Алматы облысы, Қарасай ауданы,

«Шамалған бекетіндегі жаңа қазақ орта мектебі» КММ

Автор: Даршеева Меруерт Лашейевна

қазақ тілі мен әдебиеті пәнінің мұғалімі

«Ойлау мен қатысым: функционалды білім формуласы»

Қазіргі білім беру жүйесінің басты мақсаты - оқушылардың алған білімін өмірлік жағдайларда тиімді пайдалана алуына мүмкіндік беру. Осы тұрғыдан алғанда, функционалды сауаттылық дегеніміз тұлғаның қоғамда еркін бейімделіп, тілдік қарым-қатынас орната алу қабілетін айқындайтын маңызды көрсеткіштердің бірі. Қазақ тілі мен әдебиет пәндері бұл бағытта ерекше рөл атқарады, себебі тіл ойды жеткізудің, мәдениетті сақтаудың және шығармашылық әлеуетті дамытудың негізгі құралы. Функционалды сауаттылықты қалыптастыруда қатысымдық және шығармашылық тапсырмаларды қолдану ерекше нәтиже береді. Қатысымдық (коммуникативтік) әдіс оқушыларды тілдік бірліктерді тек жаттап қана қоймай, оларды шынайы өмірде орынды қолдануға үйретеді. Мысалы, пікірталас, сұхбат, эссе жазу, диалог құру, кейіпкерге хат жазу сияқты тапсырмалар арқылы оқушылар өз ойын дәлелмен айтуға, тыңдаушының пікірін ескеруге және тілдік нормаларды сақтауға машықтанады.

Шығармашылық тапсырмалар оқушылардың танымдық қызығушылығын арттырып, қиялын, ойлау қабілетін дамытады. Қазақ әдебиеті сабағында көркем мәтіндерді талдау кезінде оқушыларға «шығарманы басқа қырынан аяқтау», «кейіпкердің атынан монолог жазу», «сюжет бойынша шағын көрініс қою» сияқты тапсырмалар беріледі. Мұндай жұмыстар арқылы оқушылар әдеби кейіпкерлердің мінезін, іс-әрекетін терең түсінеді және өзіндік көзқарасын қалыптастырады. Жалпы шығармашылық жұмыстар оқушының сөздік қорын байытып, тілдік нормаларды сақтауға үйретеді.

Ақпараттық-коммуникациялық технологияларды пайдалану да функционалды сауаттылықты арттырудың тиімді жолы. Мысалы, оқушыларға бейнежазба жасау, цифрлық постер немесе инфографика құру тапсырмалары беріледі. Бұл тәсілдер оқушының заманауи құралдарды қолдана отырып, өз ойын жаңа форматта жеткізу дағдысын қалыптастырады.

Қатысымдық және шығармашылық бағыттағы тапсырмаларды жүйелі түрде қолдану нәтижесінде оқушыларда төмендегідей өзгерістер байқалады:

-сөйлеу мәдениеті артады, ойын жүйелі жеткізеді;

-мәтінді түсіну және мазмұндау дағдылары қалыптасады;

-сөздік қоры мен тілдік сауаттылығы кеңейеді;

-тілге, әдебиетке деген қызығушылығы мен құрметі артады;

-шығармашылық ойлау және өзіндік пікір білдіру қабілеті дамиды.

Оқушының тілдік тұлғасын қалыптастыру қазақ тілі мен әдебиет пәнінің негізгі міндеті. Сондықтан әр сабақта қатысымдық жағдай жасау, шығармашылық ізденіс тудыру – мұғалімнің кәсіби шеберлігін айқындайтын маңызды фактор. Бұл әдістерді тиімді қолдану оқушыны тек тілдік біліммен ғана емес, өмірде өз ойын еркін, мәдениетті түрде жеткізе алатын, сыни тұрғыдан ойлайтын тұлға ретінде тәрбиелейді.