«Ойлан, тап!» — 1-сынып оқушыларының сыни ойлауын дамытуға арналған логикалық тапсырмалар жинағы

1-сынып оқушыларының жас ерекшелігін ескере отырып, олардың қисыны мен сыни ойлауын дамытатын қызықты тапсырмалар жинағын ұсынамын. Бұл есептер баланы стандартты емес шешімдер іздеуге үйретеді.

1. Логикалық жұмбақ-есептер

Бұл тапсырмалар зейінділікке бағытталған.

• Қолғаптар: Үстелдің үстінде 4 қолғап жатыр. Ол неше баланың қолғабы болуы мүмкін? (Жауабы: 2 баланың немесе 4 баланың бір-бірден қолғабы)

• Аяқтар: Үстелдің астынан 8 аяқ көрініп тұр. Орындықтың 4 аяғы болса, үстелдің астында неше орындық бар? (Жауабы: 2 орындық)

• Шырақтар: Бөлмеде 5 шам жанып тұрды. Оның 2-еуін өшіріп тастаса, неше шам қалады? (Жауабы: 5 шам, өйткені өшірілген шам ешқайда кеткен жоқ)

2. "Артығын тап" (Жіктеу дағдысы)

Балаға төрт сөз беріп, қайсысы артық екенін және неге екенін сұраңыз:

1. Алма, Алмұрт, Қызанақ, Банан. (Жауабы: Қызанақ — ол көкөніс, қалғандары жеміс)

2. Көлік, Автобус, Ұшақ, Трамвай. (Жауабы: Ұшақ — ол әуеде ұшады, қалғандары жерде жүреді)

3. Шаршы, Үшбұрыш, Дөңгелек, Дәптер. (Жауабы: Дәптер — ол геометриялық фигура емес)

3. Кеңістіктік және математикалық ойлау

Мұнда сандармен қатар логиканы қосу керек.

• Отбасы: Бір отбасында 2 ағайынды және олардың әрқайсысының бір-бірден қарындасы бар. Отбасында барлығы неше бала бар? (Жауабы: 3 бала — 2 ұл және 1 қарындас)

• Таяқшалар: Бір таяқшаның 2 ұшы бар. Екі таяқшаның неше ұшы бар? Ал екі жарым таяқшаның ше? (Жауабы: 2 таяқшада — 4 ұш, екі жарым таяқшада — 6 ұш)

• Кезек: Арман кезекте үшінші тұр. Оның алдында неше бала бар? (Жауабы: 2 бала)

4. "Мүмкін бе, мүмкін емес пе?"

Баладан мына жағдайлардың болуы мүмкін бе екенін сұрап, себебін түсіндіруді өтініңіз:

1. "Жаздың күні балалар шанамен сырғанап жүр."

2. "Балық ағаштың басында ұя салып жатыр."

3. "Қар жауғанда күн суытады."

Мұғалімдер мен ата-аналарға кеңес:

• Сұрақ қойыңыз: Бала жауап бергенде, міндетті түрде "Неге олай ойлайсың?" немесе "Қалай дәлелдейсің?" деп сұраңыз.

• Сурет салыңыз: Есепті түсіну қиын болса, оны қағазға сызып көрсетіңіз.

• Қатеден қорықпаңыз: Баланы бірден түзетпей, оның ой қорыту жолын тыңдаңыз.

5. Салыстыру және қатарды жалғастыру

Бұл есептер заңдылықтарды анықтауға көмектеседі.

• Заңдылықты тап: Реттілікке қарап, келесі фигура қандай болатынын айт: ○ □ ○ □ ... (Жауабы: ○) 1, 2, 1, 2, ... (Жауабы: 1)

• Салмақ өлшеу: Егер бір алма екі алмұртқа тең болса, ал бір алмұрт үш өрікке тең болса, ең ауыры қайсысы? (Жауабы: Алма)

• Бой бойынша тұру: Әлия Меруерттен ұзын, бірақ Гүлнәрдан қысқа. Ең ұзын қыз кім? (Жауабы: Гүлнәр)

6. Креативті (стандартты емес) сұрақтар

Бұл сұрақтар баланың қиялын іске қосып, мәселенің шешімін табуға үйретеді.

• Өзеннен өту: Саматтың қолында доп бар, ол өзеннің арғы бетіне өткісі келеді. Бірақ көпір жоқ, қайық та жоқ. Ол суға түспей допты қалай өткізе алады? (Жауабы: Допты арғы бетке лақтырады немесе қыста өзен қатып тұрғанда мұз үстімен өтеді)

• Қараңғы бөлме: Сен қараңғы бөлмеге кірдің. Қалтаңда бір ғана сіріңке бар. Бөлмеде газ плитасы, май шам және керосин лампасы тұр. Бірінші нені жағасың? (Жауабы: Сіріңкені)

• Түстер: Егер ақ қағазды Қара теңізге батырсақ, ол қандай болады? (Жауабы: Су болады/суланады)

7. Математикалық "Тұзақтар"

Сандармен ойнайтын, бірақ мұқияттылықты талап ететін есептер.

• Ағаш кесу: Бөренені 3 жерден кесті. Неше бөлік пайда болды? (Жауабы: 4 бөлік)

• Жұмыртқа пісіру: Бір жұмыртқа 5 минутта піседі. 3 жұмыртқа бір кастрюльде неше минутта піседі? (Жауабы: 5 минутта)

• Саңырауқұлақ: Орманда 5 шырша және 3 қайың өсіп тұр. Барлығы неше жеміс ағашы бар? (Жауабы: 0, өйткені шырша мен қайың жеміс ағашына жатпайды)

8. "Шындық па, өтірік пе?" (Сын тұрғысынан талдау)

Балаға сөйлемді оқып, онда қате бар-жоғын сұраңыз:

1. "Доп шаршы пішінді болады, сондықтан ол жақсы домалайды." (Жауабы: Қате, доп шар тәрізді болады)

2. "Аспанда 5 жұлдыз көрініп тұрды, сосын күн шығып, жұлдыздар көбейіп кетті." (Жауабы: Қате, күн шыққанда жұлдыздар көрінбей қалады)

3. "Егер екі стақан суды бір үлкен ыдысқа құйсақ, су екі есе көбейеді." (Жауабы: Шындық)

9. Графикалық логика (Сөзбен сипаттау)

Балаға мынадай тапсырма беріңіз (оны қағазға сызса да болады):

• Төртбұрыштың бұрышы: Үстелдің 4 бұрышы бар. Бір бұрышын кесіп тастасақ, неше бұрыш қалады? (Жауабы: 5 бұрыш)

• Нүктелер: Қағазға 3 нүкте қой. Оларды бір-бірімен түзу сызықпен қос. Қандай фигура шықты? (Жауабы: Үшбұрыш)

Бұл тапсырмаларды қалай қолдану керек?

• Күніне 1-2 есеп: Баланы шаршатып алмау үшін күніне аз-аздан берген дұрыс.

• Талқылау: Дұрыс жауаптан бұрын, оның қалай ойлағаны маңызды. "Сен солай ойлайсың ба? Қызық екен!" деп мақтап отырыңыз.