Абай облысы Жарма ауданы

«Қоңырбиік негізгі мектебі» КММ

Сулейменова Жанар Калибековна

Бастауыш сынып мұғалімі

Тақырыбы:

«Нөлдермен аяқталатын сандарды ауызша көбейту және бөлу»

Кіріспе

Қазіргі таңда оқушылардың математикалық сауаттылығын арттыруда ауызша есептеу дағдыларының маңызы зор. Әсіресе нөлдермен аяқталатын сандарды көбейту және бөлу кезінде тиімді әдістерді қолдану есептеуді жеңілдетіп, уақытты үнемдеуге мүмкіндік береді.
Осы әдістемелік құралда нөлдермен аяқталатын сандарды ауызша көбейту мен бөлудің қарапайым әрі түсінікті тәсілдері ұсынылады.

Құралдың мақсаты

Оқушыларға нөлдермен аяқталатын сандарды ауызша көбейту және бөлу тәсілдерін меңгерту, есептеу жылдамдығын арттыру және логикалық ойлау қабілетін дамыту.

Құралдың міндеттері

• Нөлдің көбейту мен бөлудегі қызметін түсіндіру;

• Ауызша есептеудің тиімді алгоритмдерін үйрету;

• Оқушылардың өз бетімен ойлау дағдыларын дамыту;

• Математика пәніне қызығушылығын арттыру.

Қолдану аясы

Бұл әдістемелік құрал:

• бастауыш сынып мұғалімдеріне;

• 5–6 сынып математика пәні мұғалімдеріне;

• қосымша сабақтар мен үйірмелерге арналған.

Негізгі бөлім

1. Нөлдермен аяқталатын сандарды ауызша көбейту

1.1 Теориялық түсінік

Нөлдермен аяқталатын сандарды көбейту кезінде негізгі қиындық — үлкен сандармен жұмыс жасау. Алайда бұл қиындықты оңай әдіс арқылы шешуге болады.

Негізгі ереже:
Егер көбейтілетін сандардың соңында нөлдер болса, алдымен нөлсіз сандарды көбейтеміз, содан кейін нәтижеге барлық нөлдерді тіркейміз.

1.2 Түсіндіру алгоритмі

1. Сандардың соңындағы нөлдерді анықтау;

2. Нөлсіз сандарды көбейту;

3. Барлық нөлдерді нәтижеге қосу.

1.3 Мысалдар арқылы түсіндіру

Мысал 1:
30 × 4
→ 3 × 4 = 12
→ соңында 1 нөл бар
→ жауап: 120

Мысал 2:
200 × 5
→ 2 × 5 = 10
→ соңында 2 нөл бар
→ жауап: 1000

Мысал 3:
40 × 30
→ 4 × 3 = 12
→ екі санда да бір-бірден нөл бар
→ барлығы 2 нөл
→ жауап: 1200

2. Нөлдермен аяқталатын сандарды ауызша бөлу

2.1 Теориялық түсінік

Нөлдермен аяқталатын сандарды бөлу кезінде ең тиімді тәсіл — нөлдерді қысқарту.

Негізгі ереже:
Бөлінгіш пен бөлгіштің соңындағы бірдей нөлдерді қысқартып, қалған сандарды бөлеміз.

2.2 Түсіндіру алгоритмі

1. Бөлінгіш пен бөлгіштің соңындағы нөлдерді санау;

2. Ортақ нөлдерді қысқарту;

3. Қалған сандарды бөлу.

2.3 Мысалдар арқылы түсіндіру

Мысал 1:
600 ÷ 30
→ екі санда да бір нөл бар
→ 60 ÷ 3 = 20

Мысал 2:
400 ÷ 20
→ бір нөлді қысқартамыз
→ 40 ÷ 2 = 20

Мысал 3:
900 ÷ 90
→ бір нөлді қысқартамыз
→ 90 ÷ 9 = 10

3. Практикалық бөлім

3.1 Ауызша орындауға арналған тапсырмалар

Көбейту:

1. 20 × 7

2. 60 × 5

3. 300 × 3

4. 40 × 20

Бөлу:

1. 800 ÷ 40

2. 600 ÷ 20

3. 900 ÷ 30

4. 1000 ÷ 50

3.2 Ойын арқылы оқыту

«Кім жылдам?» ойыны

Мұғалім мысал айтады, оқушылар ауызша есептеп, бірінші дұрыс жауап берген оқушы жеңімпаз атанады.

«Нөлдерді қысқарт» ойыны

Оқушыларға бірнеше бөлу мысалдары беріледі, олар нөлдерді дұрыс қысқартып, нәтижесін табуы керек.

4. Бағалау және кері байланыс

• Дұрыс әрі жылдам жауап беруі;

• Ережені түсініп қолдануы;

• Өз ойын түсіндіре алуы.

Қорытынды

Нөлдермен аяқталатын сандарды ауызша көбейту және бөлу әдістері оқушылардың есептеу қабілетін дамытып, математиканы жеңіл әрі қызықты қабылдауына мүмкіндік береді. Бұл әдістерді жүйелі қолдану оқушының өзіне деген сенімін арттырады.