қорқу, моральдық құндылықтар және т. б.

Қорытынды Пайдалы сілтеме:

https://youtu.be/BCAA6q-DBnc?si=HAiV_l2MG2aIVUEP https://drive.google.com/file/d/1zr0xk3YY5XJuddXYQM36oZSyfRFItux5/view

https://drive.google.com/file/d/1PIp-x-SgLIM7NkIeNkE_omo9i3Ud8WbP/view

Есірткіге қарсы оқытуды мектепке дейінгі жастан бастау керек, өйткені баланың балалық шағында қалыптасқан әдеттері болашақта шешім қабылдауға әсер етеді. Үш-төрт жасар бала әлі де кешенді оқуға, есірткі туралы күрделі фактілерді түсінуге дайын емес, бірақ оны шешім қабылдау, бірлескен ойын барысында мәселелерді шешу дағдыларына үйретуге болады. Бұл дағдылар оған есірткіден бас тарту туралы шешім қабылдаған кезде қажет болады.

Ешқашан балаларды басқалардың көзінше жазаламаңыз, олардың жақсы мінез-

құлқын нығайту үшін оларды жиі мақтаңыз. Баланы күшті тұлға етіп тәрбиелеу керек, сонда ол жеңіліс емес, өз жеңістерінің тәжірибесін жинақтайды. Тәрбиеде осындай қалыпты ұстану керек, сонда кішкентай кезінен бастап бала ата-анасының қамқорлығы мен қолдауын сезінетін және сонымен бірге оған үміт артып отырғанын, сенетінін біліп, тәуелсіз іс-әрекеттерге бара алатын болады.

Мысалдарды талдау:

- Жасөспірімдер алдауға ұшырағанда болатын бірнеше нақты немесе ойдан шығарылған жағдайларды ұсыну (мысалы, есірткі қолдану туралы ұсыныс, емтиханда көшіру, қорқытуға қатысу және т.б.).

- Топтық немесе жұптық жұмыс: оқушылар әр мысалды талдайды және әр таңдаудың ықтимал салдарын талқылайды.

«Құқықтар мен талаптар» ойыны

Қатысушыларға тапсырма: «Сіздің таңдау және әрекет ету еркіндігіңіз бен

құқықтарыңыз шектелген, бұзылған жағдайды (өзекті, бірақ бұрын болған жағдайды келтіруге де болады) еске түсіріңіз. Бұл жағдайды, алдымен шын мәнінде, қалай болғанын топтың басқа мүшесімен бірге сомдаңыз. Сіз қандай сезімді бастан өткердіңіз? Сіз нені өзгерткіңіз келеді? Енді өз құқықтарыңызды қорғай отырып, тура сол жағдайды жаңаша сомдаңыз. Табанды болыңыз, арандатушылыққа бой алдырмаңыз (серіктес манипуляция мен үстемдікті қолданады, мысалы, кінә сезімін оятуға тырысады, мақтау айтады, бұйрық береді, қорқытады, жалбарынады). Қандай жағдай болмасын, өзіңізге керектіні сенімді түрде талап етіңіз. Серіктесіңізге өз қажеттіліктеріңіз туралы ашық айтып, сезімдеріңізді сипаттаңыз».

«Бас тарту» ойыны

Қатысушыларға тапсырма: «айналаңыздағы біреумен қарым-қатынас жағдайын еске түсіріңіз, оны әдетте қабылдамау қиын. Бұл жағдайды топтың басқа мүшесімен ойнаңыз, алдымен ол шындықта болады. Сіз не бастан өткердіңіз? Сіз нені өзгерткіңіз келеді? Енді сол жағдайды серіктесіңізден бас тарту немесе онымен келіспейтіндігіңізді білдіру арқылы басқаша жолмен ойнаңыз».

Ортасы (15 мин)

Мұғалім:

Нашақорлықтың себептері

Біз әдетте бұл сұраққа «нашақорлар» өздері жауап береді. Бірақ әркімнің өз өміріндегі қиындықтар немесе әсер ететін факторлар бар. Бұл мүмкін:

• Туған ортаңыз, отбасылық жағдай

• Достарыңыздың ықпалы

• Қызығушылық, қызық көру

• Стресстік жағдайлар

Сіздерге осы сәттерде дұрыс таңдау жасау өте маңызды. Есірткіге «иә» деп айту — бұл, болашаққа өзіңізге зиян келтіру.

4. Нашақорлықтың зиянды әсерлері

Құрметті оқушылар, есірткі тек денсаулығыңызды ғана емес, өміріңіздің барлық саласын өзгертеді. Біз есірткіге тәуелді болған кезде:

• Миымыз дұрыс жұмыс істемейді

• Психикалық бұзылыстар, көңіл-күйдің өзгеруі, депрессия пайда болады

• Денсаулығымыз нашарлап, түрлі аурулар дамиды

• Отбасымызбен, достарымызбен қарым-қатынасымыз бұзылады

• Қоғамға зиян келтіріп, өмірімізді қиындатады

Бұл өміріңізге қауіп төндіреді. Сондықтан есірткіден аулақ болу керек.

5. Салауатты өмір салты — маңызды шешім

Есірткіге тәуелді болудың орнына, салауатты өмір салтын ұстану керек. Спортпен айналысып, дұрыс тамақтанып, бос уақытты пайдалы түрде өткізу — біздің денсаулығымыз үшін өте маңызды. Салауатты өмір салтын ұстану арқылы біз өзіміздің болашағымызды қорғап, қоғамға пайдалы азамат болып өсеміз.

Тапсырма 1: Эссе жазу

Тақырыбы: «Нашақорлық — менің болашағыма қауіп»

Мақсаты: Оқушыларға нашақорлықтың зияны мен салдары туралы терең ойлануға мүмкіндік беру, өз көзқарастарын жеткізу.

Нұсқау:

• Эсседе нашақорлықтың қоғамға және жеке адамға тигізетін зияндарын сипаттаңыз.

• Салауатты өмір салтын ұстанудың маңызды екенін түсіндіріңіз.

• Өз ойыңызда нашақорлықтан қалай аулақ болу керектігі туралы бірнеше кеңес беріңіз.

• Эссе көлемі 200-250 сөз.

Тапсырма : Топтық жұмыс — Презентация дайындау

Тақырыбы: «Нашақорлықтың зиянды әсерлері»

Мақсаты: Оқушыларды топта жұмыс істей отырып, өзара пікір алмасуға және зерттеу жұмыстарын жүргізуге баулу.

Нұсқау:

Оқушылар топтарға бөлінеді (3-4 адам).

Әр топ нашақорлықтың денсаулыққа, қоғамға және отбасыға тигізетін әсерлерін зерттеп, презентация дайындайды.

Презентацияда графиктер, суреттер және статистикалық мәліметтер қолдану ұсынылады.

Әр топ өз жұмыстарын сынып алдында қорғайды.

.

 Слайдтар (нашақорлықтың зияны мен салдары туралы суреттер мен мәліметтер)

 Ақ қағаз бен маркерлер (топтық жұмыс үшін)

 Видеоматериал (қажет болса, зиянды әдеттердің қоғамға әсері туралы бейнемазмұн)

Соңы

3 мин

Құрметті оқушылар, бүгін біз сіздермен бірге нашақорлықтың адам өміріне қандай зиян келтіретінін талқыладық. Менің айтқым келетіні — әрқайсымыздың өміріміз өз қолымызда. Өз болашағымызды құрметтейік. Әрқашан жақсы таңдау жасайық. Нашақорлыққа жол жоқ!

Сіздер — болашақ ұрпақсыздар, сіздерден көп нәрсе күтіледі. Сондықтан әрқайсыңыз өз өміріңізді жақсы жаққа өзгерту үшін салауатты өмір салтын ұстануға тырысыңыз. Бұл тек өзіңізге ғана емес, қоғамға да пайдасын тигізеді.

 Оқушылар мұғаліммен бірге сабақ барысында алған білімдерін қорытындылайды.

 Оқушылар сабаққа белсенді қатысып, өз пікірлерін білдіреді.